- „სპარსეთი“ თე სტატიაშა გინმურს. შხვა შანულობაშ გეშა ქძ.სპარსეთი (მიარეშანულამი).
ირანიშ ისლამური რესპუბლიკასპარს.جمهوری اسلامی ایرانირანი |
|---|
|
დევიზი: استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی
Esteqlâl, Âzâdi, Jomhuri-ye Eslâmi
"ზოხორინალა, დუდიშულა, ისლამური რესპუბლიკა"
(დე ფაქტო)
اَللَّٰهُ أَكْبَرُ
Allāhu ʾakbar (ტაკბირი)
"დუდოღორონთი" ვარ-და "ღორონთი უჟინაში რე" (დე იურე) |
ჰიმნი: سرود ملی جمهوری اسلامی ایران
Sorud-e Melli-ye Jomhuri-ye Eslâmi-ye Irân
„ირანიშ ისლამური რესპუბლიკაშ ერუანული ჰიმნი“
|
 ირანიშ ორენი |
ნანანოღა
(დო უკაბეტაშ ნოღა) | თეირანი
35.683333,51.41666735°41′ ოორ. გ.51°25′ ელ. გ. / |
| ოფიციალურ ნინა(ეფი) | სპარსული |
|---|
| რელიგია | შიიტურიისლამი |
| თარობა | უნიტარულისაპრეზიდენტოთეოკრატიულიისლამური რესპუბლიკა |
|---|
| - | უჟინაშ მადუდე | ალი ხამენეი |
| - | პრეზიდენტი | მასუთ პეზეშკიანი |
| - | ვიცე-პრეზიდენტი | მოჰამად რეზა არეფი |
| ფართობი |
|---|
| - | გვალო | 1,648,195 კმ2 (17-ა) |
| - | წყარი (%) | 1.63 |
| მახორობა |
|---|
| - | 2024 ფასებათ | 85,961,000 (17-ა) |
| - | მეჭედალა | 52 ად/კმ2 (132-ა) |
| ედპ (ჸუპ) | 2024 ფასებათ |
| - | გვალო |  $1.698 ტრილიონი[1] (23-ა) |
| - | ართ მახორუშე | $19,607[1] (95-ა) |
| აგი (2022) | 0.780 (78-0) |
| ვალუტა | ირანული რიალი (IRR) |
|---|
| ბორჯიშ ორტყაფუ | +3:30 |
|---|
| ქიანაშ კოდი | IR |
|---|
| Internet TLD | .ir,ایران. |
|---|
| ოტელეფონე კოდი | +98 |
|---|
 ირანიშ ინტერაქტიულ რუკა |
ირანი(სპარს.ایرانⓘ ოფიციალუროირანიშ ისლამურ რესპუბლიკა (IRI) (სპარს.جمهوری اسلامی ایرانⓘ დო თაშნეშე ჩინებულ რე მუჭოთსპარსეთი (ინგლ.Persiaⓘ /სპარს.پارس) — სახენწჷფობჟადალ აზიას. ოორუე-ბჟადალშე უხურგანსთურქეთი, ბჟადალშე —ერაყი, ოორუეშე —აზერბაიჯანი,სომხეთი,თურქმენეთი დო ომძღჷკასპიაშ ზუღა, ბჟაეიოლშე —ავღანეთი, ობჟათე-ბჟაეიოლშე —პაკისტანი, ობჟათეშე ომძღჷნაომანიშ დოსპარსეთიშ ჸუჯეფი.ანდაეთნიკურ მახორობათ, ნამუთ მეხოლაფირო 86 მილიონ რე დო 1,648,195 კმ2 ფართობით, ირან მოსოფელს 17-ა აბანს იკენს მუჭოთ გეოგრაფიულ ზჷმაში, თეშ მახორობაშ მეჯინათ. აზიას ედომუშამო მადვალ სიკაბეტათ მაამშვა უკაბეტაშ დო მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე გვალამ ქიანა რე. ირან ოფიციალურო რეისლამურ რესპუბლიკა, ნამუთ დორთილ რე5 რეგიონო ნამუეფჷთ თაშნეშე ირთჷნა31 პროვინციათ.თეირან რე ქიანაშ ნანანოღა, უკაბეტაშ ნოღა დო ფინანსურ ცენტრი.
ირანი,ცივილიზაციაშ ონწე, დოხორელ რდჷ დიო ხოლოთუდოლენ პალეოლითიშ ბორჯიშე.ჯვ. წ. VII ოშწანურას, ირანიშ უმენტაშ ნორთ პირველაშემიდიალეფქ აკოკათესპოლიტიკურ ართულოკიაქსარიშ დუდალაშ გიმე დოჯვ. წ. VI ოშწანურას ტერიტორიულ გოპეულუას მიოჭირინჷ, მუჟანსჷთკიროს კაბეტიქ დარსხჷუჯვეშაშ ისტორიაშ ართ-ართ უშხუაშ იმპერია —აქემენიანეფიშ იმპერიან.ჯვ. წ. IV ოშწანურას,ალექსანდრე მაკედონარქ ქჷდიჸუნუ იმპერია.ჯვ. წ. III ოშწანურას, ირანიშ ებუძოლიშ შედეგო გიჭყჷპართიაშ იმპერიაქ, ნამუქჷთ მოგვიანეთ გადუდიშულჷ ქიანა. ახ. წ.III ოშწანურას, პართიალეფი დოთირუესსასანიანეფიშ იმპერიაქ, ნამუ ბორჯით ორქოშ ხანო იკოროცხუ ირანული ცივილიზაციაშ ისტორიას.ჯვეშ ირანს გეგმიქიმინჷ ჭარალუაშ, ოფუტეშ მეურნალაშ, ურბანიზაციაშ, რელიგიაშ დო ცენტრალურ მართუალაშ პირველ ფორმეფქ. ნამდგარდია ბორჯის თე რეგიონზოროასტრიზმიშ ცენტრ რდჷ, მარაVII ოშწანურას, რეგიონ მუსლიმეფქ ქჷდიჸუნუეს, ნამუქჷთ გჷმიჭანუირანიაშ ისლამიზაცია.ლიტერატურა,ფილოსოფია, მათემატიკა,მედიცინა, ასტრონომია დოხელუანობა, ნამუეფქჷთ გოპეულუეს სასანიანეფიშ ბორჯისჷნ, ახალშე მიჭყანიერუისლამიშ ორქოშ ხანს დოირანულ ინტერმეცოს, მუჟანსჷთ რანწკირანულ მუსლიმურ დინასტიეფქ მაბოლეს არაბულ გამაგალა, მაახალესსპარსულ ნინა დო ქემუდირთეს ქიანაშ დუდალას.XI-XIV ოშწანურეფს, თე ეპოქას წორო მაჸუნუსელჩუკეფიშ დოხვარაზმიშ გამაგალაქ, მონღოლეფიშ მინობურსაფეფქ დოტიმურიდეფიშ რენესანსიქ.
XVI ოშწანურას, ჯინჯიერსეფიანეფიშ დინასტიაქ ხეახალშო აკადგინჷ ართამ ირანულ სახენწჷფო, სოდე ოფიციალურ რელიგია რდჷვითოჟირიანულ შიიზმი.XVIII ოშწანურას,აფშარიდეფიშ იმპერიაშ ბორჯის, ირან რდჷ მოსოფელიშ მაჸვენჯ ჟისახენწფო, მარა 1790-იან წანეფს, ხემანჭუაფაშაყაჯარეფიშ მულათ სიტუაციაქ დითირჷ.XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს, სპარსეთის მოხვადჷკონსტიტუციურ რევოლუციაქ დო ხეშუულობაშა ქუმორთჷფეჰლევიანეფიშ დინასტიაქრეზა-შაჰიშ დუდალათ, ნამუქჷთ1925 წანას გეგთარაგჷ ყაჯარეფიშ დინასტიაშ ეკონია შაჰი.მოჰამედ მოსადეყიშ ნაფთობიშ ინდუსტიაშ ნაციონალიზაციაშ ცადებეფქ გჷმიჭანუ1953 წანაშ ანგლო-ამერიკულ მინორთაფა.1979 წანაშირანიშ ისლამურ რევოლუციაშ უკული, მონარქიაქ საბოლათ გეთჷ,რუჰოლა ხომეინქ გაჭყჷ ირანიაშ ისლამურ რესპუბლიკა, ნამუქჷთ მუშ ჸურე ქიანაშ უჟინაშ ლიდერო გჷნირთუ.1980 წანას,ირანქ გემნაკათჷ ერაყის, თექ გჷმიჭანუ ბრუოწანიანერაყ-ირანიშ ლჷმა, ნამუქჷთ გეთჷ უგაღეთ.
ირან ოფიციალურო რეუნიტარულისლამურ რესპუბლიკასაპრეზიდენტო სისტემათ, სოდე უმაღალაშ ხენაჭუაფა უჟინაშ ლიდერიშ ხეს რე აკოკათელი. ქიანაშ თარობა რეავტორიტარულ დო ფართო კრიტიკაშ მეკონ რეადამიერიშ ნებეფიშ დო ომენოღალე დუდიშულეფიშ სერიოზულ აკორცუაფეფიშ გეშა. ირან რე კაბეტ რეგიონალურ ჟისახენწჷფო, ნაფთობიშ ქვერსემ ოზირუეშ, თინეფს შქას მოსოფელიშ მაჟირა უკაბეტაშ ორთაშობურ გაზიშ ოზირუეშ, თაშნეშე სიკაბეტათ მოსოფელს მასუმა ქიანა რე ნაფთობიშ დოდასურებულ ოზირუეშ, თიშ გეოპოლიტიკურო შანულამ ორენიშ,ოურდუმე პოტენციალიშ,კულტურულ ჰეგემონიაშ, რელიგიურ გაულაშ დოშიიტურისლამიშ მოსოფელიშ ცენტრიშ როლიშ ჭყოლოფუათ.ქიანაშ ეკონომიკაედპ-შ მეჯინათ მოსოფელს 23-ა აბანს იკენს. ირან გეჸვენჯ ორგანიზაციეფიშ დჷმარსხუაფალ მაკათურ რე:გოერო,ისლამურ წოროხანდაშ ირგანიზაცია,OPEC დოეკონოკიურ წოროხანდაშ ორგანიზაცია, თაშნეშე მოქიმინჯე მაკათურ რე გეჸვენჯ ორგანიზაციეფს:უგინობირაფუობაშ ყარაფი,შანხაიშ წოროხანდაშ ორგანიზაცია დოBRICS. ირანს იდვალუაფუიუნესკოშმოსოფელიშ მონძალაშ 28 ობიექტი, ნამუშ მეჯინათ მოსოფელს 10-ა აბანს იკენს დო ვამატერიალურ კულტურულ მონძალაშ დო კოჩიშობაშ საგანძიშ მეჯინათ — 5-ა აბანს.
.svg)
