Bỏng gạo cũng gọi làCốm gạo hayBỏng ống hoặcBỏng mật là một thức quà vặt phổ biến ở các làng quêBắc Bộ với nguyên liệu chính làgạo vàđường, có nhiều hình thù và cách làm khác nhau.
Bỏng này có ruột rỗng, trông như cái ống nên gọi làBỏng ống hayBỏng gậy hoặcBỏng que dài tầm 20 cm hoặc hơn. Bỏng làm từgạo tẻ, đường, dừa khô, một ít gạo nếp và chút muối. Ngày nay cũng có nơi làm bằng gạo lứt, có khi thêm cả mì tôm vụn, đậu xanh, hạt lạc hay bột milo...
Các nguyên liệu được trộn đều và cho vào máy nổ. Khi thành phẩm chui ra còn rất nóng thì người thợ làm bỏng sẽ cắt thành khúc luôn và đóng gói ngay khi còn ấm để giữ độ giòn.
Một số nơi làm bỏng gạo - ngô thì hạt ngô khô là chính, bỏng sẽ có màu vàng. Cũng có nơi làm bằng ngũ cốc và cho thêmcủ mài. Bỏng cũng nổ bằng máy rỗng ruột như bỏng ống nhưng người ta cắt ngắn, tạo hình như kim tự tháp, gọi làBánh ngũ cốc củ mài phổ biến quanhChùa Hương,Hà Tây cũ.
Bỏng làm từgạo nếp đem rang trên chảo gang nhưng chưa đến mức nổ bung mà vẫn còn nguyên hình, to gấp ba lần hạt ban đầu. Loại bỏng này cũng gọi làCốm gạo (dùng đường) hayBỏng mật (dùng mật mía) và đều nhỏ cỡ nắm tay.
Đun mật mía hoặc đường, và phải cómạch nha để tạo thành hỗn hợp. Sau đó đổ gạo rang vào trộn đều. Khi gần nguội, người thợ sẽ nhanh tay nắm thành các nắm hình tròn. Cũng có khi đổ ra thành mảng và cắt thành miếng hình vuông hay chữ nhật. Bỏng sẽ dính tay nên phải để nguội mới giòn và đóng gói được.
Cũng có nơi làm bỏng mật từ ngô thay gạo và thêm ít gừng giã vụn. Còn nếu gạo rang đến mức nổ bung thì cũng gọi làBim bim, nếu đem nghiền thành bột sẽ là nguyên liệu chính củaBánh Chè lam.
Mỗi khi trời mưa dầm dài ngày hay chuyển lạnh, người ta thường đi nổBỏng ống để ăn vặt. Loại bỏng này luôn phải bọc kín và sau 1-2 tuần cũng không giòn nữa. CònBỏng nắm có mật mía và mạch nha, bảo quản được lâu hơn và bày bán thường xuyên. Ngày nay, bỏng gạo trở thành một món quà thú vị với cả ngườiHà Nội và khách du lịch nước ngoài.[1][2]
