D,d (gọi là "dê" hay "đê" tùy thuộc vào ngôn ngữ sử dụng làtiếng Việt hay tiếng nước ngoài) là một chữ cái thuộcbảng chữ cái Latinh. Tuỳ thuộc vào số chữ cái đứng trước chữd trongbảng chữ cái mà thứ tự của chữd trong bảng chữ cái La-tinh của ngôn ngữ này có thể giống hoặc khác với thứ tự của chữd trong bảng chữ cái của ngôn ngữ khác. Chữd là chữ cái thứ sáu trong bảng chữ cáichữ Quốc ngữ vàtiếng Hungary,[1][2] chữ cái thứ tư trong bảng chữ cáitiếng Anh vàtiếng Pháp.[3]
Trong tiếng Việt trung đại, chữd được dùng để dùng để ghi phụ âm /d/ [d̪] (âm tắc răng hữu thanh).[4] Trong tiếng Việt hiện đại, âm vị được ghi bằng chữd không còn là /d/ nữa mà là âm khác, âm khác đó là âm gì thì phụ thuộc vào phương ngữ tiếng Việt mà người viết sử dụng. Trong phương ngữ Bắc Bộ của tiếng Việt hiện đại, âm vị đối ứng với chữd là /z/. Trong phương ngữ Nam Bộ, âm vị đối ứng với chữd là /j/.[5]
Trong hầu hết những ngôn ngữ sử dụng chữ Latinh trên thế giới (tiếng Anh,tiếng Pháp,...) cũng như các hệ thống chuyển tự Latinh nhưromaji (tiếng Nhật), chữ D được phát âm /d/. Vì vậy người nước ngoài thường đọc tên người Việt có chữ D đứng đầu thành âm /d/ (ví dụ nhưdung bị đọc là /duŋ/, nghe giống như là "đung"), nên một số người Việt đôi khi thay D bằng Z hoặc thêm Z sau D để biểu thị đúng âm /z/ (ví dụ nhưHồ Dzếnh,Nguyễn Dzoãn Cẩm Vân), đặc biệt nếu phải viết tên riêng không dấu (ví dụ nhưDoãn viết thành "Dzoan"/"Zoan" thay vì "Doan" để phân biệt vớiĐoàn, hayDương viết thành "Dzuong"/"Zuong" thay vì "Duong" để phân biệt vớiĐường). Nhà ngoại giaoNguyễn Quốc Dũng luôn sử dụngtên của ông trong tiếng Anh là "Nguyen Quoc Dzung" thay vì "Nguyen Quoc Dung".[6]Chủ tịch Hồ Chí Minh khi viếtdi chúc đã viết chữ"z" thay"d" (viết"nhân zân" thay vì viết"nhân dân").[7]
^Bac Hoai Tran, Ha Minh Nguyen, Tuan Duc Vuong, Que Vuong.Colloquial Vietnamese: The Complete Course for Beginners. 2nd Edition, Routledge, năm 2012, trang 8.
^Carol H. Rounds, Erika Sólyom.Colloquial Hungarian: The Complete Course for Beginners. 3rd Edition, Routledge, năm 2011, trang xiii.
^Dodi-Katrin Schmidt, Michelle M. Williams, Dominique Wenzel, Zoe Erotopoulos.French For Dummies. 2nd Edition, Hoboken, John Wiley & Sons, Inc., năm 2011, trang 35, 36.
^Kenneth J. Gregerson. "A study of Middle Vietnamese phonology".Bulletin de la Société des Études Indochinoises, Nouvelle Série – Tome XLIV, Nº 2, năm 1969, trang 156, 157.
^Kenneth J. Gregerson. "A study of Middle Vietnamese phonology".Bulletin de la Société des Études Indochinoises, Nouvelle Série – Tome XLIV, Nº 2, năm 1969, trang 156.
