Lãnh thổ Cộng hòa Séc bao gồm các vùng đất đã từng tồn tại trong lịch sử làBohemia,Morava và 1 phầnSilesia. Séc trở thành bộ phận củaĐế quốc Áo vàĐế quốc Áo-Hung trong hàng thế kỉ cho đến năm 1918 khi Séc cùng vớiSlovakia tuyên bố thành lập nướcTiệp Khắc. TrongChiến tranh thế giới thứ hai,Tiệp Khắc bịphát xít Đức chiếm đóng. Sau đó, nước này trở thành quốc giaxã hội chủ nghĩa cho đến năm 1989 khi cuộcCách mạng Nhung diễn ra đưa đất nước trở về tiến trình dân chủ. Ngày 1 tháng 1 năm 1993, một cuộc ly khai đã diễn ra, Tiệp Khắc lại tách thành 2 quốc gia độc lập là Séc và Slovakia.
Tên gọi cũ trong tiếng Anh của Cộng hòa Séc là "Bohemia" biến đổi từtiếng Latinh "Boiohaemum" có nghĩa là "quê hương của người Boii". Tên gọi Séc hiện tại lấy từ tênČechy chuyển hóa từ cách phát âmCžechy của Ba Lan.[9]
Sau khiTiệp Khắc (Československo trongtiếng Séc hayCzechoslovakia trongtiếng Anh), liên bang bao gồm Séc và Slovakia giải thể thành hai quốc gia riêng biệt, Séc không có tên gọi chính thức trong tiếng Anh. Năm 1993, Bộ Ngoại giao Cộng hòa Séc đề nghị tênCzechia như là tên thay thế chính thức cho tất cả trường hợp không phải là các văn bản chính thức và tên gọi của cơ quan chính quyền nhưng tên gọi này không sử dụng rộng rãi trong các văn bản tiếng Anh như làCzech Republic. Tháng 4 năm 2016 chính phủ Séc dự định sẽ đề nghị lênLiên Hợp Quốc về việc coiCzechia là một trong những tên gọi chính trong cơ sở dữ liệu địa lý.[10][11]
Tên "Séc" trong tiếng Việt là phiên âm của từ "tchèque" trongRépublique tchèque ("Cộng hòa Séc") từtiếng Pháp (nếu không dùng kèm từRépublique - "Cộng hòa" thì nước này trong tiếng Pháp gọi làTchéquie, đọc phiên âm như là "Séc-ki"). Hiện tại trong tiếng Trung, Séc vẫn được gọi làTiệp Khắc (捷克) lấy chữ Hán có âmQuan thoại gần giống (Jiékè) để phiên âm từ quốc hiệu "Česko". Tuy nhiên "Tiệp Khắc" hay "Tiệp" trong tiếng Việt hiện dùng để chỉ nhà nước liên bang cũ của Séc vàSlovakia hoặc các chính thể tương tự.
Các nhàkhảo cổ học đã tìm thấy bằng chứng của người tiền sử sinh sống tại vùng đất ngày nay là Cộng hòa Séc. Từ thế kỷ thứ IIItrước Công nguyên, các bộ tộcCelt,Boii đã đến Séc định cư. Đếnthế kỷ I, các bộ tộcMarcomanni vàQuani tại vùng đất thuộcĐức ngày nay cũng đến sinh sống tại vùng đất này. Trong suốtGiai đoạn Di cư tại châu Âu vàothế kỷ 5, các bộ lạc thuộc Đức đã rời khỏi vùng đất Séc và di tản ra các vùng đất ở phía Đông và phía Tây.
Người Slav từ vùngBiển Đen-Karpat định cư tại đây (do các cuộc tấn công từ vùngSiberia và các bộ lạc Đông Âu:Hung, Avar, Bulgar và Magyar). Vàothế kỷ 6 họ di cư tới các vùng đất tại phía Nam như Bohemia, Moravia và 1 số vùng đất mà ngày nay thuộc về lãnh thổÁo. Trong suốtthế kỷ VII, thương gia Samo đến từ vùngFrancia đã lãnh đạo và ủng hộ cuộc khởi nghĩa của người Slav để chống lại tộc người Avar năm 623, trở thành người thống trị của Vương quốc Slav đầu tiên. Đây là tổ chức chính quyền đầu tiên của người Slav nhưng thực tế đây là 1 liên minh của 1 số bộ lạc chứ không thực sự là 1 quốc gia quân chủ chuyên chế.
Sau khi Đế chế của vua Samo tan rã, người Moravia và Nitra đã thành lập các công quốc mới. Năm 833,Mojmir I của Moravia đã tấn công và sáp nhập công quốc Nitra, lập ra 1 công quốc duy nhất làĐại Moravia (Velká Morava).
Năm 846, Mojmir I nhường ngôi cho người cháu của mình làRastislav (846-870). Dưới thời Rastislav, 1 cuộc cải cách văn hóa đã diễn ra khi 2 nhà truyền giáoKyrillô và Mêthôđiô bị người này mời đến Đại Moravia để truyền báđạo Thiên chúa vào đất nước này. Họ cũng góp công trong việc xây dựng bảng chữ cái của người Slav tức bảngký tự Cyril.
Dưới thời vuaSvatopluk I, Đại Moravia đạt tới sự mở rộng lớn nhất về diện tích. Lãnh thổ của nó trải dài trên các vùng đất ngày nay làHungary,Ba Lan,Áo,Đức,Serbia,Slovenia,Croatia vàUkraina. Về sau, những cuộc chiến tranh vớiĐế chế Frank đã làm cho Đại Moravia suy yếu và những người Hungary xâm lược đã khiến đất nước tan rã vào đầuthế kỷ 10.
Năm 995, công quốc Bohemia thành lập dưới sự lãnh đạo của vương triều Premyslid, thành viên của 1 bộ tộc tên là Séc. Vương triều Premyslid đã thống nhất các vương triều Séc khác và thành lập 1 chính quyền trung ương.
Đầuthế kỷ XI, công quốc Bohemia đã chinh phục nước Đại Moravia. Tuy Moravia vẫn là 1 lãnh địa tách biệt của Bohemia song nước này lại bị cai trị bởi 1 trong những người con trai của vua Bohemia.
Vào năm 1306, dòng họ Premyslid không có người kế vị. Sau những cuộc chiến giành quyền lực, dòng họ Luxemburg đã đoạt được ngôi vua Bohemia. Vị vua thứ 2 của triều đại Luxemburg làKarel IV (1342-1378,Charles trongtiếng Anh vàtiếng Pháp,Karl trongtiếng Đức) đã thay đổi đất nước Bohemia. Năm 1344, người này nâng chức Giám mục của thành phốPraha lên thành tổng Giám mục đồng thời kiềm chế quyền lực của các quý tộc Séc và đưa Bohemia, Moravia trở thành các quận hành chính và đưaBrandenburg (tới năm 1415), Lusatia (tới năm 1635),Silesia (tới năm 1742) vào quyền kiểm soát của Séc. Karel IV cũng tạo ra các công trình xây dựng nhưlâu đài Praha vàcầu Karl. Karel IV cũng thành lậpĐại học Karl ở Praha (Univerzita Karlova) năm 1348 với mong muốn biến Praha thành 1 trung tâm học vấn của châu Âu.
Sau khi bị sáp nhập vào Đế chếHabsburg, người Séc bắt đầu bị đồng hóa.Tiếng Séc bị cấm sử dụng vàtiếng Đức trở thành ngôn ngữ chính thức ở Séc.
Năm 1618, người Bohemia đã nổi dậy chống lại triều đình Habsburg. Họ đã chọn 1 người theo đường lối củaJean Calvin là Frederick của Palatinate (Fridrich Falcký) lên ngôi. Nhưng đến ngày 6 tháng 11 năm 1620, quân đội Séc bị đánh bại tại Trận Núi Trắng (Bitva na Bílé hoře).Chiến tranh Ba mươi năm (1618-1648) đã phá hủy phần lớn những làng mạc, thành phố của Bohemia.
Đến thời nữ hoàngMaria Theresa và con trai, vua Joseph II, những người chịu ảnh hưởng củaThời đại Khai sáng, tình hình Bohemia bắt đầu có những chuyển biến. Tuy chính sách đồng hóa vẫn không thay đổi nhưng tình hình xã hội, giáo dục đã cải thiện cho người Séc. Vàothế kỷ XIX, chủ nghĩa bành trướng củaPháp dưới thời vuaNapoleon I đã kích thích tinh thần phục hưng dân tộc của người Séc. Tầng lớp trí thức mới hơn đã đóng vai trò nhất định trong việc phục hưng và phát triển ngôn ngữ dân tộc. Tháng 2 năm 1848, cuộc Cách mạng tháng 2 ở Pháp đã làm bùng nổ cao trào cách mạng tư sản lan khắpchâu Âu. Vào ngày 12 tháng 6 năm 1848, khởi nghĩa của những người dân chủ cấp tiến và sự hưởng ứng của nhân dân đã bùng nổ tạiPraha và đến ngày 17 tháng 6, cuộc khởi nghĩa bị dập tắt.
Năm 1867, nhà nước quân chủ lưỡng hợp Áo-Hung ra đời trong đó Séc nằm trong tầm ảnh hưởng củaÁo. Vào những năm ở nửa sau của đế chế Áo-Hung, tình hình giữa người Séc và người Đức ở Bohemia trở nên căng thẳng hơn. Mối quan hệ xấu đi giữa các dân tộc trong đế chế đã đẩy nhanh hơn sự sụp đổ của quốc gia này. Năm 1900,Tomáš Garrigue Masaryk người sau này trở thànhtổng thốngTiệp Khắc đã thành lập Đảng Tiến bộ Séc. Ý tưởng về quốc gia kết hợp giữa hai dân tộc Séc vàSlovakia bắt đầu hình thành.[12]
Sau khiChiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc cùng với sự sụp đổ của Đế chế Áo-Hung, ngày 28 tháng 10 năm 1918,Cộng hòa Tiệp Khắc (bao gồm Séc vàSlovakia ngày nay) tuyên bố độc lập.Hiệp ước St. Germain ký kết vào tháng 9 năm 1919 đã chính thức công nhận nền cộng hòa mới của Tiệp Khắc. Sau đó,Ruthenia cũng sáp nhập vào Tiệp Khắc vào tháng 6 năm 1920. Quốc gia Tiệp Khắc mới thành lập có dân số khoảng 13,5 triệu người, thừa hưởng 70-80% các cơ sở công nghiệp của Áo-Hung. Lúc đó Tiệp Khắc nằm trong 10 nước công nghiệp hóa nhất thế giới.
Trướcchiến tranh thế giới thứ hai, chính quyềnphát xít ởĐức bắt đầu đe dọa tiến hành xâm lược Trung Âu. Sau khi sáp nhập nướcÁo vào lãnh thổ Đức, Tiệp Khắc trở thành mục tiêu tiếp theo của phát xít Đức. Tháng 4 năm 1938, Đức nêu yêu sách đòi vùng đấtSudetenland của Tiệp Khắc. Ngày 29 tháng 9 năm 1938,Hiệp ước München ký kết.Anh,Pháp vì không muốn chiến tranh với Đức đã quyết định bỏ liên minh quân sự với Tiệp Khắc. Và hậu quả là đến ngày 16 tháng 3 năm 1939, toàn bộ lãnh thổ Tiệp Khắc đã bị Đức chiếm đóng. Trong những năm Chiến tranh thế giới thứ hai, khoảng 390.000 người dân thành thị trong đó có 83.000người Do Thái đã bị giết hại hoặc bị hành quyết. Hàng trăm ngàn người đã bị đưa vào các nhà tù và các trại tập trung để làm việc. Chiến tranh kết thúc vào ngày9 tháng 5 năm 1945 với việc cuộc khởi nghĩa Praha lật đổ ách thống trị của phát xít Đức thành công và quân độiLiên Xô vàHoa Kỳ tiến vào Tiệp Khắc.
Biểu tình trong cuộc Cách mạng Nhung lụa 1989
Từ năm 1945-1946, đa phần người Đức thiểu số (khoảng 2,7 triệu người) đã bị trục xuất khỏi Tiệp Khắc sang Đức và Áo. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai,Đảng Cộng sản Tiệp Khắc phát triển nhanh hơn do sự thất vọng của người Tiệp Khắc đối với phương Tây vì đã bỏ rơi họ trong Hiệp ước München và do ảnh hưởng ngày càng mạnh của Liên Xô. Trong cuộc bầu cử năm 1946, Đảng Cộng sản đã giành tỉ lệ phiếu 38%, trở thành chính đảng lớn nhất và chính thức cầm quyền từ tháng 2 năm 1948. Sau đó, Đảng Cộng sản Tiệp Khắc đã xây dựng 1 chính quyền toàncộng sản.
Sau khi nắm quyền, Đảng Cộng sản Tiệp Khắc đã quốc hữu hóa các ngành kinh tế, xây dựng nềnkinh tế kế hoạch. Kinh tế tăng trưởng nhanh hơn trongthập niên 1950 vàthập niên 1960 sau đó bắt đầu giảm sút từthập niên 1970 và rơi vào khủng hoảng hơn. Chính quyền cộng sản trở nên thiếu dân chủ hơn. Năm1968, phong tràoMùa Xuân Praha bùng nổ đòi mở rộng tự do dân chủ và thực hiện đa nguyên chính trị nhưng sau đó bị quân đội Liên Xô đàn áp và dập tắt.
Tháng 11 năm 1989, cuộcCách mạng Nhung lụa đưa Tiệp Khắc trở lại quá trình dân chủ. Ngày 1 tháng 1 năm 1993, Tiệp Khắc diễn ra cuộc "chia li trong hòa bình". 2 dân tộc Séc và Slovakia tách ra thành lập 2 quốc gia mới là Cộng hòa Séc và Cộng hòa Slovakia.
Sau khi trở thành 1 quốc gia độc lập vào năm1993, quốc hội Cộng hòa Séc đã quyết định giữ nguyên lá cờ của Liên bang Tiệp Khắc cũ làm lá cờ của Cộng hòa Séc. Cùng năm đó, nước này gia nhậpLiên Hợp Quốc. Đến năm 1995, Cộng hòa Séc trở thành thành viên củaTổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) vàTổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Ngày 12 tháng 3 năm 1999, Cộng hòa Séc gia nhậpNATO. Vào năm 2004, cùng với 9 quốc gia Đông Âu và Nam Âu khác, Cộng hòa Séc đã trở thành thành viên củaLiên minh châu Âu.[13] Kinh tế Cộng hòa Séc đi theo nền kinh tế thị trường và trên đà phát triển song vẫn đối mặt với nhiều thách thức.
Về mặtđịa lý, Cộng hòa Séc nằm ở khu vựcTrung Âu còn theo phân loại củaLiên Hợp Quốc thì nước này thuộc khu vựcĐông Âu. Về mặt lịch sử và văn hóa, Cộng hòa Séc bị xem là có liên hệ gần gũi hơn với các nước Đông Âu đặc biệt là trong thời kỳChiến tranh Lạnh.
Diện tích Cộng hòa Séc xếp hàng thứ 115 thế giới (xemDanh sách quốc gia theo diện tích). Tổng diện tích của nước này là 78.886 km², trong đó phần đất chiếm 77.276 km² và phần nước chiếm 1.590 km². Do bị bao quanh bởi các quốc gia khác nên Cộng hòa Séc không giáp biển. Nước này có chung đường biên giới 1.881 km với các nướcĐức về phía tây,Ba Lan về phía đông bắc,Slovakia về phía đông nam vàÁo về phía nam.
Về mặt lịch sử, lãnh thổ Cộng hòa Séc có thể chia làm 3 vùng lịch sử:Bohemia,Moravia vàSilesia. Silesia chỉ có 1 phần lãnh thổ ở Cộng hòa Séc.
Địa hình nước này có thể chia thành 2 miền chính: Bohemia ở phía tây và Moravia ở phía đông. Địa hình Bohemia có cấu trúc như 1 bồn địa gồm những đồng bằng và cao nguyên bao bọc xung quanh bởi những dãy núi như dãy Karkonosze và dãy Sudeten. Đỉnh núiSnezka tại Bohemia và ngọn núi cao nhất Cộng hòa Séc (1602 m). Trong khi địa hình Bohemia bằng phẳng hơn thì ngược lại, địa hình Moravia chủ yếu là đồi núi. Cộng hòa Séc là nơi bắt nguồn củasông Elbe,sông Vltava ở xứ Bohemia vàsông Morava ở xứ Moravia. Các con sông của nước này chảy vào các biển khác nhau như:biển Bắc,biển Baltic vàbiển Đen.
Về khoáng sản, Cộng hòa Séc có 1 số tài nguyên nhưthan đá,than chì, cao lanh,đất sét,gỗ xây dựng...
Cộng hòa Séc nằm trong khu vực khí hậuôn hòa. Do nằm sâu trong lục địa và không còn chịu các tác động củabiển nên Cộng hòa Séc có khí hậu ôn đới lục địa, 1 nguyên nhân gây ra sự chênh lệch giữa thời tiết mùa hạ và mùa đông tại nước này. Sự đa dạng của địa hình cũng góp phần làm nên sự đa dạng của các kiểu khí hậu khác nhau tại Cộng hòa Séc.
Nhìn chung trên toàn lãnh thổ Cộng hòa Séc, khí hậu vềmùa đông không khắc nghiệt như 1 số nước. Nhiệt độ trung bình thấp nhất tại nước này vào tháng 1, tháng lạnh nhất trong năm là -5,4 °C.Tuyết thường rơi nhiều hơn tại 1 số vùng núi nhưng tan nhanh hơn tại các vùng thấp hơn của Cộng hòa Séc khiến cho mùa đông ở nước này ẩm hơn. Khi mùa đông kết thúc, băng tuyết tan chảy làm mực nước các con sông dâng lên và thỉnh thoảng có thể gây lũ.Mùa hè tại Cộng hòa Séc có nhiệt độ trung bình cao nhất vào tháng 7, tháng nóng nhất tại Cộng hòa Séc là 23,3 °C.[14] Mùa hè tại nước này có nhiềumưa hơn 1 số nước. Những trận bão từ Đại Tây Dương có thể tràn vào nước này cũng mang theo 1 lượng mưa bổ sung.Nhiệt độ vàlượng mưa giảm dần vềmùa thu và các rừng cây bắt đầu rụng lá.
Séc là một nướccộng hòa đại nghị theohệ thống đa đảng.Quốc hội là cơ quan lập pháp lưỡng viện, gồmHạ viện (tiếng Séc:Poslanecká sněmovna) vàThượng viện (tiếng Séc:Senát).[15] Hạ viện gồm 200 hạ nghị sĩ được bầu theo hệ thốngđại diện tỷ lệ với ngưỡng bầu cử 5% từ 14 đơn vị bầu cử tương ứng với các vùng của Séc. Nhiệm kỳ của Hạ viện là bốn năm. Thượng viện gồm 81 thượng nghị sĩ được bầu theo hệ thống bầu cử hai vòng từ các đơn vị bầu cử một thành viên. Nhiệm kỳ của Thượng viện là sáu năm, cứ hai năm bầu lại một phần ba số thượng nghị sĩ.
Tổng thống lànguyên thủ quốc gia mang tính nghi lễ. Từ năm 2013, tổng thống được bầu trực tiếp với nhiệm kỳ năm năm,[16] trước đó tổng thống do Quốc hội bầu. Tổng thống bổ nhiệm thủ tướng và thành viên nội các theo đề nghị của thủ tướng. Một số nhà bình luận nhận định rằng kể từ khi bầu trực tiếp tổng thống, hệ thống chính trị của Séc đang chuyển đổi từ thể chế đại nghị thành bán tổng thống.[17] Thủ tướng làngười đứng đầu chính phủ và lãnh đạoChính phủ.[18] Chính phủ thực hiện quyền hành pháp và chịu trách nhiệm trước Hạ viện.[19]
Tòa án Hiến pháp (hay Tòa án Lập pháp) của Cộng hòa Séc gồm có 15 thành viên và có nhiệm kỳ 10 năm. Các thành viên của Tòa án Hiến pháp do tổng thống chỉ định và thông qua bởi thượng viện.
Là quốc gia đa đảng, chính trường Cộng hòa Séc có sự tham gia của các đảng phái. Chẳng hạn trong kỳ bầu cử vào Hạ viện Quốc hội Séc tiến hành ngày 28 và 29 tháng 5 năm 2010 đã có 27 đảng phái và tổ chức chính trị đăng ký tham gia. 2 đảng có ảnh hưởng lớn nhất ở Cộng hòa Séc làĐảng Dân chủ Công dân (Občanská demokratická strana) vàĐảng Xã hội Dân chủ Séc (Česká strana sociálně demokratická).
Quân đội Séc gồm có lục quân, không quân và lực lượng hậu cần đặc biệt. Quân đội Séc là 1 phần của Quân đội Tiệp Khắc trước kia vốn là 1 trụ cột củaHiệp ước Warsaw cho đến năm1989. Từ khi gia nhậpNATO vào ngày12 tháng 3 năm1999, lực lượng quân đội Séc đã có những sự thay đổi đa phương diện. Tuy số lượng binh lính giảm xuống còn khoảng 67.000 nhưng về mặt chất lượng lại nâng cao và trình độ tổ chức chuyên nghiệp hơn. Năm 2004, chế độ nghĩa vụ quân sự bắt buộc bị giải thể.[22]
Lực lượng quân đội Séc ngoài nhiệm vụ phòng thủ, bảo vệ đất nước còn tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình củaLiên Hợp Quốc tạiIraq,Afghanistan,Bosna và Hercegovina,Kosovo. Năm 2005, ngân sách quốc phòng của Cộng hòa Séc đạt khoảng hơn 2 tỉ USD chiếm 1,81% GDP.[23]
Bắt đầu từ năm 2000, Cộng hòa Séc chia thành 13 khu vực (kraje hoặckraj) và 1thủ đô. Mỗi khu vực có 1 Hội đồng Địa phương (krajské zastupitelstvo) bầu chọn qua bầu cử và người lãnh đạo riêng (hejtman). Ở Praha, quyền lực do Hội đồng Thành phố và thị trưởng của Praha thi hành.
Mỗi khu vực nói trên của Cộng hòa Séc bị coi là 1 vùng cấp 3 của Liên minh châu Âu. Trong khi đó, toàn bộ lãnh thổ Cộng hòa Séc bị coi là 1 vùng cấp 2 của Liên minh châu Âu. (XemCác vùng của Liên minh châu Âu).
Những năm gần đây, Cộng hòa Séc đang trở thành một trong những quốc gia có nềnkinh tế phát triển mạnh tại khu vựcĐông Âu. Theo số liệu của Quỹ tiền tệ Quốc tế, năm2016,GDP danh nghĩa của Cộng hòa Séc là 193.535 tỷUSD (GDP theosức mua tương đương: 34,768 tỷ USD), thu nhập bình quân đầu người đạt 17,570 USD,[29] cao hơn so với nhiều nước Đông Âu khác nhưBa Lan,Hungary,Slovakia tuy nhiên vẫn còn thấp hơn mức trung bình củaLiên minh châu Âu. Nền kinh tế nước này được đánh giá là tăng trưởng nhanh và ổn định. Năm 2007, tốc độ tăng trưởng kinh tế của nước này đạt 5,7%.[30] Cộng hòa Séc là thành viên của nhiều tổ chức kinh tế lớn nhưLiên minh châu Âu,WTO vàOECD.
Quang cảnh Pháo đài Praha, Cộng hòa SécQuanh cảnh cầu Karl ở thủ đô Praha
Nông nghiệp của Cộng hòa Séc không có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển. Các loại cây trồng chủ yếu của nước này làlúa mì,khoai tây,củ cải đường,cây hublông... Trong cơ cấu kinh tế, nông nghiệp chiếm 3,4% GDP của Cộng hòa Séc.
Vốn là một nước có sẵn những cơ sởcông nghiệp từthế kỷ XIX, nềncông nghiệp của Cộng hòa Séc có nhiều điều kiện thuận lợi phát triển. Các ngành công nghiệp chính của nước này làluyện kim, sản xuất máy móc, thiết bịđiện tử, phương tiện giao thông, dệt may,chất hóa học,dược phẩm, chế biếnlương thực thực phẩm... Bên cạnh đó, Cộng hòa Séc rất với ngành công nghiệp sản xuất đồ gốm sứ vàpha lê. Công nghiệp chiếm tỷ trọng 39,3% trong nền kinh tế. Về phương tiện giao thông, cộng hòa Séc nổi tiếng với ngành chế tạo ô tô cùng thương hiệu ô tôSkoda - được sáng lập năm 1895 bởi Václav Klement và Václav Laurin.
Dịch vụ là lĩnh vực đóng góp nhiều nhất trong nền kinh tế, chiếm 57,3% GDP. Các ngànhngân hàng,công nghệ thông tin,viễn thông là những động lực năng động của nền kinh tế Séc và thu hút nhiều vốn đầu tư nước ngoài.Thương mại là một hoạt động kinh tế quan trọng với các đối tác thương mại chủ yếu làCộng hòa Liên bang Đức,Slovakia,Áo,Ba Lan...Du lịch cũng là một thế mạnh của Cộng hòa Séc. Năm 2001, doanh thu từ du lịch mang về cho nước này khoảng 118 tỉ koruna, đóng góp tới 5,5%GNP của nước này.Thủ đôPraha thường là lựa chọn hàng đầu của du khách với rất nhiều các công trình văn hóa, lịch sử nổi tiếng. Những khu du lịch spa nhưKarlovy Vary thường là điểm đến được yêu thích vào các kỳ nghỉ. Những lễ hộiâm nhạc haybia của Cộng hòa Séc cũng góp phần làm đất nước này trở thành một địa điểm du lịch hấp dẫn.
Đồng tiền chính thức hiện nay của Cộng hòa Séc là đồngkoruna. Trongtiếng Séc, từkoruna có nghĩa là "vương miện". Đồng tiền này chính thức được sử dụng từ ngày18 tháng 2 năm1993 sau khi Cộng hòa Séc vàSlovakia tách khỏiTiệp Khắc. Ký hiệu trong giao dịch quốc tế của đồng koruna Séc theoISO 4217 làCZK.
Đồng tiền koruna của Cộng hòa Séc bắt đầu tham gia các tỷ giá hối đoái từ năm1995 và được thả nổi kể từ năm1999. Trong năm 2007, chỉ số lạm phát của đồng tiền này là 2,4% và đã được duy trì ổn định trong suốt nhiều năm qua. Cộng hòa Séc có kế hoạch gia nhậpkhu vực sử dụng đồng tiền chung châu Âu (euro) vào năm 2012 nhưng sau đó đã tuyên bố hoãn lại. Đầu năm 2008, Ngân hàng Quốc gia Séc tuyên bố sẽ lùi thời hạn gia nhập khu vực đồng tiền chung đến năm 2019.[31]
Năng lượng: Cộng hòa Séc nhìn chung nghèo tài nguyên vềnăng lượng, ngoại trừ một ítdầu mỏ vàkhí gas ở miền nam Moravia. Hiện nay nước này đang hạn chế dần việc sử dụng than làm chất đốt vì vì sản sinh ra nhiều khí nhà kính gâyô nhiễm môi trường.Năng lượng nguyên tử chiếm 30% tổng nhu cầu năng lượng hiện nay ở Cộng hòa Séc, và dự kiến có thể tăng lên 40% trong những năm tới. Khí gas tự nhiên được nhập khẩu từ nước ngoài và là một khoản chi tiêu lớn của Cộng hòa Séc. Gas được nhập từ tập đoànGazprom củaNga qua các đường ống trung chuyển ởUkraina và nhập từ các công ty củaNa Uy, được vận chuyển qua Đức. Sản lượng điện năm 2005 đạt 77,38 tỷ Kwh và ngoài đáp ứng tiêu thụ trong nước, Cộng hòa Séc xuất khẩu gần 25 tỷ KWh điện năng.
Giao thông: là trái tim của châu Âu nên Cộng hòa Séc có mạng lưới giao thông dày đặc và khá phát triển. Đường sắt có tổngchiều dài 16.053 km (năm 2005) và mật độ đường sắt cao nhất trongLiên minh châu Âu: 120 km trên 1.000 km vuông.[32] Hàng năm đường sắt nước này chuyên chở khoảng 178 triệu hành khách và 100 triệu mét khối hàng hóa. Công ty "Đường sắt Séc" chiếm 99% tổng hành khách vận chuyển bằng đường sắt. Đường bộ của Cộng hòa Séc có trên 6.174 km đường quốc lộ cao tốc hạng nhất (giới hạn tốc độ 130 km/h) nối thủ đô và các thành phố chính nhưBrno,Plzeň,Příbram... và hòa vào hệ thống đường cao tốc châu Âu tạo thành xương sống của hệ thống đường bộ nước này.[33] Đường bộ cấp thấp hơn có tổngchiều dài 48.778 km.[34] Về đường hàng không, Cộng hòa Séc có khoảng 60 sân bay công cộng trong đó lớn nhất làSân bay quốc tế Pragua hàng năm đón khoảng 11 triệu lượt khách.[35] Hãng hàng không quốc gia làCzech Airlines có đường bay đến những thành phố lớn ởchâu Âu,Bắc Mỹ,Châu Á,Trung Đông vàBắc Phi. Đường sông chủ yếu tập trung ở ba con sông chính là Labe, Vltava và Berounka với tổngchiều dài khoảng 300 km. Vận tải thủy chiếm từ 2 đến 5% lượng hàng hóa xuất nhập khẩu và có vai trò quan trọng trong thương mại vớiĐức,Bỉ vàHà Lan, ngoài ra nó cũng phục vụ cho du lịch.[36] Giao thông công cộng ở các thành phố lớn cũng khá thuận tiện với các phương tiện chủ yếu là xe bus, tàu điện, ngoài ra thủ đôPrague bắt đầu cótàu điện ngầm từ ngày9 tháng 5 năm1974,chiều dài đường tàu điện ngầm khoảng 54 km.[37]
Thông tin và truyền thông: Cộng hòa Séc có trên 3,2 triệu thuê bao cố định (2005) và trên 12 triệu thuê bao di động (2006). Số người sử dụng điện thoại di động tăng mạnh từ giữathập niên 1990 và đến nay đạt 120 thuê bao trên 100 người. Hệ thống thông tin nội địa đã được nâng cấp thiết bịADSL để tạo điều kiện thuận lợi cho sử dụngInternet và 93% dung lượng trao đổi dưới dạng kỹ thuật số. Để phục vụ viễn thông quốc tế, Cộng hòa Séc có 6 vệ tinh: 2 Intersputnik, 1 Intelsat, 1 Eutelsat, 1 Inmarsat và 1 Globalstar.[38] Cộng hòa Séc có 4 đài truyền hình ở phạm vi toàn quốc và trên 20 đài khu vực trong đó Czech Television, TV Nova và Prima TV là những hãng lớn nhất. Cộng hòa Séc là nướcĐông Âu đầu tiên cho phép tư nhân phát sóng truyền hình năm1994.[39] Nước này cũng có 7 đài phát thanh toàn quốc, 76 đài phát thanh địa phương. Internet khá phát triển với những nhà cung cấp dịch vụ chính là Seznam, Centrum, Atlas, iDnes, Volny và Tiscali.
Dân số Cộng hòa Séc từng rơi vào khoảng 10,3 triệu người. Dân số tại đây đã có những biến động. Số liệu thống kê năm 1857 cho thấy dân số của vùng đất Séc lúc đó là khoảng 7 triệu người. Sau đó con số này tăng dần qua các năm và đến đầuthế kỷ 20 thì đạt xấp xỉ 9,4 triệu dân. Sang năm 1910, dân số của Séc vượt qua ngưỡng 10 triệu. Các cuộcChiến tranh thế giới thứ nhất vàChiến tranh thế giới thứ hai đã khiến cho dân số của nước này giảm sút. Sau chiến tranh, số lượng nhân khẩu của nước này tiếp tục phục hồi. Hiện nay dân số Cộng hòa Séc lại có chiều hướng giảm xuống tuy phần nào đỡ hơn 1 số nướcĐông Âu khác. Theo báo cáo dân số năm 2006 củaLiên Hợp Quốc, tốc độ tăng dân số của Cộng hòa Séc là -0,03%.[40] Nguyên nhân là do tỉ lệ sinh của nước này giảm cùng với việc Cộng hòa Séc gia nhậpEU năm2004 làm xuất hiện dòng người nhập cư sang các nước phát triển hơn ởTây Âu kiếm sống.
Bên cạnh các dân tộc có nguồn gốc từ các quốc gia láng giềng trong khu vực còn có 1 số dân tộc khác mới nhập cư vào Séc trongthế kỷ XX. Khi cuộc nội chiến Hy Lạp xảy ra, 1 số ngườiHy Lạp đã chạy sang Tiệp Khắc đầu tiên là những trẻ em tị nạn vào năm 1948-1949 rồi tiếp đó là thân nhân và cả những người cánh tả tại Hy Lạp. Cộng đồng người gốcÁ lớn nhất tại Cộng hòa Séc làngười Việt Nam. Người Việt Nam đến Tiệp Khắc lần đầu vào năm 1956 để du học theo thỏa thuận vềgiáo dục giữa hai chính phủ cộng sản lúc bấy giờ. Số người Việt Nam nhập cư vào Cộng hòa Séc tăng nhanh hơn cho đến khi chế độxã hội chủ nghĩa tại nước này sụp đổ vào năm1989. Thế hệ đầu tiên của người Việt Nam tại đây chủ yếu kinh doanh trong những cửa hàng còn thế hệngười Việt tiếp theo sinh ra tại Séc có những thành tích học tập nhất định.[45] Trong năm 2009, có khoảng 70.000 người Việt tại Cộng hòa Séc.[46] Ngày 3 tháng 7 năm 2013, chính phủ Cộng hòa Séc công nhận cộng đồng người Việt tại Séc trở thành dân tộc thứ 14 của quốc gia này.[47]
Người Do Thái từng có 1 cộng đồng lớn hơn tại Cộng hòa Séc nhưng đa phần họ trong Thế chiến Thứ 2 đã bịĐức Quốc Xã tàn sát. Tại Séc những nét văn hóa của người Do Thái đã được gìn giữ đặc biệt là tại thủ đôPraha
Cộng Hòa Séc, cùng vớiEstonia, là một trong những nước có tỉ lệ ngườikhông tín ngưỡng cao nhất thế giới mặc dù người dân Séc từ xưa đã luôn có thái độ khoan dung đối với tôn giáo. Theo thống kê năm 2001, 59% dân số Cộng hòa Séc không theo một tôn giáo nào, một tỉ lệ khá lớn nếu so sánh với các nước láng giềng nhưĐức vàBa Lan[49].. Tôn giáo phổ biến nhất tại Cộng hòa Séc là Công giáo, chiếm tỉ lệ 26,8%. Tin Lành chiếm tỉ lệ 2,1%. Trong vòng từ năm 1991 đến năm 2001, tỉ lệ người không có tín ngưỡng tăng 19.1 phần trăm (gần hai triệu người) trong vòng 10 năm.Cơ Đốc Giáo dường như không có dấu hiệu phát triển và số người theo đạoCông giáo giảm một triệu người. Chỉ 19% người dân Séc nói rằng họ tin vào Chúa (ty lệ thấp nhì trongLiên Minh châu Âu sauEstonia với 16%)
Giáo dục phổ thông ở Cộng hòa Séc kéo dài từ 12 đến 13 năm,giáo dục tiểu học vàtrung học cơ sở là bắt buộc. Trẻ em đến trường khi 6 tuổi, kết thúc bậc tiểu học năm 11 tuổi và trung học cơ sở lúc 15 tuổi. Sau đó học sinh có thể học tiếp bậc phổ thông trung học 4 năm hoặc học các trường đào tạo nghề 3 năm. Tốt nghiệp phổ thông trung học hoặc đào tạo nghề, học sinh có thể học lên bậc đại học kéo dài 3 năm. Ở bậc trên đại học, đào tạo thạc sĩ mất từ 2 đến 3 năm; đào tạo tiến sĩ là 3 năm.[50] Hệ thống giáo dục cơ sở của nước này gồm trường công, trường tư và trường tôn giáo (thường ít gặp). Năm học tại Cộng hòa Séc bắt đầu từ ngày1 tháng 9 hoặc ngàythứ hai đầu tiên của tháng 9 (nếu ngày 1 tháng 9 làthứ bảy hoặcchủ nhật) và kết thúc vào ngày30 tháng 6 năm sau (hoặc ngày thứ sáu cuối cùng của tháng 6). Học sinh được nghỉ trong những dịp lễ nhưGiáng sinh,Năm mới vàPhục sinh.
Cộng hòa Séc từ lâu là một trong những trung tâm văn hóa, giáo dục quan trọng hàng đầu tạichâu Âu. Năm 1348, vua Charles IV (tiếng Séc:Karel IV) đã thành lập trường Đại học Charles tạiPraha (Univerzita Karlova). Ngày nay đây vẫn là trường đại học lớn và dẫn đầu về chất lượng giáo dục tại nước này.
Cộng hòa Séc chú trọng nâng caosức khỏe cộng đồng với các chương trình mang tính chất phòng ngừa cũng như tích cực chống lại bệnhung thư, hútthuốc lá,...Người dân được cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe dựa trên cơ sởbảo hiểm y tế, người bệnh không trực tiếp chi trả tiền chữa bệnh. Dịch vụ y tế có thể được cung cấp bởi cả khu vực công cộng và khu vực tư nhân với chi phí nhìn chung thấp hơn mức bình quân củachâu Âu.[51]
Văn học Séc bắt nguồn từthế kỷ VIIICông Nguyên dưới thời Đại Moravia. Hai anh em Cyril và Methodius đã được vương triềuByzantine cử tới Đại Moravia để truyền báĐạo Thiên chúa, đồng thời sáng lập ra ngôn ngữ viết Slav đầu tiên: tiếng Slavonic cổ viết trên bảng chữ cái Glogotic, tiền thân của bảng ký tự Cyril sau này.
Sau khi Đại Moravia sụp đổ và được thay thế bởi vương triềuBohemia vàothế kỷ IX,tiếng Latinh đã dần lấn lướt tiếng Slavonic cổ để trở thành ngôn ngữ chính thức trong nền văn học Séc. Bên cạnh đó,tiếng Đức cũng trở thành một ngôn ngữ có tầm ảnh hưởng lớn tại vùng đất này cho đến tận cuối thế kỷ XIX. Vàothế kỷ XIII, dưới triều đại Premyslid của Bohemia, nền văn học Séc đã có những thay đổi đáng chú ý. Những nhà thống trị ở Bohemia bắt đầu tách họ ra khỏi nền văn học Tây Âu lúc đó nói chung và cố gắng xây dựng một nền văn học dân tộc riêng của người Séc. Thời kỳ này văn học Séc được chia làm hai thể loại chính là huyền thoại và sử thi về các anh hùng. Văn xuôi cũng bắt đầu xuất hiện trong thời gian này. Hai tác phẩm đáng chú ý xuất hiện trong giai đoạn này là cuốntừ điển Séc-Latinh và bộ sử biên niên đầu tiên viết bằngtiếng Séc: sử biên niên Dalimil.
Trong thời kỳ chiến tranh tôn giáo Hussite, văn học còn được dùng tranh luận và đả kích giữa các nhómtôn giáo với nhau. Sự phân hóa rõ rệt thể hiện trên phương diện ngôn ngữ: tiếng Latinh được dùng bởi những người theođạo Thiên chúa, còn tiếng Séc được dùng bởi những người theo đạoTin lành. Trận Núi Trắng năm 1620 với thất bại của những người Tin lành đã khiến nền văn học viết bằng tiếng Séc bị ảnh hưởng. Những chính sách đồng hóa dưới thời Đế chế Áo và Đế chế Áo-Hung càng làm cho tiếng Séc có nguy cơ biến mất. Tuy nhiên Thời kỳ Khai sáng trong Đế chế Áo-Hung đã lại tạo điều kiện cho tiếng Séc có cơ hội phát triển, cùng với đó là cả một nền văn học Séc mới. Từ đó đến nay, nền văn học Séc đã trải qua nhiều thăng trầm, biến động và sản sinh ra những tác gia lớn.Franz Kafka, nhà văn gốcDo Thái của Cộng hòa Séc với những tác phẩm viết bằngtiếng Đức, ông được coi là người khơi nguồn chovăn học phi thực ởchâu Âu.[52] Năm1984,Jaroslav Seifert đã trở thành công dân Cộng hòa Séc đầu tiên (lúc đó làTiệp Khắc) đoạtgiải thưởng Nobel về Văn học.
Tại Cộng hòa Séc, giao hưởng và nhạc kịch có một sư liên hệ mật thiết với các vũ khúc dân gian truyền thống củaBohemia vàMoravia. Một trong những thể loại nhạc độc đáo và đặc trưng nhất của xứ Bohemia làPolka, một loại nhạc nhảy có tiết tấu nhanh và vui nhộn được hình thành vào giữathế kỷ XIX. Nhạc Polka (tiếng Séc có nghĩa là "cô gái Ba Lan") đã nhanh chóng trở nên thịnh hành không chỉ ởchâu Âu mà còn trên khắp thế giới, đồng thời nó cũng trở thành chất liệu để viết giao hưởng của hai nhạc sĩ ngườiÁo làJohann Strauss I vàJohann Strauss II. Nhạc dân gian Moravia được chơi với nhiều loại nhạc cụ nhưđại hồ cầm,kèn clarinet vàviolông. Nhạc Moravia thường biểu hiện những ảnh hưởng từ nước ngoài, đặc biệt là từRomânia vàBa Lan.
Ngày nay, các hình thức âm nhạc hiện đại nhưpop,rock and roll đang ngày càng trở nên phổ biến. Các bài hát trongtiếng Anh nhiều khi được người Séc đặt lại lời theo tiếng Séc và kết hợp với một vài phong cách truyền thống của họ.
Cộng hóa Séc có hai ngàyquốc khánh (tức ngày độc lập). Ngày1 tháng 1 năm1993 là ngày Cộng hòa Séc tách ra từLiên bang Tiệp Khắc để trở thành một quốc gia độc lập. Còn ngày quốc khánh thứ hai là28 tháng 10 năm1918, ngày mà nhân dân hai nước Séc vàSlovakia cùng nhau thành lập Liên bang Tiệp Khắc sau sự sụp đổ của Đế chế Áo-Hung.
Giống với nhiều quốc giachâu Âu khác, Cộng hòa Séc cũng tổ chức những ngày lễ quan trọng củaKitô giáo như LễPhục sinh, LễGiáng sinh. Vàođêm vọng Lễ Giáng Sinh24 tháng 12, tất cả các thành phố lớn của Cộng hòa Séc đều được trang hoàng lộng lẫy. Ngày tiếp theo là ngày Giáng Sinh25 tháng 12. Tiếp đó ngày 26 tháng 12 được gọi là ngàyThánh Stêphanô, được coi như ngày Giáng sinh thứ hai của Cộng hòa Séc.
Bên cạnh đó, Cộng hòa Séc còn là điểm đến của nhiều lễ hội văn hóa quốc tế. Lễ hội Âm nhạc Quốc tế Praha được tổ chức vàomùa xuân hàng năm thu hút rất nhiều các dàn nhạc giao hưởng từ khắp nơi trên thế giới. Bên cạnh đó còn có Liên hoan Phim Quốc tế được tổ chức tại thành phốKarlovy Vary hay các lễ hội bia được tổ chức tại nhiều miền khác nhau của đất nước này.
Ẩm thực Cộng hòa Séc có ảnh hưởng lớn đến các nền ẩm thực tại khu vựcTrung Âu và bản thân nó cũng chịu ảnh hưởng của các nền ẩm thực khác. Nhiều món ăn phổ biến trong khu vực có nguồn gốc và xuất xứ từ đất nước này. Đa phần các món ăn chính của Cộng hòa Séc đều có thịt, gồm thịt lợn, thịt bò và thịt gà. Do không phải một quốc gia giáp biển nêncá là một món ăn hiếm gặp tại nước này, chủ yếu được dùng nhiều vào dịpGiáng sinh.
Thịt heo hầm với bánh mì hấp và dưa cải muối (tiếng Séc:vepřo-knedlo-zelo) được coi là một trong những món ăn phổ biến nhất của Cộng hòa Séc.Dưa cải muối trong món ăn này có hai cách chế biến khác nhau. Nó được chế biến chua hơn tại Bohemia và ngọt hơn tại Moravia. Thịt bò hầm nấu với sữa (svíčková na smetaně) cũng là một món ăn thịt khá phổ biến. Món ăn này gồm những miếng thịt bò hầm chấm với nước sốt đặc từ sữa, được kèm theo bởi bánh mì hấp, một thìa mứt quả và một látchanh.
Một số món ăn nhẹ tiêu biểu cho ẩm thực Séc là món bánh kếp rán (bramboráky) được làm từ hỗn hợpkhoai tây,bột mì,sữa kèm theo một số gia vị rồi đem rán. Bên cạnh đó, pho mát cũng là một món ăn được ưa chuộng với nhiều chủng loại đa dạng.
Món bánh mì hấp có nhân mứt hoa quả xay nghiền (ovocné knedlíky) được làm từ bột khoai tây nhào trộn và bộc mứt nghiền trái cây, sau đó đem luộc và được dùng với bơ, đường và pho mát. Có rất nhiều loại bánh bọc hoa quả khác nhau được chế biến cùng nhiều loại trái cây đa dạng nhưdâu tây,đào,anh đào,mơ,mận... Những món ăn này không chỉ đơn thuần được coi như món tráng miệng mà đôi khi được xem là một món ăn chính trong bữa ăn. Trong dịp lễ Giáng sinh, món bánhvánočka sẽ được làm cùng với rất nhiều bánh quy và kẹo ngọt (vánoční cukroví).
Cộng hòa Séc còn là một quốc gia vềbia. Nghề làm bia tại Cộng hòa Séc đã có lịch sử lâu đời từ hàng trăm năm nay và được làm chủ yếu từ hoa của cây hublông. Một trong những loại bia của nước này là bia Plzeň (Pilsener), được làm tại thành phố Plzeň (tiếng Đức:Pilsen) ở xứ Bohemia.
Thể thao là một phần không thể thiếu trong cuộc sống tinh thần của người dân Cộng hòa Séc. Hai môn thể thao phổ biến và giành được nhiều sự hâm mộ nhất tại nước này làbóng đá vàhockey trên băng. Bên cạnh đó, các môn thể thao nhưbóng rổ,bóng chuyền,bóng ném,điền kinh... cũng rất phổ biến.
^(CS) PRECLÍK, Vratislav. Masaryk a legie (Masaryk and legions), váz. kniha book, 219 pages, first issue vydalo nakladatelství Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karviná-Mizerov, Czech Republic) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (in association with the Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019,ISBN 978-80-87173-47-3, pp.148-214
_(cropped).jpg)
.jpg)
.jpg)
1.JPG)
