Linh ảnh,ảnh thánh,thánh tượng,[1] hayảnh tượng, (tiếng Anh:icon,chữ Hi Lạp:Αγιογραφία,chữ Nga:Икона,chữ Hán: 聖像 / 圣像), chỉ phương thứcvẽ tranh,chụp hình hoặcđắptượng nhằm biểu đạt thánh, thần hoặcthần tích, chủ yếu là tác phẩm nghệ thuật tôn giáo truyền thống của Giáo hội Chính giáo Đông phương (en),Giáo hội Chính thống Đông phương vàGiáo hội Công giáo Rôma.Giáo hội Công giáo Rôma mặc dù sử dụng linh ảnh tương tự, nhưng phong cách nghệ thuật và phương thức tôn kính rất khác biệt so với Giáo hội Chính giáo Đông phương. linh ảnh là một loại tranh vẽ, hình chụp hoặc tượng điêu khắc có cơ sởthần học của nó, cũng là loại hình hội hoạ có sẵn giá trị nghệ thuật, chiếm vị trí trọng yếu trongnghệ thuật Byzantine vànghệ thuật Nga. Ngôn ngữ và thủ pháp hình thức hội hoạ của linh ảnh khác biệt so với hội hoạ cận đại. Tôn thờ và váilạy trongtôn giáo là chức năng cơ bản của linh ảnh.
Từ thế kỉ VIII đến giữa thế kỉ IX,Đế quốc Đông La Mã đã phát sinh tranh luận liên quan đến vấn đềsùng bái linh ảnh. Bắt đầu từ hoàng đếLeon III xứ Isauria ban bố pháp lệnh cấm chỉsùng bái ngẫu tượng vào năm 726, trải qua thời kì hoàng đế trẻMichael III thống trị vào năm 843, cho đến hoàng hậu nhiếp chínhTheodora ban bố pháp quy Nicaea phản đối phá huỷ linh ảnh, đã kéo dài liên tục 117 năm.[2]
linh ảnh xuất hiện vào thời kì đầu của lịch sử Giáo hội Cơ Đốc giáo, việc tôn sùng linh ảnh đã khiến cho một bộ phận giáo sĩ trong giáo hội bồn chồn lo lắng về việcsùng bái ngẫu tượng. Giữa thế kỉ VIII và IX công nguyên, các cuộc đấu tranh tôn giáo và chính trị gây ra bởisùng bái ngẫu tượng đã khởi phát Phong tràobài trừ ảnh tượng (Iconoclasm,en). Phong trào Phá huỷ linh ảnh chia ra làm hai thời kì từ năm 716 đến năm 780 và từ năm 813 đến năm 843, các cuộc tranh luận của cả hai thời kì được khai triển chủ yếu vây quanh hai vấn đề, một là, có cho phép mượn phương tiệnnghệ thuật để vẽ hình tượng thần thánh hay không; hai là, có cho phépsùng bái linh ảnh hay không.[4]Giăng xứ Đa-mách đã phân biệt ba loại tranh vẽ khác nhau trong ba bài luận văn của ông,[5] lí luận của ông trở thành cơ sở thần học chủ yếu cho việc khôi phụcsùng bái linh ảnh tạiCông đồng Nicaea lần thứ hai vào năm 787. Hình tượng của Chúa Cứu thế không thể vẽ mô phỏng được, nhưng mà hình tượng Chúa Cứu thế thông quanhân cách hoáChúa Giê-xu thì có thể vẽ được, do đó linh ảnh lí tưởng phải hoàn toàn nhất loạt, tuy nhiên bởi vì năng lực và thói quen của người vẽ khác nhau, cho nên mỗi một linh ảnh có sự khác nhau.[6]
Được coi là một loại hìnhhội hoạ, linh ảnh ngoài giá trị tôn giáo ra còn có giá trị nghệ thuật, được sự quan tâm và chú ý của các nhà nghiên cứu lịch sử nghệ thuật. linh ảnh thường xuất hiện bằng hình thứctranh tempera ván gỗ, nhưng các tranhbích hoạ,tranh khảm,tranh sơn dầu, tranh in trên giấy, tranh lụa dệt, tranh đúc kim loại và hình thứcđiêu khắc trên các vật liệu như gỗ,đá và ngà voi, cũng rất phổ biến.[7] Tạo hình linh ảnh có sự khác biệt so với hội hoạ cận đại sau thế kỉ XV, các bức tranh không bị sự giới hạn của yếu tố thời gian và không gian thống nhất, biểu hiện ra các khuynh hướng như phẳng, tĩnh, đối xứng,trừu tượng và phong cách hoá, các yếu tố hội hoạ như đường nét, màu sắc,... trong bức tranh thông thường có sẵn tính biểu tượng, dùng để biểu đạt hàm ý trongtôn giáo.
linh ảnh ra đời trong truyền thống hội hoạ cổ điển, căn cứ vàotín điềutôn giáo, hình thức và nội dung của các bức tranh cổ đại đã được tiến hành chọn lựa và cải tạo,Đế quốc Byzantine là trung tâm của hội hoạ linh ảnh. Tuy nhiên, do nguyên nhân của Phong trào Phá huỷ linh ảnh nên tuyệt đại đa số linh ảnh vào thời kì đầu chưa thể lưu truyền cho đến nay, chỉ có thiểu số linh ảnh vào thế kỉ VI - thời kì hoàng kim củanghệ thuật Byzantine, được bảo tồn trongTu viện Thánh Catherine ởnúi Sinai,Ai Cập. Những bức linh ảnh này sử dụng kĩ xảo và phương pháp vẽ sáp màu giống với tranh chân dung Fayum Ai Cập (en), thể hiện đặc trưng tả thực của hội hoạ cổ đại khi vẽ mô phỏng nhân vật, y phục, trang sức và không gian. Từ thế kỉ IX đến thế kỉ XI, dưới sự thống trị của Vương triều Macedonia (en),nghệ thuật Byzantine nghênh đón thời kì hoàng kim lần thứ hai, đã xuất hiện trường học chuyên vẽ linh ảnh, linh ảnh cỡ nhỏ tinh xảo vàbản chép bằng tay có chèn tranh vẽ. linh ảnh Byzantine suốt thời kì này ảnh hưởng xa tận đếnnước Ý thờiTrung cổ vàRus' Kiev.[6] Đỉnh cao thứ ba của sự phát triển linh ảnh Byzantine xuất hiện vào cuối đế quốc doVương triều Palaiologos thống trị từ thế kỉ XIII đến thế kỉ XV, nhà thờ Chora (ngày nay là nhà thờ Hồi giáo Kariye) ởIstanbul vànúi Athos ởHi Lạp, đã bảo tồn tác phẩm kinh điển của linh ảnh vào thời kì này, cho thấy rõ mối quan hệ mật thiết giữanghệ thuật Byzantine vàPhục hưng Văn nghệ Ý.
Do linh ảnh được các tín đồ coi là thánh vật tôn giáo, do đó các linh ảnh nổi tiếng đa phần đều có truyền thuyết "hiển linh", những truyền thuyết này đã gia tăng tính thiêng liêng và tiếng tăm của linh ảnh, đồng thời khiến cho những bức linh ảnh này được sao chép rộng khắp, nhận được nhiều sự tôn sùng hơn. Trong hội hoạ linh ảnh, bản sao được coi là tranh vẽ giống với bản gốc. Một số tranh vẽ Cứu Chúa nổi tiếng nhất thường được cho là "được tạo ra bởi Chúa Trời" hoặc "không phải do con người vẽ".
Vào nửa sau thế kỉ XIX, giá trị nghệ thuật của linh ảnh mới được coi trọng lại. Đầu thế kỉ XX, các bức linh ảnh đã từng truyền cảm hứng cho các hoạ sĩ cánh tiên phong nhưKazimir Malevich, trở thành một những tham chiếu trọng yếu của trường phái nghệ thuật hiện đại là chống phong cách học viện, chống tả thực nhưchủ nghĩa trừu tượng.
Từ nguyên củađồ tượng học (iconology) - một trong những phương pháp trọng yếu nghiên cứu lịch sử nghệ thuật, chính là linh ảnh.
^Trigilio, John; Brighenti, Kenneth D."Tại sao lại xảy ra Cuộc Đại Ly Giáo của Giáo hội Đông Phương?".sjjs.edu.vn. Học viện Dòng Tên.Lưu trữ bản gốc ngày 23 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 23 tháng 12 năm 2023.Sự chia rẽ diễn ra vì một vấn đề về chính trị và quản trị của Giáo hội. Ignatios là Thượng Phụ của Constantinople từ 847-858 và là con trai của Hoàng đế Byzantine Michael. Ông nhậm chức chỉ vừa sau làn sóng bài linh ảnh thứ hai kết thúc (lạc giáo chống lại việc dùng ảnh tượng hoặc hình ảnh của Đức Kitô và các thánh) vốn kéo dài từ 814-842.
