Stepanakert ,[ a] tên chính thức làKhankendi ,[ b] là một thành phố tại vùngNagorno-Karabakh củaAzerbaijan . Thành phố là thủ đô của nhà nướcCộng hòa Artsakh ly khai trướccuộc tấn công của Azerbaijan vào năm 2023 . Stepanakert nằm trong một thung lũng trên sườn phía đông của dãy núiKarabakh , bên bờ trái sôngQarqarçay .[ 5]
Tháng 9 năm 2023, Azerbaijan chiếm quyền kiểm soát Stepanakert. Gần nhưtoàn bộ dân số người Armenia của thành phố tháo chạy đến Armenia trước khi lực lượng của Azerbaijan tiến vào thành phố.[ 6] Thành phốbị bỏ hoang [ c] hơn một năm; tháng 9 năm, Azerbaijan bắt đầu định cư cư dân mới trong thành phố sau khi khánh thànhĐại học Karabakh .[ 11]
Thành phố được đổi tên thànhStepanakert (n.đ. 'Thành phố Stepan') vào ngày 20 tháng 9 năm 1923,[ 12] lấy tên nhà cách mạng Bolshevik người ArmeniaStepan Shahumian . Tên gọi gồm hai từStepan (tiếng Armenia :Ստեփան ) vàkert (tiếng Armenia :կերտ ,n.đ. 'kiến tạo').[ 1]
Tháng 3 năm 2024, chính quyền Azerbaijan phá hủy trụ sởQuốc hội Artsakh và tòa nhàLiên minh Chiến sĩ Tự do Artsakh .[ 13] [ 14] Tháng 11 năm 2024, báo chí đưa tin rằng Azerbaijan đã phá hủy quần thể di tích lịch sử Armenia của thành phố.[ 15] [ 16]
Dữ liệu khí hậu của Stepanakert (1961–1990 normals, extremes 1959–1991) Tháng 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Năm Cao kỉ lục °C (°F) 16.1 (61.0) 19.0 (66.2) 22.8 (73.0) 30.3 (86.5) 30.0 (86.0) 37.0 (98.6) 37.0 (98.6) 36.0 (96.8) 31.0 (87.8) 25.0 (77.0) 21.2 (70.2) 21.0 (69.8) 37.0 (98.6) Trung bình ngày tối đa °C (°F) 4.7 (40.5) 5.2 (41.4) 9.0 (48.2) 16.1 (61.0) 19.5 (67.1) 24.5 (76.1) 28.1 (82.6) 27.1 (80.8) 23.2 (73.8) 16.4 (61.5) 11.4 (52.5) 7.3 (45.1) 16.0 (60.9) Trung bình ngày °C (°F) 1.1 (34.0) 1.4 (34.5) 5.1 (41.2) 11.6 (52.9) 15.3 (59.5) 19.8 (67.6) 23.3 (73.9) 22.3 (72.1) 18.7 (65.7) 12.6 (54.7) 7.7 (45.9) 3.7 (38.7) 11.9 (53.4) Tối thiểu trung bình ngày °C (°F) −2.6 (27.3) −2.5 (27.5) 1.1 (34.0) 7.0 (44.6) 11.0 (51.8) 15.1 (59.2) 18.4 (65.1) 17.4 (63.3) 14.2 (57.6) 8.7 (47.7) 4.0 (39.2) 0.1 (32.2) 7.7 (45.8) Thấp kỉ lục °C (°F) −15.0 (5.0) −11.0 (12.2) −12.7 (9.1) −1.0 (30.2) 4.0 (39.2) 6.6 (43.9) 11.3 (52.3) 10.9 (51.6) 6.0 (42.8) −2.0 (28.4) −6.0 (21.2) −8.6 (16.5) −15.0 (5.0) LượngGiáng thủy trung bình mm (inches) 19 (0.7) 25 (1.0) 42 (1.7) 49 (1.9) 102 (4.0) 79 (3.1) 41 (1.6) 27 (1.1) 34 (1.3) 39 (1.5) 35 (1.4) 13 (0.5) 505 (19.9) Số ngày giáng thủy trung bình 6 6 10 10 14 10 4 4 6 6 5 4 85 Nguồn:NOAA [ 17] [ 18]
Dưới thờiLiên Xô , Stepanakert là thủ phủ củaTỉnh tự trị Nagorno-Karabakh thuộcCộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan từ năm 1923 đến năm 1991. Sau khi Artsakh tuyên bố độc lập vào năm 1991, Stepanakert trở thành trung tâm chính trị, văn hóa của Cộng hòa Artsakh và là nơi đặt trụ sở chính quyền: Nhà Chính phủ, Quốc hội, Dinh Tổng thống, Tòa án Hiến pháp, các bộ, cơ quan tư pháp và những cơ quan nhà nước khác.[ 19]
Năm Người Armenian Người Azerbaijan[ d] Dân tộc khác Tổng cộng Dân số % Dân số % Dân số % 1897[ 21] 628 42.0 442 29.6 425 28.4 1,495 1926[ 20] 2,724 85.4 343 10.8 122 3.8 3,189 1939[ 20] 9,079 86.8 672 6.4 708 6.8 10,459 1959[ 20] 17,640 89.5 1,143 5.8 920 4.7 19,703 1970[ 20] 26,684 88.1 2,762 9.1 847 2.8 30,293 1979[ 20] 33,898 87.0 4,303 11.0 747 2.0 38,948 Tháng 9 năm 1988: Chiến tranh Nagorno-Karabakh thứ nhất:Dân số Azerbaijan bị trục xuất [ 22] 2005[ 23] 49,848 99.7 2 0.0 136 0.3 49,986 2010[ 24] 52,900 52,900 2015[ 25] 55,309 55,309 Tháng 9–11 năm 2020: Chiến tranh Nagorno-Karabakh thứ hai 2021[ 26] 75,000 75,000 Tháng 9 năm 2023: Azerbaijan tấn công Nagorno-Karabakh 2024 k. 24[ 27] k. 8,000[ 28] k.8,000
^a b Lỗi chú thích: Thẻ<ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tênhewsen ^ "Xankəndi, Ağdərə və Xocalıda Azərbaycan Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi təyin edilib" .report.az (bằng tiếng Azerbaijan). ngày 7 tháng 3 năm 2024. Truy cập ngày 17 tháng 7 năm 2024 .^ "Figures" (PDF) .stat-nkr.am . 2015.Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 12 tháng 9 năm 2020. Truy cập ngày 12 tháng 4 năm 2016 .^ "General Characteristics of the NKR" (PDF) .Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 29 tháng 9 năm 2015. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2015 .^ Baranchikov 2016 , tr. 225Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFBaranchikov2016 (trợ giúp ) ^ "Armenians describe journey to safety after fall of their homeland" .The Independent (bằng tiếng Anh). ngày 29 tháng 9 năm 2023.Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 9 năm 2023. Truy cập ngày 30 tháng 9 năm 2023 .^ "Nagorno-Karabakh's abandoned capital transforms under Azerbaijani rule" .Eurasianet . ngày 11 tháng 1 năm 2024. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2024 .It was once the seat of a de facto government. Now it's a ghost town that plays host to projections of its conquerors' power ^ Nechepurenko, Ivan (ngày 17 tháng 11 năm 2023)."What's Left When a Long War Suddenly Ends" .The New York Times .ISSN 1553-8095 .…the Nagorno-Karabakh city of Stepanakert, also known as Khankendi, a ghost town after its ethnic Armenian residents fled in fear as Azerbaijani troops captured the area. ^ Barseghyan, Arshaluys; Aghayev, Ismi (ngày 2 tháng 10 năm 2023)."UN mission arrives to empty streets in Nagorno-Karabakh" .OC Media .Reporting from the regional capital Stepanakert, Al Jazeera describes a 'ghost town' with no one left. ^ Gunter, Joel (ngày 3 tháng 10 năm 2023)."Deserted Nagorno-Karabakh reveals aftermath of lightning-fast Armenian defeat" .BBC .The few images that have emerged from Khankendi since the takeover show a ghost town, where possessions appear to have been abandoned in the streets as residents fled. ^ Hajiyeva, Gunay (ngày 24 tháng 9 năm 2024)."Classes Begin at Karabakh University in Khankendi" .Caspian News . Truy cập ngày 14 tháng 11 năm 2024 . ^ Abrahamyan, H. B. (1971)."Սովետական շինարարությունը Լեռնային Ղարաբաղում (1920-1925 թթ.)" [Soviet construction in Nagorno-Karabakh (1920–1921)].Լրաբեր հասարակական գիտությունների (5): 81. ^ "Azerbaijanis Destroy Artsakh National Assembly Building" . The Armenian Report. ngày 4 tháng 3 năm 2024. Truy cập ngày 5 tháng 3 năm 2024 .^ "Azerbaijanis destroy Karabakh parliament building" .News.am . ngày 4 tháng 3 năm 2024. Truy cập ngày 5 tháng 3 năm 2024 .^ "How Azerbaijan is erasing traces of the ancient Armenian presence in Nagorno-Karabakh" .observers.france24.com . ngày 7 tháng 11 năm 2024.^ "Azerbaijan Razes Entire Historic Center of Stepanakert" .mirrorspectator.com . ngày 31 tháng 10 năm 2024.^ "Xankandi (Stepanakert) Climate Normals 1961–1990" .National Oceanic and Atmospheric Administration .Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 5 năm 2023. Truy cập ngày 22 tháng 3 năm 2015 .^ "Global Surface Summary of the Day – GSOD" .National Oceanic and Atmospheric Administration .Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 5 năm 2023. Truy cập ngày 13 tháng 5 năm 2023 .^ Lỗi chú thích: Thẻ<ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tênRU2 ^a b c d e f "население нагорно-карабахской республики" .www.ethno-kavkaz.narod.ru .Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 9 năm 2011. ^ Troinitsky, N. A. (1905).Населенные места Российской империи в 500 и более жителей с указанием всего наличного в них населения и числа жителей преобладающих вероисповеданий, по данным первой всеобщей переписи населения 1897 г. [Populated areas of the Russian Empire with 500 or more inhabitants, indicating the total population in them and the number of inhabitants of the predominant religions, according to the first general population census of 1897 ] (bằng tiếng Nga). Saint Petersburg: Tipografiya Obshchestvennaya polza. tr. 32.Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 8 năm 2022. ^ de Waal 2013 , tr. 46Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFde_Waal2013 (trợ giúp ) ^ De facto and De Jure Population by Administrative Territorial Distribution and Sex Lưu trữ ngày 2 tháng 3 năm 2011 tạiWayback Machine Census in NKR, 2005. The National Statistical Service of Nagorno-karabakh Republic^ [1] Lưu trữ ngày 29 tháng 9 năm 2015 tạiWayback Machine Statistics in NKR, 2010. The National Statistical Service of Nagorno-Karabakh Republic^ "Table 1.6 NKR urban and rural settlements grouping according to de jure population number" (PDF) .stat-nkr.am . Population Census 2015.Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 7 tháng 3 năm 2020.^ Lỗi chú thích: Thẻ<ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tênKaren ^ Ռ/Կ, «Ազատություն» (ngày 15 tháng 11 năm 2023)."U.S. Says Nagorno-Karabakh Armenians Entitled To Return Home" .«Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (bằng tiếng Armenia). Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2024 . ^ "Azerbaijan reports progress on major projects in Khankendi, Khojaly, and Aghdara districts for 2024" .trend.az . ngày 30 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 15 tháng 1 năm 2025 .