Debian (phát âm/ˈdɛbiən/), hay còn gọi làDebian GNU/Linux, là mộthệ điều hành máy tính phổ biến[3] được cấu thành hoàn toàn từphần mềm tự do, được phát triển từ sự cộng tác của các tình nguyện viên trên khắp thế giới trongDự án Debian. Dự án Debian lần đầu tiên được công bố vào ngày 16 tháng 8 năm 1993 bởiIan Murdock. Debian 0,01 được phát hành vào ngày 15 tháng 9 năm 1993,[4] và bản phát hànhstable (ổn định) đầu tiên được phát hành vào năm 1996.Nhánh phát hànhstable là phiên bản phổ biến nhất chomáy tính cá nhân vàmáy chủ sử dụng Debian, và được sử dụng làm nền tảng chonhiều bản phân phối khác.
Công việc của dự án được thực hiện trên mạng Internet bởi một nhóm tình nguyện viên doTrưởng Dự án Debian hướng dẫn và ba tài liệu cơ bản: Hợp đồng Xã hội Debian, Hiến pháp Debian và Nguyên tắc Phần mềm Tự do Debian.
Từ lúc sáng lập dự án, những thành viên tham gia đã quyết định rằng Debian sẽ được phát triển công khai và tự do phân phối theo tinh thần củaDự án GNU. Quyết định này thu hút được sự chú ý và ủng hộ củaQuỹ Phần mềm Tự do, đơn vị đã tài trợ dự án một năm kể từ tháng 11 năm 1994 đến tháng năm 1995.[5] Sau khi tài trợ từ Quỹ Phần mềm Tự do kết thúc, Dự án Debian đã thành lập tổ chức phi lợi nhuậnSoftware in the Public Interest[6] nhằm huy động hỗ trợ tài chính cho Dự án Debian và một số dự án mã nguồn mở khác.
Tất cả bản phát hành Debian đều có nguồn gốc từHệ Điều Hành GNU, sử dụng GNU userland vàThư viện GNU C (glibc), các nhân khác ngoàiLinux kernel cũng có sẵn, chẳng hạn như BSD kernels vàGNU Hurd microkernel.
Debian được thành lập vào năm1993 bởiIan Murdock khi còn là sinh viên tạiĐại học Purdue. Ian Murdock viếtTuyên ngôn Debian kêu gọi xây dựng một bản phân phối Linux được quản lý theo phong cách mở, trong tinh thần của Linux và GNU. Tên "Debian" được Ian Murdock đặt ra bằng cách kết hợp tên của bạn gái lúc bấy giờ (bây giờ là vợ) của anh làDebra với tên của chính anhIan.[7]
Debian nổi tiếng vớihệ thống quản lý gói của nó, mà cụ thểAPT (công cụ quản lý gói cao cấp,Advanced Packaging Tool), chính sách nghiêm ngặt đối với chất lượng các gói và bản phát hành, cũng như tiến trình phát triển và kiểm tra mở. Cách thức làm việc này đã giúp cho việc nâng cấp giữa các bản phát hành và việc cài đặt hay gỡ bỏ các gói phần mềm được dễ dàng hơn.
Các phiên bản của Debian vẫn được lấy tên mã (code name) theo các nhân vật phim hoạt hìnhToy Story. Có một đặc điểm là phiên bảnunstable (không ổn định) luôn luôn mang tên làsid (tên cậu bé hàng xóm phá phách trong phimToy Story).
Phiên bảnstable là phiên bản phát hành chính thức. Phiên bảntesting là phiên bản sẽ trở thành phiên bản chính thức tiếp theo sau khi xác nhận là đã chạy ổn định. Phiên bảnunstable là phiên bảnrolling (quay), tức là luôn luôn ở trạng thái phát triển liên tục.
Phiên bản ổn định của Debian được phát hành định kỳ mỗi 2 năm. Nó sẽ nhận được hỗ trợ chính thức trong khoảng 3 năm với bản cập nhật cho các bản sửa lỗi bảo mật hoặc các lỗi về sử dụng. Các phát hành phụ của mỗi phiên bản chính gọi là Point Releases được thông báo cứ vài tháng một lần bởi Stable Release Managers (SRM).[8]
Debian cũng đã khởi chạy Dự án Hỗ trợ Dài hạn (LTS) của mình kể từ Debian 6 (Debian Squeeze). Đối với mỗi bản phát hành Debian, nó sẽ nhận được hai năm cập nhật bảo mật bổ sung được cung cấp bởi LTS Team sau khi kết thúc vòng đời (EOL). Tuy nhiên, sẽ không có bản phát hành phụ thêm nào được thực hiện. Hiện tại mỗi bản phát hành Debian có thể nhận được tổng cộng 5 năm hỗ trợ bảo mật.[9]
Debian luôn luôn có ít nhất ba bản trong chế độ bảo trì tích cực, gọi là "stable", "testing" và "unstable".
stable (ổn định)
Đây là bản được phát hành chính thức mới nhất của Debian, được xem là bản ổn định và dùng cho môi trường sản xuất, hoạt động chính thức.
testing (thử nghiệm)
Bản này chứa các gói chưa được chấp nhận vào "stable" nhưng đang được xếp hàng để vào đó. Ưu điểm của bản này là nó có các phiên bản phần mềm gần như là mới nhất, khuyết điểm chính là nó chưa được kiểm tra hoàn toàn và không được nhóm bảo mật của Debian hỗ trợ.
unstable (không ổn định)
Đây là nơi việc phát triển Debian tích cực diễn ra. Thông thường bản này được các nhà phát triển hoặc những người muốn dùng phần mềm mới nhất sử dụng.
Hoạt độngTrình quản lý gói có thể được thực hiện với nhiều công cụ khác nhau có sẵn trên Debian, từ công cụ mức thấp nhấtdpkg đến giao diện tương tác như Synaptic. Công cụ tiêu chuẩn được đề nghị cho quản trị các gói trên hệ thống Debian là bộ công cụapt.[10]
dpkg cung cấp cơ sở hạ tầng cấp thấp cho các trình quản lý gói.[11] Dữ liệu của dpkg chứa danh sách các phần mềm đã cài đặt trên hệ thống. Công cụ dpkg không được biết tới các kho phần mềm(repositories). Công cụ này có thể làm việc cục bộ trên máy với các tệp gói.deb, và thông tin từ cơ sở dữ liệu dpkg.[12]
Aptitude là một công cụ yêu cầu một giao diên người dùngtext-based. Chương trình có đặc điểm là khả năng tiềm kiếm các gói tốt hơn quametadata.[10]
apt-get vàapt-cache là những lệnh của bộ công cụ quản lý gói tiêu chuẩnapt. apt-get cài đặt và xóa các gói, còn apt-cache được sử dụng để tìm kiếm các gói và hiển thị thông tin của chúng.[10]
Bản tuyên bốNguyên tắc Phần mềm Tự do Debian (DFSG) tuân thủ nghiêm ngặt định nghĩa củaphần mềm tự do (FOSS), mặc dù hệ điều hành này chưa nhận được sự công nhận củaFree Software Foundation vì sự có chứa cácphần mềm độc quyền trong các kho gói phần mềm. Những gói phần mềm không tự do này được tách ra thành kho phần mềm riêng có tên gọi lànon-free.Danh sách các kho phần mềm khác của Debian:
main chứa các phần mềm đã đạt được tiêu chuẩn DFSG.
contrib chứa các phần mềm đã đạt được tiêu chuẩn DFSG, nhưng không đáp ứng với các tiêu chuẩn phần mềm tự do khác.Ví dụ, phần mềm bị phụ thuộc vào phần mềm độc quyền nào đó.
non-free chứa các phần mềm không hẳn là tự do, tức có chứa các phần mềm độc quyền.
Biểu tượng "xoáy" được thiết kể bởi Raul Silva[13][14] vào năm 1999 trong một cuộc thi thiết kế logo chính thức cho dự án.[15] Người thắng cuộc sẽ nhận được một hòmthư điện tử @debian.org, và một bộCD cài đặt Debian 2.1 cho kiến trúc họ chọn. Không có tuyên bố chính thức nào về ý nghĩa của logo này, nhưng tại thời điểm logo được lựa chọn, mọi người cho rằng logo đặt diện chokhói ma thuật (hoặc thần) để làm cho máy tính hoạt động.[16][17][18]
Một giả thuyết về nguồn gốc của logo Debian làBuzz Lightyear, nhân vật được chọn cho tên bản phát hành Debian đầu tiên, với một vòng xoáy ở cằm nhân vật này.[19][20]Stefano Zacchiroli cũng gợi ý rằng xoáy này là xoáy Debian.[21]
^Toy Story (Billboard).Pixar.Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 11 năm 2013. Truy cập tháng 8 20, 2014.{{Chú thích video}}:Đã định rõ hơn một tham số trong|archiveurl= và|archive-url= (trợ giúp)
^"Chapter 2 – Leadership".A Brief History of Debian. Debian. ngày 4 tháng 5 năm 2013.Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 12 năm 2010. Truy cập ngày 5 tháng 7 năm 2014.
