Nó được đa số các thành viên chấp nhận và được xem là chuẩn mực mà tất cả các thành viên nên tuân thủ. Xin đừng sửa đổi trang này trừ khi sửa đổi của bạn đã được sựđồng thuận. Nếu bạn muốn đề nghị những sửa đổi hoặc hoài nghi về quy định nào đó, xin hãy sử dụngtrang thảo luận.
Tóm tắt trang này: Một người dùng có thể bị một bảo quản viên cấm không cho phép sửa đổi để bảo vệ và không gây tổn hại cho Wikipedia và các thành viên khác.
Cấm thành viên là phương pháp màbảo quản viên có thể dựa vào đó để ngăn không cho thành viên sửa đổi tạiWikipedia. Cấm được dùng để ngăn ngừa sự tổn hại hoặc đổ vỡ của Wikipedia, chứ không phải để trừng phạt thành viên.[1]
Bất kỳ thành viên nào cũng có thể yêu cầu cấm tạitin nhắn cho bảo quản viên về cấm thành viên hoặc bất kỳ thông báo nào về phá hoại tại trang đó. Các thành viên đề nghị nên cung cấp những bằng chứng đáng tin cậy để hỗ trợ cho yêu cầu cấm của mình. Người quản lý không bao giờ bị buộc phải khóa và được tự do nghiên cứu tình huống đó.
Nếu bạn muốn yêu cầu bỏ cấm, xin xemWikipedia:Chống lại quyết định cấm để có hướng dẫn thêm. Ngoài những trường hợp là sai sót do nhầm lẫn, những quản lý không nên phục hồi một hành động cấm của các quản lý khác mà không thảo luận trước; xemở dưới.
Mục đích và mục tiêu
Tất cả việc cấm tài khoản tồn tại đều với mục đích cuối cùng là bảo vệ dự án không bị tổn hại, và giảm những rắc rối có thể trong tương lai. Khi tiêu chuẩn thấp hơn còn thiếu, hoặc vẫn còn tồn tại sự mơ hồ, việc sử dụng chức năng cấm một cách hợp lý có thể giúp đạt được điều này nhờ bốn mục tiêu quan trọng:
Ngăn ngừa phá hoại và đổ vỡ sắp tới hoặc đang diễn ra đối với Wikipedia.
Cản trở sự tiếp diễn các hành vi phá hoại bằng cách khiến cho việc sửa đổi khó khăn hơn.
Khích lệ sự hiểu biết nhanh chóng rằng hành vi hiện tại không thể tiếp tục và sẽ không được khoan dung.
Khích lệ một lề lối viết bài hiệu quả, thích hợp với quy tắc cộng đồng.
Ghi chú quan trọng – Việc cấm thành viên nhằm làm giảm khả năng xuất hiện những rắc rối trongtương lai, hoặc bằng cách xóa bỏ, hoặc khuyến khích sự thay đổi ngay tại cái gốc của vấn đề. Chúng không nhằm để sử dụng với mục đích trả đũa, trừng phạt, hoặc tại những nơi mà vấn đề về cách hành xử hiện tại không liên quan đến quy định cấm.
Với mục đích bảo vệ và khuyến khích, việc cấm thành viên có thể thay đổi về khoảng thời gian cấm để bảo vệ Wikipedia trong khi vẫn đạt được tác dụng dừng việc sửa đổi gây tổn hại và hồi phục những sửa đổi đáng quan tâm.
Khi nào cấm
Sau đây là những tình huống phổ biến nhất có thể áp dụng cấm. Đây không phải là một danh sách đầy đủ; cấm thành viên có thể được dùng trong những tình huống khác, theo từng quy định cụ thể liên quan đến tình huống đó.
Mặc dù đây không phải là danh sách đầy đủ, nếu một tình huống không nằm trong danh sách, nó sẽ có thể gây tranh cãi nhiều hơn. Một quy tắc bỏ túi đó là khi có nghi ngờ, đừng cấm; thay vào đó, hãy hỏi ý kiến những quản lý khác để có lời khuyên. Sau khi đã cấm thành viên mà việc cấm này gây ra tranh cãi, tốt nhất là để lại một lời nhắn tạiTin nhắn cho bảo quản viên để kiểm lại sự đúng mực.
Bảo vệ
Thành viên có thể bị cấm khi cần phải bảo vệ quyền lợi, tài sản hoặc sự an toàn củaTổ chức Wikimedia, thành viên của nó hoặc công chúng. Việc cấm để bảo vệ có thể cần thiết để đáp lại:
Những tài khoản có vẻ đã bị ăn cắp, dùng như biện pháp khẩn cấp.
Khi cấm thành viên do tiết lộ thông tin cá nhân hoặc có hành động đặt các thành viên khác vào vòng nguy hiểm, hãy xem xét thông báo điều này vớiỦy ban Trọng tài (bằng email) về việc cấm và liên hệ với ai đó có quyềnGiám sát viên đểyêu cầu xóa vĩnh viễn các tài liệu đang xem xét.
Tổn hại
Thành viên có thể bị cấm khi hành vi của người đó làmtổn hại nghiêm trọng dự án; có nghĩa là, khi hành vi của người đó không phù hợp vớikhông khí văn minh, hợp tác và cản trở sự hài hòa khi các thành viên làm việc với nhau để xây dựng từ điển bách khoa. Việc khóa vì sự tổn hại có thể cần thiết để đáp lại:
các bot hoạt động mà không đượcchứng nhận hoặc không phù hợp để chứng nhận;
tài khoản, dựa trên lịch sử sửa đổi, dường như chỉ tồn tại với mục đích duy nhất hoặc chủ yếu để quảng cáo cá nhân, công ty, sản phẩm, dịch vụ, hoặc tổ chức, vi phạm rõ ràng đếnxung đột lợi ích hoặc hướng dẫnchống spam.
Địa chỉ IP hoặc máy chủ "động" chỉ đơn thuần không phải là những proxy cố định sẽ được bảo đảm chỉ bị cấm trong thời hạn ngắn, vì số IP đó rất có thể sẽ được đổi cho người khác, proxy mở rộng đó rất có thể sẽ được đóng, hoặc IP rất có thể được gán linh động. XemCấm địa chỉ IP để biết thêm chi tiết.
Cũng có một dự án Wikipedia ở Wikipedia tiếng Anh, có tênDự án Wiki về proxy mở rộng, chuyên tìm để xác định và cấm các máy chủ proxy mở rộng.
Một lệnh cấm chỉ Wikipedia là một sự hủy bỏ chính thức quyền sửa đổi toàn bộ hoặc một phần Wikipedia. Lệnh cấm chỉ có thể là tạm thời và trong thời hạn cố định, hoặc vô hạn và có thể vĩnh viễn.
Hành động cấm có thể được dùng để thực thi lệnh cấm chỉ. Việc cấm như vậy dựa trên những điều khoản cụ thể của lệnh cấm chỉ. Ngoại trừ sự cấm chỉ một phần, những thành viên bị cấm chỉ thường cũng bị cấm trong thời hạn cấm chỉ.
Một bảo quản viên có thể đặt lại việc cấm một thành viên có ý đồ thoái thác việc cấm, và có thể kéo dài thời hạn cấm nếu thành viên dính líu đến hành vi có thể cấm dài hơn trong khi thoái thác việc cấm. Tài khoản thành viên hoặc địa chỉ IP dùng để thoái thác việc cấm cũng có thể bị cấm.
Ghi vào nhật trình cấm sau khi đổi tên thành viên
Người viết bài có thể trích dẫnquyền lẩn tránh và đổi tên chính họ, đòi hỏi tên người dùng trước đây của họ không được tiết lộ và đòi hỏi trang thành viên và trang thảo luận phải được một quản lý xóa. Nếu những thành viên như vậy trước đây đã từng bị khóa thì người quản lý được yêu cầu xóa nên liên lạc vớiCheckuser để xác định mối liên hệ giữa các tài khoản đó. Người checkuser sau đó nên đặt lệnh cấm ngắn lên tài khoản mới để phản ánh mỗi mục khóa trong nhật trình của tài khoản cũ của thành viên. Sự cấm ngắn nên được mô tả là "nhật trình cấm tài khoản trước đây" trong lý do cấm. Những lần cấm ngắn nên cung cấp sự bảo vệ trong trường hợp "quyền lẩn tránh" dựa trên một nguy cơ quấy rối có thật bên ngoài wiki, bằng cách không tiết lộ tên thành viên trước đây, trong khi cùng lúc loại bỏ khả năngtránh bị xét nét từ cộng đồng.
Sự cấm ngắn nên được mô tả trong lý do cấm là "lần cấm tài khoản trước đây" và thời hạn cuối của lần cấm cũng cần ghi lại. Những lần cấm do nhầm lẫn trước đây không cần phải ghi chú lại.
Khi nào không cấm
Tranh chấp
Bảo quản viên không được cấm thành viên đang có liên quan đến một tranh cãi về nội dung với chính người quản lý đó; thay vào đó, họ nên báo cáo vấn đề này cho những bảo quản viên khác. Bảo quản viên cũng nên nhận thức được những mâu thuẫn về lợi ích tiềm tàng liên quan đến những bài viết và chủ đề mà họ đang dính líu tới.
Một ngoại lệ là khi có liên quan đến các tài liệu tiểu sử người đang sống mà không có hoặc dẫn nguồn kém. Bảo quản viên có thể bắt buộc bỏ những tư liệu như vậy bằng hành động khóa trang hoặc cấm, thậm chí nếu chính họ cũng đang sửa đổi bài đó. (Xemquy định về Tiểu sử người đang sống.)
Các lệnh cấm có thời hạn ngắn chỉ với mục đích "hạ nhiệt" một thành viên đang nóng đầu không nên được dùng, vì chúng vô hình chung chỉ đổ thêm dầu vào lửa.
Đôi khi có ai đó đề nghị khóa tài khoản của họ, ví dụ như đểnghỉ wiki một thời gian. Thông thường những yêu cầu như vậy bị từ chối. Có một đoạn mã viết bằng Javascript "người muốn nghỉ wiki" có thể được dùng thay thế.
Lưu vết vào nhật trình cấm
Cấm không nên dùng chỉ đơn thuần cho mục đích lưu lại lời cảnh báo hoặc những sự kiện không đẹp nào đấy vào nhật trình cấm của thành viên. Việc dùng điều này, thường liên quan đến những lần cấm rất ngắn, thường được xem là sự trừng trị và làm bẽ mặt người khác. Hành chính viên thỉnh thoảng vẫn tạo ra ngoại lệ khi cung cấp một liên kết đến nhật trình cấm trước đây của một thành viên đãđổi tên người dùng.
Những lần cấm rất ngắn có thể dùng để lưu vết, ví dụ, một lời xin lỗi hoặc thừa nhận một lỗi lầm trongnhật trình cấm nếu xảy ra một việc cấm sai hoặc cấm nhầm, trừ phi việc cấm ban đầu chưa hết hạn (trong trường hợp đó thông điệp có thể được lưu trong lý do bỏ cấm).
Bỏ cấm
Bảo quản viên không nên bỏ cấm thành viên mà bảo quản viên khác đã cấm mà không liên lạc với người đó và thảo luận vấn đề với họ. Không nhất thiết phải rõ ràng vấn đề dẫn đến cấm là gì, nhưng nó là vấn đề về sự lịch thiệp và tôn trọng lẫn nhau khi tham khảo với bảo quản viên đã cấm. Nếu người cấm không có mặt, hoặc nếu bảo quản viên không thể đi đến thỏa thuận, thì một cuộc thảo luận tạiTin nhắn cho bảo quản viên là điều được khuyên làm.
Nếu việc cấm là do kết quả của một lỗi mơ hồ và không phải là kết quả của sự phán xử (ví dụ, nếu bảo quản viên cấm rõ ràng gõ nhầm tên thành viên), và người cấm không có mặt, thì không cần phải thảo luận trước để bỏ cấm. Nếu có sự mơ hồ, hãy thảo luận về chuyện này trước khi bỏ cấm.Chiến tranh đồng cấp được xem là cực kỳ nguy hiểm.
Thay thế tùy chọn cấm
Bảo quản viên có thể bỏ cấm một thành viên để rồi cấm lại họ với những tùy chọn cấm khác, khi điều đó là cần thiết (ví dụ, nếu một lần khóa đối với một tài khoản có đăng ký đang gây ra ảnh hưởng rõ ràng đến địa chỉ IP dùng chung hoặc một thành viên đang lạm dụng chức nănggửi thư điện tử).
Cấm trong tình huống tạm thời
Một số hình thức cấm được dùng để đáp trả cho những tình huống tạm thời cụ thể nào đó, và nên được bỏ khi tình huống đó không còn, áp dụng cho:
việc cấm đối vớiproxy mở rộng hoặc vô danh nên được bỏ cấm một khi đã xác nhận rằng chúng đã được đóng lại;
việc cấm đối với bot chưa được chứng nhận hoặc hoạt động sai nên được bỏ khi bot đã có được chứng nhận hoặc đã được sửa chữa;
việc cấm vì đã cóđe dọa pháp lý nên được bỏ một khi lời đe dọa đó không còn nổi bật nữa.
Chỉ dẫn và cảnh báo
Mọi người đều từng là người mới, và đa số chúng ta ai cũng mắc lỗi. Đó là lý do tại sao chúng tahoan nghênh những người mới đến vàkiên nhẫn với họ, vàphải cho rằng đa số làm việc trên dự án này đang cố gắng giúp đỡ nó, chứ không làm tổn hại nó. Chúng ta cũng yêu cầu rằng người mới đến cần phải nỗ lực học cácquy định và hướng dẫn của chúng ta để họ có thể học cách tránh mắc lỗi.
Trước khi đặt lệnh cấm, cần phải nỗ lực chỉ dẫn cho thành viên về quy định và hướng dẫn, và để cảnh báo họ khi hành vi của họ đang mâu thuẫn với quy định và chính sách của chúng ta. Mộtloạt các tiêu bản thông điệp khác nhau có sẵn để dễ sử dụng, mặc dù thông điệp tự viết theo mục đích thường được dùng hơn.
Lời cảnh báo không phải là một tiền đề để cấm (đặc biệt đối với việc cấm để bảo vệ) nhưng người quản lý nên nói chung đảm bảo rằng người dùng ý thức được quy định, và cho họ cơ hội thích hợp để điều chỉnh hành vi của họ cho thích hợp, trước khi cấm. Người dùng đã được nhắc nhở phải ý thức về quy định và đã có đủ cơ hội thực hiện, và những tài khoản chỉ hoặc chủ yếu dùng cho những hành động bị cấm (tài khoản con rối, phá hoại rõ ràng, công kích cá nhân, v.v.) không cần phải cảnh báo thêm.
Có những điều cần xem xét đặc biệt khi khóa những địa chỉ IP. Việc khóa địa chỉ IP có thể ảnh hưởng đến nhiều người dùng, và IP có thể thay đổi. Người dùng đang chuẩn bị khóa một địa chỉ IP nên ít nhất kiểm tra việc sử dụng địa chỉ đó, và xem xét thời hạn cấm một cách cẩn thận.
Xem các liên kết ở trên để biết thêm chi tiết.
Thực thi cấm
Các hướng dẫn về kỹ thuật về làm thế nào để cấm và bỏ cấm, và thông tin về giao diện cấm, có ởTrợ giúp:Cấm và bỏ cấm. Sau đây là lời khuyên đặc biệt liên quan đến việc cấm và bỏ cấm ở Wikipedia.
Cấm có thời hạn
Mục đích của việc cấm là để ngăn chặn, chứ không phải trừng phạt. Thời hạn cấm do đó nên liên quan đến khả năng người dùng đó lặp lại những hành vi không đúng đắn. Việc cấm dài hơn đối với việc gây tổn hại lặp lại và ở mức độ cao hơn là để giảm gánh nặng quản lý; nó được cho là những thành viên như vậy có thể sẽ gây ra sự tổn tại hoặc nguy hại thường xuyên trong tương lai. Người quản lý nên xét tới:
sự nghiêm trọng của hành vi;
người dùng đó đã có hành vi đó trước đó hay chưa.
Việc cấm đối với địa chỉ IP dùng chung hoặc động thường ngắn hơn việc cấm đối với thành viên đã đăng ký hoặc địa chỉ IP tĩnh nếu trong cùng một tình huống, để hạn chế tác dụng phụ đối với những người dùng khác sử dụng chung địa chỉ IP đó.
Trong khi thời hạn cấm nên thay đổi tùy tình huống, có một số tiêu chuẩn chung:
diễn ra hành vi phá hoại thường dẫn tới cấm 24 giờ, dài hơn nếu tái phạm;
tài khoản được dùng chủ yếu để phá hoại bị cấm vô hạn;
cấm để bảo vệ thường kéo dài miễn là việc bảo vệ đó còn cần thiết, thường là vô hạn.
Cấmvô hạn là lần cấm không có thời hạn cố định. Cấm vô hạn thường áp dụng khi có sự phá hoại hoặc nguy cơ phá hoại rõ ràng, hoặc vi phạm ở mức độ cao các quy định. Trong những trường hợp đó việc cấm vô thời hạn có thể thích hợp để ngăn chặn các vấn đề nảy sinh cho đến khi vấn đề được giải quyết bằng thảo luận.
Nếu không phải là một quản lý bỏ cấm, thành viên bị cấm được xem là đã bị cộng đồng cấm chỉ. Tuy nhiên, trong những trường hợp ít nghiêm trọng hơn, kết quả thường mong muốn là buộc phải đọccác quy định của Wikipedia và – nếu bỏ cấm – tránh lặp lại vấn đề đó trong tương lai.
Có vài tùy chọn có sẵn để thay đổi tác dụng của việc cấm, và nên được dùng trong những tình huống cụ thể.
tự động cấm thường bịtắt khi cấm bot chưa chứng nhận hoặc hoạt động sai (để không cấm hoạt động của bot), mặc dù nó nên đượcmở khi cấm những con bot phá hoại.
không cho mở tài khoản thường bịtắt khi khóa tài khoản với tên sai (để cho phép người dùng tạo tài khoản có tên đúng), mặc dù nó nên đượcmở khi khóa các tên ác ý (ví dụ, rõ ràng tấn công các thành viên khác).
khóa chức năng gửi thư sẽ không cho phép người dùng sử dụnggửi thư điện tử trong khi còn bị cấm. Tùy chọn nàykhông nên dùng mặc định khi cấm một tài khoản, nhưng có nên được dùng chỉ trong trường hợp lạm dụng tính năng "gửi thư cho người này". Khi mở, nên có các nỗ lực để đảm bảo rằng trang thảo luận của thành viên vẫn không bị khóa và rằng thành viên ý thức được cách để báo cáo (như danh sách emailunblock-vi-l) mà thông qua đó họ có thể thảo luận về vấn đề cấm.
Một sự "cấm mềm" là một lần cấm với chức năng tự động cấm được tắt, việc tạo tài khoản không bị tắt, và chỉ khóa thành viên vô danh được kích hoạt. Hiệu quả là để khóa những thành viên vô danh nhưng cho phép các thành viên đăng ký tiếp tục sửa chữa. Cấm mềm thường được dùng khi cấm địa chỉ IP dùng chung.
Lý do và thông báo
Người quản lý phải cung cấp một lý do cấm rõ ràng và cụ thể để chỉ ra tại sao người dùng đó bị cấm. Những lý do cấm nên tránh sử dụng biệt ngữ càng nhiều càng tốt để thành viên bị cấm có thể hiểu chúng rõ hơn. Người quản lý cũng nên thông báo cho thành viên khi cấm họ bằng cách để lại lời nhắn tại trang thảo luận thành viên trừ khi họ có lý do hợp lý để không làm điều đó. Thường sẽ dễ giải thích lý do cấm ngay tại thời điểm bị cấm hơn là làm việc đó sau khi một thời gian đã qua đi.
Nếu một thành viên cần phải bị khóa dựa trên thông tin không thể thông báo cho tất cả các quản lý, thông tin đó được gửi tớiHội đồng trọng tài hoặc mộtCheckuser để hành động. Những cơ quan đó được chứng nhận để xử lý các bằng chứng không thể đưa ra công cộng, và họ thực hiện dưới sự quản lý nghiêm ngặt. Cộng đồng đã từ chối ý tưởng cá nhân quản lý xử lý những bằng chứng không nên được công khai. Một ngoại lệ là dành cho quản lý người đã giữ quyềnCheckuser hoặcThanh tra; những quản lý như vậy có thể cấm thành viên dựa trên một thông tin tiết lộ không phổ biến thông qua công cụ checkuser, hoặc những sửa đổi của thành viên bị cấm thông qua thanh tra, tất cả những kiểu cấm như vậy cần phải được xem lại trực tiếp bởiHội đồng trọng tài.
^Khóa thành viên không phải là để trị một thành viên theo nghĩatrừng phạt. Khóa đôi khi được dùng như một phương cách ngăn chặn, làm nản lòng bất kỳ hành vi nào dẫn đến việc khóa và khuyến khích một môi trường sửa đổi hiệu quả.
