Chiến tranh Áo – Phổ (hay còn gọi làChiến tranh bảy tuần,[4]Nội chiến Đức[5] hoặcChiến tranh Phổ – Đức;[6]tiếng Đức:Deutscher Krieg) là cuộcchiến tranh diễn ra vào năm1866 giữa 2cường quốcChâu Âu làĐế quốc Áo vàVương quốc Phổ. Chiến thắng tạiKöniggrätz đã được xem là như một trong những chiến công hiển hách trong lịch sửquân sự củaVương quốc Phổ, cùng với các trận thắng tạiRossbach,Leuthen,Leipzig vàWaterloo trước kia.[7] Chiến tranh kết thúc với thắng lợi hoàn toàn thuộc về Phổ khiến Áo phải rút khỏiLiên bang Đức và mang lại thêm đất đai cho nước Phổ,[8] mở đường cho họ thống nhất nướcĐức. Vớichiến thắng của nước Phổ trong cuộc chiến tranh này, sự kình địch dai dẳng giữa Phổ và Áo đã kết thúc ở Đức.[9]
Chiến thắng vang dội củaquân đội Phổ trong cuộc chiến tranh này đã thể hiện thành công to lớn của đường lối chiến tranh đúng đắn của Tổng Tham mưu trưởng quân đội Phổ –Thượng tướngHelmuth Karl Bernhard von Moltke.[10] Không những vậy, cuộc Chiến tranh Áo – Phổ cũng góp phần hoàn tất quá trình thống nhất nướcÝ.[11] Ngoài ra, thất bại của Áo trong cuộc chiến tranh này đã chấm dứt thể chếĐế quốc Áo.[12]
Bản đồ minh họa Chiến tranh Áo – Phổ (1866) cho thấy tương quan lãnh thổ, liên minh và hướng tiến quân, qua đó làm rõ nguyên nhân xung đột bắt nguồn từ cuộc tranh giành vai trò lãnh đạo các quốc gia Đức giữa Áo và Phổ.
Khi vuaĐan Mạch qua đời, cáclãnh địa củacông tước xứSchleswig-Holstein có ý định tách khỏi Đan Mạch. Năm1864,liên minh các quốc gia Đức lãnh đạo bởiđế quốc Áo vàPhổ từ chối không công nhận những yêu cầu đó của Đan Mạch. Liên minh các quốc gia Đức nhanh chóng giải quyết các vấn đề của Đan Mạch nhưng từ đó cũng nảy sinh mâu thuẫn giữa Phổ và Áo. Chính phủ Bismarck muốn thương thuyết với Áo nhằm để Phổ kiểm soát miền Bắc Đức còn Áo kiểm soát miền Nam Đức. Nhưng Áo không muốn Phổ có thêm quyền lực nên từ chối lời đề nghị đó và có ý định gây chiến tranh với Phổ.
Bước vào cuộcchiến tranh,Phổ có nhiều điều bất lợi như các bang khác củaĐứcHannover,Hessen-Kassel,Saxony (Sachsen),Bavaria,Württemberg đều liên minh vớiđế quốc Áo, lãnh thổ Phổ bị chia làm 2 và xứBohemia là bệ phóng thuận lợi để quân Áo tấn công kinh thànhBerlin. Nhưng Phổ cũng có những thuận lợi nhất định như có những nhà lãnh đạo tài ba, tính chuyên nghiệp của cácsĩ quan hơn hẳn người Áo và ngoài ra quân Phổ còn sử dụngsúng trường nạp đạn nhanh giúp có họ có lợi thế vượt trội về chiến thuật. Về ngoại giao, Bismarck đã không để các cường quốc khác ởChâu Âu can thiệp vào cuộc chiến tranh này và kết đồng minh vớiÝ.
Trong khi đó Áo không đánh giá đúng khả năng của Phổ và cho rằng có thể dễ dàng đánh bại quân Phổ. Về quân sự,ban tham mưu của Áo thiếu khả năng và Quân đội Áo không có sự chuyên nghiệp như Quân đội Phổ.
Ngay khi chiến tranh bắt đầu, quân Phổ đã nhanh chóng chiếmHannover để nối liềnlãnh thổ Phổ.Tháng 6 năm1866, tướngHelmuth von Moltke đã sử dụng hệ thốngđường sắt Bắc Đức một cách hiệu quả để nhanh chóng triển khai 3 đạo quân tạibiên giớiÁo với ý đồ kết hợp 3 đạo quân này tạiBohemia. Ngày14 tháng 5, Vương quốc Phổ tuyên chiến vớiđế quốc Áo. Trong khi các binh đoàn Áo từ từ tụ hội tại miền trung Bohemia thì các binh đoàn ở cực tây của Phổ băng ngang quaSachsen và 3 binh đoàn khác tiến nhanh về Bohemia.
Ngạc nhiên trước tốc độ tiến quân của Phổ, tướngLudwig von Benedek,tổng tư lệnh quân Áo ra lệnh lui quân đến phía bắc thành phốKöniggrätz. Đến thời điểm này Quân đội Áo có 19 vạn quân và 25 nghìn quân Sachsen hỗ trợ trong khi quân lực của Phổ là 20 vạn quân nhưng chỉ có 2 binh đoàn trực tiếp tham chiến, đồng thờihệ thống điện báo của tướng Moltke bị hỏng.
Khi trận đánh quyết định tạiKöniggrätz nổ ra vào ngày3 tháng 7,[15]Ludwig von Benedeck nhận thấy sự vượt trội về chiến thuật củaQuân đội Phổ và nhất là loạisúng trường nạp đạn nhanh nên ông ra lệnh cho các tướng dưới quyền nhanh chóng rút các binh đội ra phía sau để dựa vàotrọng pháo giải quyết chiến trường vìpháo binh Áo vượt trội hơn hẳn pháo binh Phổ. Nhưng cácsĩ quan cấp dưới của Áo đã đưakị binh ra trận và không tuân lệnh cấp trên. Hậu quả là khisư đoàn 7 của quân Phổ đánh chiếmSwiewald, các chỉ huy Áo hạ lệnh phản công và 49 trong tổng số 59 tiểu đoàn xung trận đã hoàn toàn bị tiêu diệt dưới hoả lực của quân Phổ. Kết quả là cánh phải của Áo trở nên vô cùng yếu ớt và không còn khả năng chống cự khi binh đoàn thứ ba của quân Phổ dưới quyền chỉ huy củahoàng tử Phổ tham chiến.
Cũng trong thời gian đó, nước Phổ điềubinh đoàn Elbe đến bao vây sườn cánh trái của quân Áo. Mặc dù pháo binh và kị binh Áo cố ngăn không cho quân Phổ bao vây toàn bộ lực lượng Bedenek nhưng sau một ngày chiến đấu, 4 vạn lính Áo chết và bị thương, 2 vạn bị bắt làm tù binh đã đập tan hoàn toàn sự kháng cự của Áo.
Kết quả sauchiến tranh Áo-Phổ, phần xanh đậm và xanh làPhổ và đồng minh trước chiến tranh, phần đỏ và hồng làđế quốc Áo và các đồng minh, phần xanh nhạt là phần Phổ có được sau chiến tranh
Đến lúc này con đường đếnthủ đôViên củađế quốc Áo đã hoàn toàn rộng mở cho quân đội Phổ và sự sụp đổ củavương triều Habsburg là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Tuy nhiên đến cuối cùng Thủ tướng Bismarck đã thuyết phục vua Phổ làWilhelm I ngừng cuộc tiến công của Quân đội Phổ vì chiến tranh tiếp tục sẽ chỉ làm lợi chođế quốc Nga vàPháp. Cuộc chiến tranh kết thúc sau 7 tuần giao tranh với thắng lợi hoàn toàn thuộc về Vương quốc Phổ. Với chiến thắng này, uy tín của Bộ Tổng Tham mưu Phổ được nâng cao.[16]
Vào ngày23 tháng 8 năm1866, diễn ra lễ ký kếthòa ước Prague giữa Đế quốc Áo và Vương quốc Phổ để kết thúc chiến tranh. Và theo nội dung hòa ước thìliên bang Đức chính thức tan rã; Phổ sẽ thôn tính xứHannover vàHessen-Kassel; Áo phải nhượng lại xứHolstein cho Phổ; bồi thường một khoản chiến phí nhỏ và nhượng lại xứVenezia choÝ, đồng minh của nước Phổ, mặc dù quân đội Ý đã thuatrận Custoza trên bộ vàtrận Lissa trên biển.[17] Như vậy với bản hòa ước này Phổ đã thôn tính được toàn bộ các bang miền Bắc nước Đức đồng thời kiểm soát quân đội và chính sách đối ngoại miền Nam Đức, tạo điều kiện cho nước Đức thống nhất.
Còn nước Áo thảm bại trong cuộc chiến tranh nên buộc lòng phải rút khỏi liên bang Đức và không còn bất kì quyền hành nào ở miền Nam nước Đức. Vương triều Habsburg muốn duy trì quyền thống trị ởChâu Âu đã phải thoả hiệp với vương quốc Hungary đang nằm dưới quyền cai trị của mình. Mùa hè1867,đế quốc Áo và vương quốc Hungary đã hợp nhất thànhđế quốc Áo – Hung ("Song quốc quân chủ").Đế quốc này tồn tại cho đến khi sụp đổ vàotháng 11 năm1918.
Sự khai thác cáccông nghệđường sắt và điện báo đang trỗi dậy, cùng với việc sử dụng vũ khí nạp hậu đã đem lại cho quân đội Phổ thắng lợi chóng vánh trong cuộcchiến tranh này. Điều này được xem là một thành quả của việc thành lập Bộ Tổng tham mưu Phổ.[18]
