Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Jump to content
WikipediaAn Gawasnon nga Ensayklopedya
Bilnga

Armenya

Tikang ha Wikipedia
Repúblika han Armenya

  • Հայաստանի Հանրապետություն (Armenian)
  • Hayastani Hanrapetut’yun
Bandira han Armenya
Bandira
Eskudo han Armenya
Eskudo
Darahonon: Մեկ Ազգ, Մեկ Մշակույթ
Mek Azg, Mek Mshakouyt
("Usá nga Nasod, Usá nga Kultura")[1]
Awit: Մեր Հայրենիք
Mer Hayrenik
("Aton Iroy nga Tuna")
Kahamutang han Armenya
Pamunuan
ngan gidako-i nga syudad
Yerevan
40°11′N44°31′E /40.183°N 44.517°E /40.183; 44.517
Opisyal nga mga pinulunganInarmenya[2]
Ethniko nga mga grupo
(2011)
Relihiyon
Armenya nga Ortodoxiya[5]
(Mga) Tawag hin tawoArmenyo
KagamhananUnitaryo ngaparlamentaryo ngarepublika
 Mangulo
Armen Sarkissian
Nikol Pashinyan
Ararat Mirzoyan
MagbabalaodNasodnon nga Katitirok
Kaagi hin pagtukod
ika-6 nga gatostuig BC
190 UC[7]
52–428
885–1045
1198–1375

28 Mayo 1918
21 Septyembre 1991
Langyab
 Bug-os
29,743 km2 (11,484 sq mi)(ika-138)
 Katubigan (%)
4.71[8]
Kamolupyohan
 2016 estimate
2,924,816[9]
 2011 nga census
3,018,854[10][11](ika-134)
 Densidad
101.5/km2 (262.9/sq mi)(ika-99)
GDP (PPP)2019 nga banabana
 Bug-os
$32.893 ka bilyon[12]
 Per capita
$10,995[12]
GDP (nominal)2019 nga banabana
 Bug-os
$13.444 ka bilyon[12](ika-127)
 Per capita
$4,527[12](ika-104)
Gini (2018)negative increase 34.4[13]
medium
HDI (2018) 0.760[14]
hataas · ika-81
SalapiDram (֏) (AMD)
Zona hin orasUTC+4 (AMT)
Dapit hin pagmanehartuo
Kodigo hin pagtawag+374
Internet TLD

Mga koordinado:40°N45°E /40°N 45°E /40; 45AnArmenya o kundi manArmenia (kaluwás ha Ininggles:/ɑːrˈmniə/ (pamati-a);[15]Armenian:Հայաստան,ginromanisar: Hayastan,IPA: [hɑjɑsˈtɑn]), nga tinatawag hin opisyal ngaRepúblika han Armenya oRepúblika han Armenia (Armenian:Հայաստանի Հանրապետություն,ginromanisar: Hayastani Hanrapetut'yun,IPA: [hɑjɑstɑˈnihɑnɾɑpɛtutʰˈjun]), usá nga ginpalibutan hin tuna nga nasod haSalatan nga Caucasus nga rehiyon hanEurasia. Nahamutáng iní haKatundan nga Asya,[16][17] haArmenyano nga Kahigtas-an, ginsasapitan iní hanTurkeya ha katundan, hanGeorgia ha amihan, hande facto nga naglulugaríng ngaRepublika han Artsakh ngan hanAserbaiyan ha sidlangan, ngan hanIran ngan han kanan Aserbaiyan ngaexclave hanNakhchivan ha salatan.[18]

An Armenia usá nga unitaryo, multi-partido, demokratiko nganasod nga estado nga mayda kahadto nga panurundon nga kultural. Gintukod anUrartu han 860 BC ngan han ika-6 nga gatostuig BC nasaliwanan iní hanSatrapiya han Armenya. AnGinhadi-an han Armenya nakaabot han kahitas-an hiní ha ilarom niTigranes nga Harangdon dida han syahan nga gatostuig BC ngan nagin syahan nga estado han kalibotan nga naghimo hanKristyanidad nga amo anopisyal nga relihiyon han urhe nga ika-3 o kundi man han sayo nga ika-4 nga gatostuig AD.[19][20][21] An opisyal nga pagpili han estado han Kristyanidad amo an 301.[22] An kahadto nga Armenyo nga ginhadi-an natunga hin duhá nga bahin nga nahingadto han mga ImperyoBizantino nganSasaniano han mga sayo nga bahin han ika-5 nga gatostuig. Ha ilarom hanDinastiya Bagratuni, anBagratido nga Ginhadi-a han Armenya nahibalik han ika-9 nga gatostuig. Nagluya iní tungod hin mga gera patok han mga Bizantino, nahulog an ginhadi-an han 1045 ngan hin sunod ginsulong an Armenya han mgaSeljuk nga mga Turko. Mayda prinsipado nga Armenyo ngan sunod usá nga ginhadian, anCiliciano nga Armenya nga nahamutáng ha baybayon hanDagat Mediteraneo ha mga butnga han ika-11 ngan ika-14 nga mg gatostuig.

Han panahon tikang han ika-16 kutob han ika-19 nga mga gatostuig, an minat-an nga iroy nga tuna nga Armenyo nga nahihimo hanSidlangan nga Armenya nganKatundan nga Armenya nahiilarom han pamuno han mga imperyoOttoman nganIrani, nga ginhadi-an hin binalikbalik hin bisan hain hiní nga duha ha mga nag-agi nga mga gatostuig. Ha mga ika-19 nga gatostuig, nalupig an Sidlangan nga Armenya hanImperyo Ruso, samtang an kadam-an han katundan nga mga dapit han minat-an nga iroy nga tuna nga Armenya nagpabilin ha ilarom han Ottoman nga paghadi. Dida hanSyahan nga Gera Pankalibotan, an mga Armenyo nga nangungukoy dida han ira tuna hin katulinan ha Imperyo Ottoman sistematiko nga ginpuo dida hanArmenyo nga Genosidyo. Han 1918, sunod hanRebolusyon Ruso, tanan nga diri-Ruso nga mga nasod nagdeklara han ira paglugaríng katapos han kawaray han Imperyo Ruso, nga nagdangat han pagtukod hanSyahan nga Republika han Armenya. Han 1920, nahilakip an estado ngadto hanRepublika Federal Sosyalista Sovietika han Transcaucasia, ngan han 1922 iní nagin usá nga nagtukod nga api hanUnyon Sovyetika. Han 1936, an estado Transcaucasianon ginwara, ngan an mga api nga konstituyente nga mga estado hií, upod anRepublika Sosyalistika Sovyetika han Armenya, ngadto hin bug-os ngamga republika han Unyon. An yana nga Republika han Armenya nahimo nga independyente dida han 1991 hanpagkawara han Unyon Sovyetika.

Ginkikilala han Armenya anSingbahan Armenya Apostolika, an gimaihai nga nasodnon nga singbahan han kalibotan, nga amo an nangunguna nga establesido nga relihiyon han nasod.[23][5] An nalalain ngaArmenya nga abakadahan gin-imbento niMesrop Mashtoets han 405 AD.

Api an Armenya hanUnyon Ekonomika Euroasyatika, hanKonseho han Europa ngan hanOrganisasyon han Kasabotan hin Seguridad Kolektiba. Gin-uugopan han Armenya ande facto nga naglulugaring nga republika hanArtsakh, nga ginpasamwak han 1991.

Mga pagbahinbahin han Armenia

Legend
Map ref.Pagbahinbahin hin
pagdumara
Pamunuan
han lalawigan
1AragatsotnAshtarak
2AraratArtashat
3ArmavirArmavir
4GegharkunikGavar
5KotaykHrazdan
6LoriVanadzor
7ShirakGyumri
8SyunikKapan
9TavushIjevan
10Vayots DzorYeghegnadzor
11Yerevan

Mga pinambasaran

[igliwat |Igliwat an wikitext]
  1. Guides And Maps - ArmeniaGinhipos 2009-01-29 hanWayback Machine
  2. "Constitution of Armenia, Article 20". president.am.Ginhipos tikang han orihinal han 23 Disyembre 2017. Ginkuhà18 Enero 2018.
  3. Asatryan, Garnik; Arakelova, Victoria (Yerevan 2002).The Ethnic Minorities in Armenia. Kabahin hanOSCE.Ginhipos nga kopya haWebCite (16 Abril 2010).
  4. Ministry of Culture of Armenia"The ethnic minorities in Armenia. Brief information"Ginhipos 10 Oktubre 2017 hanWayback Machine. Sumala han pinakaurhe nga census han 2011."National minority"Ginhipos 16 Pebrero 2017 hanWayback Machine.
  5. 12Article 18 of the Constitution of Armenia
  6. de Laet, Sigfried J.;Herrmann, Joachim, eds.(1996).History of Humanity: From the seventh century B.C. to the seventh century A.D.(1st ed.).London:Routledge.p. 128.ISBN 978-92-3-102812-0."The ruler of the part known as Greater Armenia, Artaxias (Artashes), the founder of a new dynasty, managed to unite the country..." 
  7. Encyclopedia Americana: Ankara to Azusa.Scholastic Library Publishing.2005.p. 393.https://archive.org/details/encyclopediaamer02scho."It was named for Artaxias, a general of Antiochus the Great, who founded the kingdom of Armenia about 190 B.C." 
  8. "The World Fact Book – Armenia". Central Intelligence Agency.Ginhipos tikang han orihinal han 19 Hulyo 2010. Ginkuhà17 Hulyo 2010.
  9. "World Population Prospects: The 2017 Revision".ESA.UN.org (custom data acquired via website).United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Ginkuhà10 Septyembre 2017.
  10. "Statistical Service of Armenia"(PDF). Armstat.Ginhipos(PDF) tikang han orihinal han 10 Oktubre 2017. Ginkuhà20 Pebrero 2014.
  11. "Armenia Population". countrymeters.info.Ginhipos tikang han orihinal han 26 Hunyo 2015. Ginkuhà24 Hunyo 2015.
  12. 1234"World Economic Outlook Database, October 2018".IMF.org.International Monetary Fund. Ginkuhà23 Pebrero 2019.
  13. "GINI index (World Bank estimate) - Armenia".World Bank.Ginhipos tikang han orihinal han 21 Nobyembre 2018. Ginkuhà22 Marso 2020.
  14. "Human Development Report 2019" (ha English).United Nations Development Programme. 10 Disyembre 2019. Ginhipos tikang hanorihinal(PDF) han 2020-05-23. Ginkuhà10 Disyembre 2019.
  15. "ArmeniaGinhipos 10 Disyembre 2015 hanWayback Machine." Dictionary.com Unabridged. 2015.
  16. Central Intelligence Agency(2014).The CIA World Factbook 2015.Skyhorse Publishing.p. 5241.ISBN 978-1-62914-903-5.https://books.google.com/books?id=xutfBgAAQBAJ&pg=PT5241. 
  17. AnUNclassification of world regionsGinhipos 25 Hunyo 2002 hanWayback Machine nagbubutáng han Armenia ha Katundan nga Asya; anCIAWorld Factbook"Armenia".The World Factbook.CIA.Ginhipos tikang han orihinal han 10 Oktubre 2010. Ginkuhà2 Septyembre 2010."Armenia".National Geographic.Ginhipos tikang han orihinal han 8 Agosto 2007. Ginkuhà16 Abril 2009.,"Armenia".Encyclopædia Britannica.Ginhipos tikang han orihinal han 1 Abril 2009. Ginkuhà16 Abril 2009.,(in Initalyano)Calendario Atlante De Agostini(111 ed.).Novara:Istituto Geografico De Agostini.2015.p. sub voce.ISBN 9788851124908.  ngan anOxford Reference Online"Oxford Reference". Oxford Reference Online. 2004.doi:10.1093/acref/9780199546091.001.0001. ISBN.Cite journal requires|journal= (help) nagbubutáng gihapon han Armenia ha Asya.
  18. The Oxford Encyclopedia of Economic History.Oxford University Press.2003.p. 156.ISBN 978-0-19-510507-0.https://archive.org/details/oxfordencycloped0000unse/page/156. 
  19. (Garsoïan,Nina(1997).R.G. Hovannisian.ed.Armenian People from Ancient to Modern Times.1.Palgrave Macmillan.p. 81. )
  20. Stringer,Martin D.(2005).A Sociological History of Christian Worship.Cambridge:Cambridge University Press.p. 92.ISBN 978-0-521-81955-8.https://archive.org/details/sociologicalhist00stri. 
  21. Ha mga gurugutiay nga mga nasod nga nag-angkon hin uruuna nga opisyal nga pagpili han Kristyanidad, lakip hiní anOsroene, an mgaSilure, ngan anSan Marino. Kitaa anLinea hin panahon hin mga opisyal nga pagpili han Kristyanidad.
  22. Grousset,René(1947).Histoire de l'Arménie(1984 ed.).Payot.p. 122. . Mga ginbanabana nga mga pitsa nagkakadirudilain hin tikang 284 kutob 314. Garsoïan (op.cit. p. 82), nagsunod nga research ni Ananian, napabor han uruurhe nga pitsa.
  23. Mayda an republikapagbulag hin singbahan ngan estado

Mga hulagway

[igliwat |Igliwat an wikitext]


  • Armenya
  • Yerevan
    Yerevan
  • Garni
    Garni
  • Vagharshapat
    Vagharshapat
  • Khor Virap
    Khor Virap
  • Sevanavank
    Sevanavank
  • Areni
    Areni

Mga sumpay sa gawas

[igliwat |Igliwat an wikitext]
An Wikimedia Commons mayda media nga nahahanungod han:Armenia




MgaNasod haAsya
Afganistan |Amihanan nga Korea |Arabya Saudi | *Armenya | *Aserbaiyan |Barein |Bangladesh |Birmania/Myanmar |Brunei |Butan |Cambodia/Camboya | *Ehipto |Emiratos Arabes Unidos | *Georgia |Hapon |Hordanya |India |Indonesia/Indonesya |Irak |Iran |Israel | *Kasahistan/Kazakhstan |Kirguistan |Kuwait |Laos |Libano |Malaysia |Maldivas |Mongolya |Nepal |Oman |Pakistan |Pilipinas |Qatar/Catar | *Rusia |Salatan nga Korea |Singgapura |Sinirangan nga Timor |Sirya |Sri Lanka |Taiwan (Republika han Tsina) |Tayikistan |Thailand/Tailandya |Tsina (Kanan Katawhan Republika han Tsina) |Turkmenistan |Turkeya |Usbekistan |Vietnam |Yemen
MgaNasod haEuropa
Albanya |Alemanya |Andorra | *Armenya | *Aserbaiyan |Austrya |Belarus |Belhika |Bosnya ngan Hersegovina |Bulgarya |Dinamarka |Eslovakya |Eslovenya |Espanya |Estonya |Finlandya |Fransya |Gresya | *Georgia/Heorhya |Hungarya/Unggriya |Irlanda |Islandya |Italya | *Kasahistan/Kazakhstan |Kroasya |Lestenstin |Letonya |Lituanya |Luxemburgo |Malta |Moldavya |Monaco |Montenegro |Nederlandes/Paises Bajos |Norte nga Macedonia |Noruega |Polonya |Portugal |Reino Unido |Rumanya | *Rusya |San Marino |Serbya |Suwesya |Suisa |Syudad han Vaticano |Republika Tseka | *Tsipre | *Turkeya |Ukranya
Iba nga mga teritoryo:Akrotiri ngan Dhekelya |Esvalbard |Feroe nga Islas |Guernsey |Hibraltar |Jan Mayen |Jersey |Isla han Man
Ginkuha tikang ha "https://war.wikipedia.org/w/index.php?title=Armenya&oldid=7643489"
Mga kaarangay:
Tinago nga mga kaarangay:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp