New Jersey là một tiểu bang ở vùng TrungĐại Tây Dương và Đông Bắc củaHoa Kỳ. Phía bắc và phía đông giáp với bangNew York; phía đông, đông nam và nam giáp Đại Tây Dương; phía Tây giáp vớisông Delaware vàPennsylvania; phía tây nam giáp vớiVịnh Delaware và bangDelaware. New Jersey là tiểu bang xếp thứ 4 trong danh sách những tiểu bang nhỏ nhất nhưng xếp thứ 11 theo số dân, với 8.882.190 nhân khẩu theo số liệu năm 2019 và có diện tích 8,722.58 dặm vuông, khiến nơi đây trở thành một trong những tiểu bang có mật độ dân số cao nhất của Hoa Kỳ. Thủ phủ của New Jersey làTrenton, nhưng thành phố lớn nhất làNewark. Tất cả trừ một quận ở New Jersey nằm trong các khu vực thống kê kết hợp củaThành phố New York hoặcPhiladelphia; do đó, vùng đô thị lớn nhất của tiểu bang nằm trongVùng đô thị New York.
New Jersey là nơi cư trú đầu tiên củangười Mỹ bản địa trong hơn ít nhất 2.800 năm, với ngườiLenape là nhóm sắc tộc thống trị vào thời điểmngười châu Âu đến đây vào đầu thế kỷ 17.Thực dân Hà Lan vàThụy Điển đã lập ra các khu định cư châu Âu đầu tiên tại tiểu bang này.[20]Người Anh sau đó đã giành quyền kiểm soát khu vực này,[21] và đặt tên cho nơi đây là Tỉnh New Jersey - theo tên gọi của đảo lớn nhất trongQuần đảo Eo Biển,Jersey và trao quyền quản lý như một thuộc địa cho Ngài George Carteret và John Berkeley, Nam tước Berkeley thứ nhất xứ Stratton.[22] New Jersey là nơi diễn ra một số trận chiến quan trọng trong cuộcCách mạng Hoa Kỳ. Vào thế kỷ 19, các nhà máy ở các thành phố "Big Six" nhưCamden,Paterson,Newark,Trenton,Thành phố Jersey vàElizabeth đã giúp thúc đẩy cuộc cách mạng công nghiệp của Hoa Kỳ.[23] Vị trí trung tâm của New Jersey trong chuỗi đô thị ởĐông Bắc Hoa Kỳ đã thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng và quá trình ngoại ô hóa của tiểu bang trong nửa sau của thế kỷ 20. Vào đầu thế kỷ 21, nền kinh tế của bang ngày càng đa dạng hóa, trong khi dân cư từ nhiêu nền văn hoá khác nhau đã tạo nên bầu không khí đô thị ngày càng lớn,[24][25] vượt xa tốc độ phát triển ở các vùng ngoại ô kể từ năm2008.[26]
Tính đến năm2020, New Jersey là nơi có số lượng triệu phú trên đầu người cao nhất trong tất cả các bang của Hoa Kỳ, với 9,76% hộ gia đình — hơn 323.000 trong tổng số 3,3 triệu người trên toàn tiểu bang.[27] Dựa trên dữ liệu năm 2017, đây là bang giàu thứ hai của Hoa Kỳ tính theo thu nhập bình quân theo hộ gia đình.[28] Hệ thống trường công lập của New Jersey luôn xếp hạng cao nhất hoặc đứng đầu trong tất cả năm mươi tiểu bang của Hoa Kỳ.[29][30][31][32]
Khoảng 180 triệu năm trước, trongkỷ Jura, New Jersey tiếp giáp vớiBắc Phi. Áp lực của vụ va chạm giữa lục địa Bắc Mỹ và châu Phi đã tạo radãy Appalachia. Khoảng 18.000 năm trước,Kỷ Băng hà đã tạo nên các sông băng nối dài đến New Jersey. Khi các sông băng tan đi, chúng tạo nênhồ Passaic, cũng như nhiều sông, đầm lầy và hẻm núi ở đây.[33]
New Jersey ban đầu là nơi định cư của người Mỹ bản địa, với Lenni-Lenape chiếm ưu vượt trội so với các nhóm sắc tộc bản địa khác vào thời điểm diễn ra sự tiếp xúc giữa họ và những người da trắng đến đây vào thế kỷ 17.Scheyichbi là tên mà người Lenape đặt cho vùng đất mà ngày nay là New Jersey.[34] Người Lenape là một số nhóm tự trị thực hành nông nghiệp trồng ngô để bổ trợ cho việc săn bắn và hái lượm của họ trong khu vực xung quanhsông Delaware, hạ lưusông Hudson và phía tây Long Island Sound. Xã hội của người Lenape được chia thành cácthị tộc mẫu hệ dựa trên yếu tố chung là do phụ nữ đứng đầu. Những người Mỹ bản địa chạm trán vớingười Hà Lan lần đầu tiên vào đầu thế kỷ 17, và mối quan hệ chính của họ với người châu Âu chủ yếu là thông qua việcbuôn bán lông thú.
Người Hà Lan trở thành những người châu Âu đầu tiên tuyên bố chủ quyền đối với các vùng đất mà họ khám phá được ở New Jersey.Thuộc địa Tân Hà Lan củaĐế quốc Hà Lan bao gồm các phần của các tiểu bang Trung Đại Tây Dương hiện đại. Mặc dù nguyên tắc sở hữu đất đai của châu Âu không được những người Lenape công nhận, song chính sách củaCông ty Tây Ấn Hà Lan yêu cầu những người sống trong thuộc địa của người Hà Lan phải mua đất mà họ đã chiếm được. Người đầu tiên thi hành chính sách này làMichiel Pauw, người đã thành lập một tổ chức bảo hộ có tên là Pavonia vào năm1630 dọc theo sông Bắc. Peter Minuit đã mua đất dọc theosông Delaware và thành lập thuộc địaTân Thụy Điển. Toàn bộ khu vực này trở thành lãnh thổ của Anh vào ngày 24 tháng 6 năm1664, sau khi một hạm đội Anh dưới sự chỉ huy của Đại táRichard Nicolls đi vào khu vực mà bây giờ làCảng New York và giành quyền kiểm soátPháo đài Amsterdam.
Kể từ khi thành lập bang, New Jersey đã nổi bật bởi được đặc trưng về sự sự đa dạng sắc tộc và tôn giáo. Những người theoCông giáo ởTân Anh Cát Lợi định cư cùng với những người Scots Presbyterian và những người di cư trong cuộcCải cách Hà Lan. Trong khi phần lớn cư dân sống ở các thị trấn với diện tích đất riêng lẻ là 100 mẫu Anh (40 ha), một số ít tư nhân giàu có sở hữu cácđiền trang rộng lớn.Quakers vàAnh giáo sở hữu những vùng đất rộng lớn. Không giống như thuộc địa Plymouth, Jamestown và các thuộc địa khác, New Jersey có một làn sóng nhập cư đến từ các thuộc địa khác thay vì những người di cư trực tiếp từ châu Âu. New Jersey vẫn coi trọng nông nghiệp trong suốt thời kỳ thuộc địa, và nông nghiệp thương mại phát triển không bền vững hoặc kém phát triển. Một số thị trấn, chẳng hạn như Burlington trênsông Delaware và Perth Amboy, nổi tiếng với vai trò như những cảng quan trọng để vận chuyển hàng hoá qua lạiThành phố New York vàPhiladelphia. Những vùng đất màu mỡ và chính sách tôn giáo mềm mỏng của chính quyền cai quản thuộc địa đã thu hút nhiều người đến định cư hơn, và dân số New Jersey đã tăng lên 120.000 người vào năm1775.
Việc định cư trong 10 năm cai trị đầu tiên của người Anh diễn ra dọc theosông Hackensack và Arthur Kill — những người định cư chủ yếu đến từ New York và New England. Vào ngày 18 tháng 3 năm1673, lãnh chúa Berkeley đã bán một nửa thuộc địa của mình choQuakers ở Anh, và người định cư trongthung lũng Delaware trở thành một thuộc địa của Quaker (William Penn đóng vai trò là người được ủy thác quản lý các vùng đất trong một thời gian). New Jersey được quản lý như hai tỉnh riêng biệt,Đông vàTây Jersey, trong 28 năm từ1674 đến1702, và đôi khi là một phần củaTỉnh New York hoặc nước tự trị thuộc Tân Anh Cát Lợi.
Năm1702, hai tỉnhĐông vàTây Jersey được thống nhất lại dưới quyền một thống đốc hoàng gia, thay vì một thuộc địa độc quyền.Edward Hyde, Lãnh chúa xứ Cornbury, trở thành thống đốc đầu tiên của thuộc địa này với tư cách là thuộc địa của vương thất. Nước Anh tin rằng ông là một nhà cai trị kém hiệu quả và tham nhũng, nhận hối lộ và đầu cơ đất đai. Năm1708, ông được triệu hồi vềAnh. New Jersey sau đó được cai trị bởi các thống đốc củatỉnh New York, nhưng điều này đã khiến những người định cư ở New Jersey tức giận. Họ cáo buộc những thống đốc đó đưa ra những quyết định thiên vị cho New York. Thẩm phán Lewis Morris dẫn đầu vụ kiện nhằm đặt ra một thống đốc riêng biệt cho New Jersey, và được vuaGeorge II chấp thuận và bổ nhiệm làm thống đốc bang này vào năm1738.[36]
TrongCách mạng Mỹ, quân đội Anh và Mỹ đã nhiều lần đi qua New Jersey, và một số trận đánh quan trọng đã diễn ra tại tiểu bang này. Bởi vì điều đó, New Jersey ngày nay thường được gọi là "Ngã tư của Cách mạng Mỹ".[37] Các căn cứ quân sự mùa đông củaLục quân Lục địa đượcGeorge Washington thành lập hai lần ởMorristown, được gọi là "Thủ phủ quân sự của Cách mạng Mỹ."[38]
Vào đêm ngày 25- 26 tháng 12 năm1776, Lục quân Lục địa dưới sự chỉ huy của George Washington đã vượtsông Delaware. Sau khi vượt qua, ông đã gây bất ngờ và đánh bại quân Hessian trongtrận Trenton. Chỉ hơn một tuần sau chiến thắng tại Trenton, các lực lượng quân đội của Mỹ đã có được một chiến thắng quan trọng khi ngăn chặn được các cuộc tiến công của Tướng Cornwallis trong Trận Trenton lần thứ hai. Bằng cách né tránh các toán quân của Cornwallis, Washington đã thực hiện một cuộc tấn công bất ngờ vàoPrinceton và đánh bại thành công lực lượng của Vương quốc Anh đóng tại đó vào ngày 3 tháng 1 năm 1777. Bức tranh củaEmanuel Leutze mang tênWashington Crossing the Delaware đã trở thành một biểu tượng của Cách mạng Mỹ.
Các lực lượng Hoa Kỳ dưới quyền Washington đã gặp các lực lượng dưới quyền TướngHenry Clinton trongtrận Monmouth và một cuộc giao tranh đã nổ ra vào tháng 6 năm1778. Washington cố gắng đánh bại quân Anh một cách bất ngờ; khi quân Anh cố gắng để vây đánh những toán quân người Mỹ, các chiến binh Mỹ đã rút lui trong tình trạng hỗn loạn.
Vào ngày 18 tháng 12 năm1787, New Jersey trở thành tiểu bang thứ ba phê chuẩnHiến pháp Hoa Kỳ, Hiến pháp đã bị hưởng ứng khi được thông qua ở New Jersey, vì việc này ngăn cảnNew York vàPennsylvania tính thuế đối với hàng hóa nhập khẩu từ châu Âu. Vào ngày 20 tháng 11 năm1789, tiểu bang này trở thành bang đầu tiên trong Liên minh mới thành lập phê chuẩnTuyên ngôn Nhân quyền Hoa Kỳ.
Hiến pháp bang New Jersey năm1776 cho phép "tất cả cư dân" có một mức độ giàu có nhất định được đi bỏ phiếu. Điều này bao gồm cả phụ nữ vàngười da đen, nhưng không phải phụ nữ đã kết hôn, vì họ không có khả năng sở hữu tài sản riêng cùng với chồng của mình. Hơn nữa, trong một số cuộc bầu cử, đều được tuyên bố những phụ nữ không đủ tiêu chuẩn bỏ phiếu và chế giễu họ về việc sử dụng "đại cử tri váy lót", Năm1807, cơ quan lập pháp đã thông qua một dự luật nhằm giải thích hiến pháp, nhằm giải thích rằng lànam giới da trắng có quyền bầu cử, nhưng không bao gồm những người nghèo; bản thân hiến pháp đã là một đạo luật của cơ quan lập pháp và không được tôn trọng như hiến pháp hiện đại.[39]
Vào ngày 15 tháng 2 năm1804, New Jersey trở thành bang miền bắc cuối cùng bãi bỏchế độ nô lệ và ban hành luật nhằm từ từ loại bỏ chế độ nô lệ hiện có. Điều này dẫn đến sự giảm dần dân số lượng nô lệ ở đây. Vào giai đoạn cuối cuộcNội chiến Hoa Kỳ, khoảng một chụcngười Mỹ gốc Phi ở New Jersey vẫn bị giam cầm.[40] Các cử tri New Jersey ban đầu từ chối phê chuẩn các sửa đổi hiến pháp cấm chế độ nô lệ và trao quyền cho người da đen của Hoa Kỳ.
Năm1844, hiến pháp tiểu bang thứ hai được phê chuẩn và có hiệu lực. Mặc dù quyền lực của Thống đốc mạnh hơn so với hiến pháp năm 1776, nhưng hiến pháp năm 1844 đã tạo nên nhiều chức vụ không nằm dưới quyền của ông, hoặc dưới quyền của người dân, và việc này cho ông phục vụ trong một nhiệm kỳ ba năm, nhưng không thể tự kế nhiệm chính bản thân mình trong nhiệm kỳ tiếp theo.
New Jersey là một trong số ít các bang thuộcLiên bang miền Bắc Hoa Kỳ (các bang khác làDelaware vàKentucky) chọn một ứng cử viên khác ngoàiAbraham Lincoln hai lần trong các cuộc bầu cử quốc gia, ra tranh cử vớiStephen Douglas (1860) vàGeorge B. McClellan (1864) trong các chiến dịch của họ. McClellan, một người Philadelphia bản địa, có quan hệ với New Jersey và chính thức cư trú tại New Jersey vào thời điểm đó; sau đó ông trở thành Thống đốc của New Jersey (1878–81). (Ở New Jersey, các phe phái củaĐảng Dân chủ đã quản lý một liên minh cầm quyền hiệu quả vào năm1860) TrongNội chiến Hoa Kỳ, tiểu bang được lãnh đạo đầu tiên bởi thống đốcĐảng Cộng hòaCharles Smith Olden, sau đó là Đảng viênĐảng Dân chủJoel Parker. Trong suốt cuộc nội chiến, có từ 65.000 đến 80.000 binh sĩ từ tiểu bang đã gia nhập quân độiLiên bang miền Bắc Hoa Kỳ; không giống như nhiều bang, kể cả một số bang miền Bắc, nơi không có trận đánh nào diễn ra ở đó.[41]
Trong cuộcCách mạng công nghiệp Hoa Kỳ, những thành phố nhưPaterson đã phát triển và rất thịnh vượng. Trước đây, nền kinh tế chủ yếu của tiểu bang là nông nghiệp, nhưng thường gặp những vấn đề là mất mùa và đất cằn cỗi. Chính điều đó đã gây ra sự chuyển dịch sang một nền kinh tế công nghiệp hóa hơn, một nền kinh tế dựa trên các mặt hàng được sản xuất theo hình thức công nghiệp như dệt và lụa. Nhà phát minhThomas Edison cũng trở thành một nhân vật quan trọng của Cách mạng công nghiệp, người đã được cấp 1.093 bằng sáng chế, nhiều bằng sáng chế cho những phát minh mà ông đã phát triển khi ông làm việc tại New Jersey. Các cơ sở phát minh của Edison, đầu tiên là ởMenlo Park và sau đó là ở West Orange, có lẽ được coi là những trung tâm nghiên cứu đầu tiên ở Mỹ. Phố Christie ở Menlo Park là con đường đầu tiên trên thế giới có hệ thống điện chiếu sáng. Giao thông vận tải đã được cải thiện đáng kể khi đầu máy vàtàu hơi nước được giới thiệu và đưa vào sử dụng ở New Jersey.
Khai thác sắt cũng là một ngành công nghiệp hàng đầu trong suốt từ giữa đến cuối thế kỷ 19. Mỏ sắt Pinelands ở miền nam New Jersey là một trong những địa điểm khai thác sắt đầu tiên ở đây.[42] Các mỏ khoáng sản khác như Mt. Hope, Mine Hill và Rockaway Valley Mines đã tạo ra một ngành công nghiệp khai khoáng vô cùng phát triển cho tiểu bang này. Việc khai thác đã tạo ra động lực cho các quận mới và là một trong những động lực thúc đẩy sự cần thiết của Kênh đào Morris. Các mỏ kẽm cũng là một ngành công nghiệp chính, đặc biệt là mỏ Sterling Hill.
Qua cả hai cuộc Thế chiến, New Jersey là một trung tâm sản xuất hàng hoá phục vụ chiến tranh, đặc biệt là chohải quân Hoa Kỳ. Các vùng đất rộng của Liên đoàn Công ty Đóng tàu và Xưởng cạn ở Kearny và Newark và củaTập đoàn Đóng tàu New York ởCamden đã sản xuất ra nhiều chủng loạihàng không mẫu hạm,thiết giáp hạm,tàu tuần dương vàtàu khu trục.[44] New Jersey đã sản xuất 6,8% tổng số vũ khí của quân đội Hoa Kỳ được sản xuất trong Thế chiến II, đứng thứ 5 trong số 48 bang.[45] Ngoài ra, Pháo đài Dix (1917) (ban đầu được gọi là "Công sự Dix"),[46] pháo đài Merritt (1917)[47] và pháo đài Kilmer (1941),[48] tất cả đều được xây dựng để làm nơi ở và huấn luyện binh lính Mỹ qua cả hai cuộc Thế chiến. New Jersey cũng trở thành một địa điểm chính để làm nơi phòng thủ trongChiến tranh Lạnh. Mười bốn trạm tên lửa Nike được xây dựng để bảo vệ các khu vực Thành phố New York và Philadelphia.PT-109, một tàu phóng lôi có động cơ do Trung úyJohn F. Kennedy chỉ huy trong Thế chiến thứ hai, được chế tạo tại Elco Boatworks ở Bayonne. Tàu sân bayUSSEnterprise (CV-6) được cập cảng trong thời gian ngắn tại Bến cảng Quân sự ở Bayonne vào những năm 1950 trước khi được đưa đến Kearney để phá dỡ.[49] Năm 1962, tàu chở hàng chạy bằng năng lượng hạt nhân đầu tiên trên thế giới,NS Savannah, được hạ thủy tạiCamden.
Năm 1951,New Jersey Turnpike được khai trương, cho phép việc di chuyển nhanh bằng ô tô và xe tải giữa Bắc Jersey (vàvùng đô thị New York) và Nam Jersey (và đô thị Philadelphia) được dễ dàng. Vào ngày 7 tháng 6 năm1960, một vụ nổ thùng nhiên liệu tên lửa CIM-10 Bomarc đã gây ra vụ tai nạn và ô nhiễmplutonium sau đó.[50]
Vào những năm1960, các cuộc bạo động chủng tộc đã nổ ra ở nhiều thành phố công nghiệp của Bắc Jersey. Cuộc bạo động đầu tiên ở New Jersey xảy ra ởThành phố Jersey vào ngày 2 tháng 8 năm1964. Một số cuộc khác xảy ra sau đó vào năm1967, ở Newark và Plainfield. Các cuộc bạo loạn khác diễn ra sau vụ ám sátMartin Luther King Jr vào tháng 4 năm 1968, ở một số vùng còn lại của tiểu bang. Một cuộc bạo động xảy ra ở Camden vào năm1971. Theo chỉ đạo của Tòa án Tối cao New Jersey nhằm tạo ra sự tài trợ công bằng cho tất cả các trường học trong tiểu bang, cơ quan lập pháp New Jersey đã thông qua dự luật thuế thu nhập vào năm 1976. Trước dự luật này, tiểu bang đã không thu thuế thu nhập.[51]
Vào đầu những năm2000, hai hệ thốngđường sắt nhẹ đã được khai trương:Đường sắt nhẹ Hudson – Bergen ởquận Hudson vàtuyến River nốiCamden vàTrenton. Mục đích của các dự án này là nhằm khuyến khích phát triển theo định hướng vận tải ởBắc Jersey vàNam Jersey. HBLR nói riêng đã được ghi nhận với sự hồi sinh của quận Hudson vàThành phố Jersey nói riêng.[52][53][54][55] Quá trình hồi sinh đô thị đã tiếp tục ở Bắc Jersey trong thế kỷ 21. Tính đến năm2014, dân số ước tính của Điều tra dân số của Thành phố Jersey là 262.146,[56] với mức tăng dân số lớn nhất so với bất kỳ đô thị nào ở New Jersey kể từ năm 2010,[57] tăng 5,9% so vớiĐiều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, khi dân số của thành phố được thống kê là 247.597.[58][59] Từ năm2000 đến năm2010, Newark trải qua đợt tăng dân số đầu tiên kể từ những năm 1950.
^"New Jersey State Bird".The Official Web Site for The State of New Jersey. The State of New Jersey.Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
^"The New Jersey State Fish".The Official Web Site for The State of New Jersey. The State of New Jersey.Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 8 năm 2013. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
^Lỗi chú thích: Thẻ<ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tênNJFlower
^Lỗi chú thích: Thẻ<ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tênNJInsect
^Lỗi chú thích: Thẻ<ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tênNJAnimal
^ab"The New Jersey State Trees".The Official Web Site for The State of New Jersey. The State of New Jersey.Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
^Lỗi chú thích: Thẻ<ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tênNJDance
^Lỗi chú thích: Thẻ<ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tênNJBerry
^Lỗi chú thích: Thẻ<ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tênNJDino
^"NJ History Outline". Usgennet.org.Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 4 năm 2010. Truy cập ngày 25 tháng 7 năm 2010.
^"Encyclopedia—New Jersey History". 2000–2011 Pearson Education, publishing as Infoplease.Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 9 năm 2011. Truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2011.
^"Usgennet.org". Usgennet.org.Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 25 tháng 7 năm 2010.
^Gerdes, Louise I.The 1930s, Greenhaven Press, Inc., 2000.
^"History".New York Shipbuilding Corporation (bằng tiếng Anh). ngày 23 tháng 3 năm 2016.Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 4 năm 2019. Truy cập ngày 6 tháng 4 năm 2019.
^"Mission & History". Education Law Center. ngày 29 tháng 12 năm 2009. History, ¶3.Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 1 năm 2014. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2014.
^Stirling, Stephen."What are N.J.'s fastest growing and shrinking towns?"Lưu trữ ngày 13 tháng 1 năm 2016 tạiWayback Machine, NJ Advance Media forNJ.com, ngày 21 tháng 5 năm 2015. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2015. "Jersey City has gained nearly 15,000 residents since 2010, making it the fastest growing municipality in the state and a symbol of the Garden State's reinvigorated urban core."
Cơ sở dữ liệu bang New Jersey—danh sách có chú thích các cơ sở dữ liệu có thể tìm kiếm được do các cơ quan bang New Jersey hát hành và được biên soạn bởi Hội nghị bàn tròn về tài liệu chính phủ củaHiệp hội Thư viện Hoa Kỳ
.svg)
.svg)
