| Chân phước Eduard Gottlieb Profittlich S.J. | |
|---|---|
| Tổng giám mục Hiệu tòa Hadrianopolis in Haemimonto Giám quản Tông tòa Estonia | |
 | |
| Giáo hội | Giáo hội Công giáo |
| Bổ nhiệm | 11 tháng 5 năm 1931 |
| Hết nhiệm | 22 tháng 2 năm 1942 |
| Truyền chức | |
| Thụ phong | 27 tháng 8 năm 1922 bởi Giám mục Lorenz Schrijnen |
| Tấn phong | 27 tháng 12 năm 1936 bởi Tổng giám mụcAntonino Arata |
| Cấp bậc | Tổng giám mục |
| Thông tin cá nhân | |
| Sinh | 11 tháng 9 năm 1890 Birresdorf,Đế quốc Đức |
| Mất | 22 tháng 2 năm 1942(1942-02-22) (51 tuổi) Kirov,Liên bang Xô Viết |
| Quốc tịch | |
| Khẩu hiệu | Fides et pax[1] (n.đ. 'Đức tin và hòa bình') |
| Phù hiệu |  |
| Tuyên phong | |
| Chân phước | 6 tháng 9 năm 2025 Quảng trường Tự do, Tallinn, bởi Hồng yChristoph Schönborn |
| Biểu trưng | phẩm phục giám mục |
Eduard Gottlieb ProfittlichS.J. (phát âm tiếng Estonia:[proˈfit.liç]; 11 tháng 9 năm 1890 – 22 tháng 2 năm 1942) là một giám mục người Đức củaGiáo hội Công giáo, từng giữ chức vụGiám quản Tông tòa Estonia từ năm 1931 cho đến khi qua đời trong nhà giam Liên Xô vào năm 1942. Ông nhập quốc tịch Estonia vào năm 1935 và được bổ nhiệm làm Tổng giám mục Hiệu tòaHadrianopolis in Haemimonto vào năm 1936. Ông là một tu sĩDòng Tên.
Theo Bộ Ngoại giao Estonia, thời kỳ cai quản kéo dài hơn 10 năm của Tổng giám mục Profittich có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sự sống còn của Giáo hội Công giáo tại Estonia trong thời gian nước này bị Liên Xô chiếm đóng.[2]
Giáo tôngFranciscus chính thức công nhận cuộc tử đạo của Tổng giám mục Profittlich vào tháng 12 năm 2024. Thánh lễ tuyên chân phước cho Đấng đáng kính Profittlich được cử hành cách trọng thể vào ngày 6 tháng 9 năm 2025 tại Quảng trường Tự do Tallinn, Estonia.
Chân phước Profittlich sinh năm 1890 tạiBirresdorf, quậnAhrweiler miền tây nướcĐức, là con thứ 8 trong gia đình có 10 anh chị em. Cha mẹ ông là cụ Markus Profittlich (1845–1921) và cụ bà Dorothea Seiwert (1850–1913), đều làm nghề nông.[a] Sau khi tốt nghiệp tiểu học ởLeimersdorf, vào năm 1904, ông được một cha xứ ở địa phương dạy kèm để chuẩn bị bước lên bậc trung học tại quận Ahrweiler. Từ năm 1909 đến năm 1912, ông học tạiLinz am Rhein và tốt nghiệp vớivăn bằng trung học. Kế đến, ông theo học tại một chủng viện ở thành phốTrier nước Đức nhưng không tốt nghiệp. Cha mẹ ông muốn ông làm linh mục địa phận mà phục vụ tại một giáo xứ gần nhà, tuy vậy ông đã quyết gia nhậpDòng Tên vào ngày 11 tháng 4 năm 1913[3] tại thành phố's-Heerenberg,Hà Lan.[b] Đến tháng 9 năm 1914, ông tiếp tục học tập tại Học viện Dòng Tên ởValkenburg aan de Geul.
TrongChiến tranh thế giới thứ nhất, ông làm y tá trongLục quân Đế quốc Đức và đảm nhiệm chức vụ trợ lý bác sĩ tại một bệnh viện ởDenain, Pháp từ năm 1915 đến năm 1918.[4] Vào ngày 4 tháng 1 năm 1916, ông được Giám mụcHeinrich DöringS.J., Giám mục Chính tòaPune, làm phép cắt tóc và truyền chứcphụ phó tế tạiNhà thờ chính tòa Trier.
Sau chiến tranh, Thầy Profittich tiếp tục học Triết học và Thần học tại thành phốMaastricht nước Hà Lan rồi được Hồng yKarl Joseph Schulte, Tổng giám mục Chính tòaKöln, truyền chứcphó tế tạiValkenburg aan de Geul vào ngày 26 tháng 3 năm 1922.
Vào ngày 27 tháng 8 năm 1922, Thầy Profittlich được Giám mục Lorenz Schrijnen của giáo phậnRoermond truyền chức linh mục.[3] Ngay sau khi chịu chức, vào ngày 30 tháng 8 năm 1922, Linh mục Profittlich dâng thánh lễ đầu tiên tại giáo xứ Thánh Stêphanô ở Leimersdorf, quận Ahrweiler quê nhà ông.
Đến sau, Linh mục Profittlich theo học tạiGiáo hoàng Học viện Đông phương ở Roma để chuẩn bị cho sứ vụ thừa sai bí mật tại Nga. Vào năm 1923, ông lãnh văn bằng Tiến sĩ Triết học và đến năm 1924 thì lãnh văn bằng Tiến sĩ Thần học tạiViện Đại học Jagiełło, thành phốKraków nước Ba Lan.[5] Ông làm việc thừa sai tại thị trấnCzechowice-Dziedzice nước Ba Lan từ tháng 9 năm 1924 đến tháng 6 năm 1925 rồi sang truyền giáo tại thành phốOpole nước Đức (nơi có đông dân cư thuộc sắc tộc Ba Lan) từ tháng 8 năm 1925 đến năm đầu năm 1928. Từ ngày 9 tháng 3 năm 1928 đến năm 1930, Linh mục Profittlich làm chánh xứ giáo xứ Thánh Ansgar ở thành phốHamburg, nơi cũng có rất đông tín hữu Công giáo người Ba Lan. Kể từ ngày 11 tháng 12 năm 1930, ông làm chánh xứgiáo xứ Thánh Phêrô và Phaolô ở thành phốTallinn nướcEstonia. Cũng trong năm này, trước khi được sai sang Estonia, Linh mục Profittlich đã tuyên khấn trọng thể trong dòng Tên.[6]
Vào ngày 11 tháng 5 năm 1931, Linh mục Profittlich được Giáo tôngPius XI bổ nhiệm làmGiám quản Tông tòaĐịa phận Estonia.[7] Cộng đồng giáo dân Công giáo tại Estonia lúc này còn khá nhỏ,[7] thưa thớt và nghèo khó. Trên cương vị giám quản tông tòa, ông đã mau chóng xây dựng một kế hoạch mục vụ. Các bài giảng trong Thánh lễ của ông được nhiều người chú ý tới, thậm chí thu hút được cả những tín hữu từ cácgiáo phái Kitô giáo khác.
Linh mục Profittlich cho xuất bản tuần san tôn giáo đầu tiên của Estonia với tên gọiKiriku Elu (n.đ. 'Đời sống Giáo hội'),[8] được giới trí thức Estonia thường xuyên đón đọc. Theo đánh giá của Bộ Ngoại giao Estonia: "Ông là một người có tiếng tăm trong giới trí thức Estonia, từng làm công việc xuất bản, giao thiệp với giới tinh hoa chính trị, và là một trong những người có quyền bính trong xã hội Estonia độc lập."[2] Dưới thời ông, số lượng giáo dân Công giáo gia tăng đều đặn, nhiều giáo xứ được thiết lập mới tại các thị trấnNarva,Pärnu,Rakvere,Petseri,Valga vàKiviõli. Vào ngày 28 tháng 9 năm 1933, trong một buổi tiếp kiến riêng tại Vatican, Giáo tôngPius XI đã phong tướcĐệ nhất lục sự Tòa Thánh cho Linh mục Profittlich để ghi nhận những cống hiến của ông đối với Giáo hội Estonia.[9]
Đức ông Profittlich được mọi người biết đến như một nhà giảng thuyết. Ông bắt đầu bằng việc giải quyết một vấn đề còn tồn đọng trong nền văn chương tôn giáo tiếng Estonia, sao cho hình ảnh Giáo hội Estonia (vốn bị coi là "Giáo hội của người Ba Lan") trở nên thân thiện và mời gọi hơn đối với người Estonia. Vào năm 1935, Đức ông Profittlich làm đơn xin nhập tịch và trở thành công dân mang song tịch Estonia[10] và Đức.[11]
Vào năm 1935, Tòa Thánh và Estonia ký với nhau một hiệp ước công nhận địa vị pháp lý của Hạt Giám quản Tông tòa Estonia. Đến ngày 27 tháng 12 năm 1936, Đức ông Profittlich được Giáo tông Pius XI bổ nhiệm làm Tổng giám mục Hiệu tòaHadrianopolis in Haemimonto. Thánh lễ truyền chức giám mục cho Tổng giám mục Profittlich được cử hành cách trọng thể tại Nhà thờ chính tòa Thánh Phêrô và Thánh Phaolô ở Tallinn,[12] với vị chủ phong là Tổng giám mụcAntonino Arata, Sứ thần Tòa Thánh tại Latvia và Estonia. Ông là giám mục Công giáo đầu tiên quản nhiệm Giáo hội Công giáo Estonia kể từ khi lãnh thổ nước này được đặt dưới quyền cai trị củaĐế quốc Thụy Điển vào thế kỷ 17.
Tổng giám mục Profittlich bị tước quốc tịch Estonia sau khi quân lính Liên Xôchiếm đóng và sáp nhập Estonia vào tháng 6 năm 1940. Nhà cầm quyền Xô Viết cho ông hai lựa chọn, hoặc là trở về quê nhà ở Đức, hoặc là nhập quốc tịch Liên Xô. Đứng trước ngã ba đường, Tổng giám mục Profittlich đã hai lần xin chỉ đạo từ Giáo tông Pius thông qua trung gian là Hồng y Quốc vụ khanhLuigi Maglione. Ngay cả khi Giáo tông Pius cho phép ông tự do quyết định theo lương tâm của mình, Tổng giám mục Profittlich vẫn một mực xin cho được Giáo tông dẫn dắt. Lần này, chỉ đạo của Giáo tông không thay đổi nhiều, chỉ thêm rằng mọi quyết định của vị tổng giám mục phải được "soi dẫn trước hết bởi phần rỗi của các linh hồn đã được ủy thác cho ông". Phần ông, ông cho rằng Giáo tông khuyên ông nên ở lại Estonia; ông nói: "Đức Thánh Cha muốn tôi ở lại đây".[12][13] Ông xin được thị thực xuất cảnh cho nhiều linh mục, nữ tu Công giáo cùng một vàingười Đức Baltic để họ được trở về nước Đức.[14]
Trong lá thư cuối cùng gửi về cho gia đình, Tổng giám mục Profittlich phân trần rằng:[15]
"Cho dù tương lai dường như chẳng mấy tươi sáng theo nhãn quan con người, con vẫn quyết ở lại nơi đây. Suy cho cùng, kẻ chăn chiên phải nên sát cánh với đàn chiên của mình để chia sẻ với chúng niềm vui và nỗi buồn… Cho dù chuyện gì có xảy ra, con vẫn vững tin rằng Thiên Chúa sẽ ở bên con. Mọi chuyện sẽ ổn thôi. Cuộc sống của con và cả những đau khổ của con sẽ là cuộc sống và đau khổ vì Chúa Kitô."
Vào ngày 27 tháng 6 năm 1941, chỉ vài ngày sau khi Đức Quốc Xã tấn công vào Liên Xô, Tổng giám mục Profittlich bị 8 điệp viên thuộcBộ Dân ủy Nội vụ lục soát căn hộ và bắt giữ, rồi bị đưa về một nhà giam ở thành phốKirov nước Nga. Trong thời gian bị giam giữ, ông nhiều lần bị nhà chức trách hỏi cung và đến ngày 14 tháng 10 năm 1941 thì bị truy tố về tội danh "lợi dụng tôn giáo để cổ súy quần chúng căm thù Nhà nước và Đảng Cộng sản Liên Xô".[16] Ông cũng bị buộc tội làm gián điệp cho Đức Quốc Xã. Đến ngày 17 tháng 10, nhà chức trách thu được bằng chứng về việc ông cùng các bạn tù trò chuyện với thái độ chống đối Nhà nước Xô Viết. Tổng giám mục Profittlich nhất quyết khẳng định mình vô tội trước mọi cáo buộc.
Phiên tòa xét xử Tổng giám mục Profittlich khai mạc vào ngày 25 tháng 10 năm 1941 và ông bị tuyên có tội. Tổng giám mục Profittlich đã gửi đơn kháng cáo lên Tối cao Pháp viện Liên Xô nhưng bị từ chối. Ban đầu, Tòa tuyên mức phạt đối với Tổng giám mục Profittich là 5 năm tù giam và lao động khổ sai trong trại lao động ở Kirov, nhưng đến ngày 21 tháng 11 cùng năm thì nâng mức phạt lên thành tử hình bằng hình thức xử bắn vì mức độ nghiêm trọng của tội danh "làm gián điệp cho Đức Quốc Xã và chống phá Nhà nước Xô Viết". Đến ngày 22 tháng 2 năm 1942, Tổng giám mục Profittlich qua đời trong nhà giam tại Kirov vì bị nhiễm lạnh, hưởng dương 51 tuổi.[17][18]
Phải đến gần 50 năm sau, cái chết của Tổng giám mục Profittlich mới được tiết lộ và xác nhận. Cụ thể, vào ngày 12 tháng 6 năm 1990, Tối cao Pháp viện Estonia Xô Viết đã chứng thực với Giáo hội Công giáo rằng vị cố tổng giám mục đã qua đời trong nhà giam. Đến sau, Tối cao Pháp viện nước này cũng chính thức minh oan cho Tổng giám mục Profittlich cùng nhiều giáo sĩ khác đã qua đời dưới chế độ Xô Viết.
Vào ngày 11 tháng 9 năm 1990, một tấm biển tưởng niệm Cố Tổng giám mục Profittlich được khánh thành tạiNhà thờ chính tòa Thánh Phêrô và Thánh Phaolô ở Tallinn.
Quá trình tuyên chân phước cho Cố Tổng giám mục Profittlich cùng 15 vị tử đạo khác được khai mạc vào ngày 30 tháng 1 năm 2002 bởiHội đồng Giám mục Liên bang Nga. Vào ngày 30 tháng 5 năm 2003, sau khiBộ Tuyên thánh ban sắc lệnhNihil obstat (không gì ngăn trở), cuộc điều tra cấp giáo phận đối với Tôi tớ Chúa Profittlich đã được khai mạc tạiSankt-Peterburg.Cáo thỉnh viên cho án tuyên chân phước Tôi tớ Chúa Profittlich là bà Marge-Marie Paas. Trước tình hình thủ tục điều tra tại Nga bị đình trệ, vào năm 2017, Giám quản Tông tòa Estonia làPhilippe Jourdan đã tái khởi động quá trình tuyên chân phước cho Tôi tớ Chúa Profittlich tại Địa phận Estonia.[19] Vào tháng 3 năm 2019, các tài liệu phục vụ cho việc tuyên chân phước đã được chuyển đến Bộ Tuyên thánh tại Roma và đến ngày 12 tháng 6 năm 2020 thì được phê chuẩn.[2]
Vào ngày 18 tháng 12 năm 2024, Giáo tông Franciscus đã công nhận cuộc tử đạo của Tôi tớ Chúa Profittlich, cho phép các tín hữu gọi vị cố tổng giám mục bằng danh hiệu Đấng đáng kính.[18]
Đến ngày 6 tháng 9 năm 2025, Giáo hội Công giáo tại Estonia long trọng cử hành Thánh lễ tuyên chân phước cho Đấng đáng kính Eduard Profittlich tạiQuảng trường Tự do thành phố Tallinn, với sự tham dự của nhiều giám mục, linh mục và thành phần giáo dân.[20] Vị đại diện Giáo tông Franciscus chủ tế Thánh lễ tuyên chân phước là Hồng yChristoph Schönborn; đồng tế trong Thánh lễ có Hồng yStanisław Dziwisz - Tổng giám mục Chính tòaKraków, Tổng giám mụcGeorg Gänswein - Sứ thần Tòa Thánh tại các nước Baltic, Giám mục Chính tòa TallinnPhilippe Jourdan, cùng Giám mục Chính tòa TrierStephan Ackermann.[18]
Tổng giám mục Eduard Profittlich được tấn phong giám mục vào năm 1936, dưới triều Giáo tôngPius XI, bởi:
Trích dẫn liên quan tớiEduard Profittlich tạiWikiquote| Tiền nhiệm: Antonino ZecchiniS.J. | Giám quản Tông tòaĐịa phận Estonia 1931–1942 | Kế nhiệm: Trống tòa (1942–1992) Justo Mullor García |
| Tiền nhiệm: Francesco Marmaggi | Tổng giám mục Hiệu tòa Hadrianopolis in Haemimonto 1936–1942 | Kế nhiệm: Carlo Falcinelli |
