| Hồ Hoàn Kiếm | |
|---|---|
 Hồ Hoàn Kiếm | |
 | |
| Vị trí | phườngHoàn Kiếm, thành phốHà Nội |
| Loại | Hồ nước ngọt |
| Dòng chảy vào | mưa |
| Dòng thoát nước | Sông Hồng |
| Diện tích mặt nước | Sông Hồng |
| Lưu vực quốc gia |  Việt Nam |
| Chiều dài tối đa | 700 m |
| Chiều rộng tối đa | 250 m |
| Diện tích bề mặt | 12 ha |
| Độ sâu trung bình | 1-1,4m[1] |
| Các đảo | Đảo Ngọc Đảo Rùa |
| Khu dân cư | Hà Nội |
Hồ Hoàn Kiếm (Hán-Nôm:湖還劍) còn được gọi làHồ Gươm là một hồ nước ngọt tự nhiên nằm ở phườngHoàn Kiếm, trung tâm thành phốHà Nội. Hồ có diện tích khoảng 12 ha.[2] Trước kia, hồ còn có các tên gọi là hồ Lục Thủy (vì nước có màu xanh quanh năm), hồ Thủy Quân (dùng để duyệt thủy binh), hồ Tả Vọng và Hữu Vọng (trong thờiLê mạt). Tên gọi Hoàn Kiếm xuất hiện vào đầuthế kỷ 15 gắn với truyền thuyết vuaLê Lợi trả lại gươm thần cho Rùa vàng. Theo truyền thuyết, trong một lần vua Lê Thái Tổ dạo chơi trên thuyền, bỗng một con rùa vàng nổi lên mặt nước đòi nhà vua trả thanh gươm mà Long Vương cho mượn để đánh đuổi quân Minh xâm lược. Nhà vua liền trả gươm cho rùa thần vàrùa lặn xuống nước biến mất. Từ đó hồ được lấy tên là hồ Hoàn Kiếm. Tên hồ còn được lấy để đặt cho một phường trung tâm của Hà Nội (phường Hoàn Kiếm) và là hồ nước duy nhất của phường này cho đến ngày nay.
Hồ Hoàn Kiếm có vị trí kết nối giữa khu phố cổ gồm các phốHàng Ngang,Hàng Đào,Cầu Gỗ,Lương Văn Can,Lò Sũ... với khu phố Tây do người Pháp quy hoạch cách đây hơn một thế kỷ làBảo Khánh,Nhà thờ,Tràng Thi,Hàng Bài,Đinh Tiên Hoàng,Tràng Tiền,Hàng Khay,Bà Triệu.
Cách đây khoảng 6 thế kỷ, dựa theo bản đồ thờiHồng Đức thì phần lớn xung quanh kinh thành khi ấy là nước. Hồ Hoàn Kiếm là một phần lưusông Hồng chảy qua vị trí của các phố ngày nay như Hàng Đào, Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Hàng Chuối. Tiếp đó đổ ra nhánh chính của sông Hồng.[3] Nơi rộng nhất phân lưu này hình thành nên hồ Hoàn Kiếm hiện nay.
Thời Lê Trung Hưng (thế kỷ 16), khichúa Trịnh cho chỉnh trangHoàng thành Thăng Long để vua Lê ở đã đồng thời xây dựng phủ chúa riêng nằm ngay bên ngoài Hoàng thành. Phủ Chúa trở thành một cơ quan trung ương thời bấy giờ với những công trình kiến trúc xa hoa như lầu Ngũ Long (dùng để duyệt quân) nằm ở bờ Đông hồ Hoàn Kiếm, đình Tả Vọng trên đảo Ngọc Sơn. Năm 1728Trịnh Giang cho đào hầm ở vị trí phía Nam hồ để xây dựng cung điện ngầm gọi là Thưởng Trì cung.
Chúa Trịnh cho ngăn hồ lớn thành hồ Tả Vọng và Hữu Vọng.Hồ Hữu Vọng được dùng làm nơi duyệt quân thủy chiến của triều đình. Đến đờiTự Đức (1847-1883), hồ Hữu Vọng được gọi là hồThủy Quân, còn hồ Tả Vọng chính là hồ Hoàn Kiếm. Từ năm1884, nhà nước bảo hộPháp cho lấp hồ Thủy Quân để xây dựng, mở mang Hà Nội.
SáchLam Sơn thực lục củaNguyễn Trãi có chép là:
Khi ấyLê Thái Tổ cùng người ở trại Mục sơn là Lê Thận cùng làm bạn keo sơn. Thận thường làm nghề quăng chài. Ở xứ vực Ma viện, đêm thấy đáynước sáng như bó đuốc soi. Quăng chài suốt đêm,cá chẳng được gì cả. Chỉ được một mảnhsắt dài hơn một thước, đem về để vào chỗ tối. Một hôm Thận cúng giỗ (ngày chết của cha mẹ), nhà vua tới chơi nhà. Thấy chỗ tối có ánh sáng, nhận ra mảnh sắt, nhà vua bèn hỏi:
Thận nói:
Nhà vua nhân xin lấy. Thận liền cho ngay. Nhà vua đem về đánh sạch rỉ, mài cho sáng, thấy nó có chữ "Thuận Thiên", cùng chữ "Lợi".Lại một hôm, nhà vua ra ngoài cửa, thấy một cái chuôi gươm đã mài dũa thành hình, nhà vua lạy trời khấn rằng:
Bèn lấy mảnh sắt lắp vào trong chuôi, thành ra một chiếc gươm hoàn chỉnh.Tới hôm sau, hoàng hậu ra trông vườn cải, bỗng thấy bốn vết chân của người lớn, rất rộng, rất to. Hoàng hậu cả kinh, vào gọi nhà vua ra vườn, được quả ấn báu, lại có chữ Thuận Thiên (sau lấy chữ này làm niên hiệu) cùng chữ Lợi. Nhà vua thầm biết ấy là của trời cho, lòng lấy làm mừng, giấu giếm không nói ra.[4]
Truyền thuyết này được đưa vào nội dung sách giáo khoa của Việt Nam và được viết tiếp đoạn sau, nói về việc Lê Lợi dùng thanh gươm báu đó làm gươm chiến đấu, xông pha chém địch nhiều trận, đánh tới đâu thắng tới đó, cuối cùng đuổi quân Minh bỏ chạy về nước, Lê Lợi được tôn lên làm vua.
Đầu năm 1428, Lê Thái Tổ cùng quần thần bơi thuyền ra hồ Tả Vọng. Nhận lệnh Long Quân, rùa nổi lên mặt nước.Theo lệnh vua, thuyền đi chậm lại. Đứng ở mạn thuyền, vua thấy lưỡi gươm bên người tự nhiên động đậy.
Rùa tiến về thuyền vua và nói:
Vua nâng gươm hướng về phía Rùa Vàng. Nhanh như cắt, rùa há miệng đớp lấy thanh gươm và lặn xuống nước.
Từ đó, hồ Tả Vọng bắt đầu mang tên là Hồ Gươm hay hồ Hoàn Kiếm[5]
Rùa hồ Gươm có tên khoa học làRafetus leloii, họBa Ba (Trionychridae) trongbộ Rùa (Testutdies), lớpSauropsida (Mặtthằn lằn). Rùa hồ Gươm gồm có bốn cá thể, cả bốn cá thể đều đã chết (một được lưu trong đền Ngọc Sơn, một lưu trong kho củaBảo tàng Hà Nội và một đã bị giết thịt năm 1962 - 1963 khi bò lên vườn hoa Chí Linh)
Là di sản vô giá gắn với những truyền thuyết lịch sử và văn hoá linh thiêng từ hàng ngàn năm nay.
Năm 2011, rùa hồ Gươm, được biết chỉ còn một cá thể sống sót, thường được gọi là "Cụ Rùa" đã được trục vớt và trị chữa các vết thương.
Ngày 19 tháng 1 năm 2016, cá thể rùa Hồ Gươm cuối cùng đã chết.
Tuy không phải là hồ lớn nhất trong thủ đô, song hồ Hoàn Kiếm đã gắn liền với cuộc sống và tâm tư của nhiều người. Hồ nằm ở trung tâm một quận với những khuphố cổ chật hẹp, đã mở ra một khoảng không đủ rộng cho những sinh hoạtvăn hóa bản địa. Hồ có nhiều cảnh đẹp.
Và hơn thế, hồ gắn với huyềnsử, là biểu tượng khát khaohòa bình (trả gươm cầm bút), đức văn tài võ trị của dân tộc (thanh kiếm thiêng nơi đáy hồ và tháp bút viết lên trời xanh). Do vậy, nhiều văn nghệ sĩ đã lấy hình ảnh Hồ Gươm làm nền tảng cho các tác phẩm của mình.
Hồ cũng là nguồn cảm hứng cho nhiều nhà nhiếp ảnh, trong đó nổi tiếng nhất là nghệ sĩVõ An Ninh
Nguyễn Khuyến xưa có bài thơ vịnh Hà Văn Thành và Hồ Gươm biến dạng cách đây 100 năm như sau:
Nghiên Bút Non Sông (Nhạc và lời: Đình Dương)Hãy viết lên trời cao hỡi Tháp bút kiêu hùngKiêu hãnh ơi Việt Nam anh dũng kiên cườngKhí phách đó Hồ Gươm xanh thắm đến muôn đờiChiến tích xưa còn ghi thanh kiếm vẫn sáng ngời...
Có nhiều bài hát về Hà Nội: Người Hà Nội, Hà Nội niềm tin và hy vọng, Gửi người em gái, Chiều Hồ Gươm, v.v...
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
