| A-1 (AD) Skyraider | |
|---|---|
_(7911148090).jpg) | |
| Kiểu | Máy bay cường kích |
| Quốc gia chế tạo | Hoa Kỳ |
| Hãng sản xuất | Douglas Aircraft Company |
| Chuyến bay đầu tiên | 18 tháng 3 năm 1945 |
| Ra mắt | Năm 1946 |
| Ngừng hoạt động | Năm 1973 (Hoa Kỳ) Năm 1985 (Không quân Gabon)[1] |
| Trang bị cho | Hải quân Hoa Kỳ Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ Không quân Hoa Kỳ Hải quân Hoàng gia Anh Không lực Việt Nam Cộng Hòa Không quân Pháp |
| Được chế tạo | Giai đoạn 1945–1957 |
| Số lượng sản xuất | 3.180 chiếc |
| Phát triển thành | Douglas A2D Skyshark |
Chiếc DouglasA-1 (trước đây làAD)Skyraider (Kẻ cướp trời) là một máy bay ném bomcường kích một chỗ ngồi củaHoa Kỳ trong những năm1950,1960 và đầu những năm1970. Một chiếc máy bay động cơ piston cánh quạt lạc loài trongthời đại phản lực, Skyraider có một khoảng thời gian phục vụ dài và thành công kéo dài đến tận thời đại không gian, là nguồn cảm hứng cho việc thiết kế các kiểu máy bay cường kích phản lực thế hệ mới có cánh thẳng và bay chậm hiện vẫn còn đang phục vụ trên tuyến đầu.
Nó được mang hàng loạt các tên lóng khác nhau: "Spad" (vì giống những kiểu máy bay trongThế Chiến I), "Able Dog", "Destroyer," "Hobo", "Firefly", "Zorro", "The Big Gun," "Old Faithful," "Old Miscellaneous," "Fat Face" (AD-5/A-1E, hai chỗ ngồi cạnh nhau), "Guppy" (AD-5W), "Q-Bird" (AD-1Q/AD-5Q), "Flying Dumptruck" (A-1E), "Sandy" (hộ tốngmáy bay trực thăng tìm kiếm và giải cứu) và "Trâu Điên" (Nam Việt Nam).
Chiếc A-1 ban đầu được thiết kế nhằm đáp ứng những yêu cầu vào cuốiThế Chiến II về một kiểumáy bay ném bom bổ nhào/ném ngư lôi tầm xa một chỗ ngồi có tính năng cao hoạt động trêntàu sân bay. Được thiết kế bởiEd Heinemann của hãngDouglas Aircraft Company, Skyraider được đặt hàng vàotháng 7 năm1944 dưới tên gọi XBT2D-1. Đếntháng 4 năm1945, một tháng sau chuyến bay đầu tiên ngày18 tháng 3 năm1945, nó được thử nghiệm đánh giá tạiTrung tâm Thử nghiệm Không lực Hải quân Patuxent River (NATC). Đếntháng 12 năm1946, sau khi được đổi tên thànhAD-1, chiếc máy bay sản xuất đầu tiên được giao và trang bị cho hạm đội thuộc Phi đội VA-19A.
AD-1 được chế tạo tại nhà máyEl Segundo của hãng Douglas ở Nam California. Trong quyển hồi kýThe Lonely Sky, phi công thử nghiệmBill Bridgeman mô tả công việc thường nhật nhưng đôi khi cũng nguy hiểm của việc kiểm nhận AD-1 vừa mới ra khỏi dây chuyền sản xuất (với tốc độ hai chiếc mỗi ngày) để giao choHải quân Hoa Kỳ trong khoảng thời gian1949-1950.
Thiết kế cánh đơn gắn thấp bắt đầu với kiểu động cơWright R-3350bố trí hình tròn, sau này được nâng cấp nhiều lần. Đặc điểm phân biệt là sự hiện diện của bảy đế gắn trên mỗi cánh. Cánh thẳng và to cho phép có độ cơ động ở tốc độ chậm thật xuất sắc, và cho phép nó mang một lượng vũ khí rất lớn với tầm bán kính chiến đấu và thời gian trên không khá so với kích thước của nó, so sánh với những chiếc phản lực cận âm hay siêu âm nặng hơn nhiều. Chiếc máy bay được tối ưu cho nhiệm vụ tấn công mặt đất, và có vỏ giáp bảo vệ các điểm trọng yếu chống lại hỏa lực từ mặt đất, không giống như những máy bay tiêm kích nhanh hơn được cải tiến để mang bom như chiếcF4U Corsair hayP-51 Mustang, vốn bị cho nghỉ hưu khỏi các lực lượng quân đội Hoa Kỳ sớm trước những năm1960.
Chiếc máy bay cánh quạt động cơ piston Skyraider là sự tiếp nối nhữngmáy bay ném bom bổ nhào và ném ngư lôi thời Thế Chiến II nhưHelldiver vàAvenger. Nó được thay thế trongthập niên 1960 bởi chiếcA-4 Skyhawk trong vai trò máy bay tấn công hạng nhẹ chủ lực của Hải quân. Được sử dụng tạiTriều Tiên và một thời gian ngắn trên bầu trờiBắc Việt Nam, nó được dùng làm máy bay tấn công hỗ trợ mặt đất chủ lực của Không quân Mỹ vàKhông quân Nam Việt Nam trongChiến tranh Việt Nam, trước khi được thay thế bởi các kiểu máy bay phản lựcA-37 Dragonfly vàA-7 Corsair II.
Cho dù Skyraider được sản xuất quá trễ để tham giaThế Chiến II, nó trở thành máy bay nòng cốt của các cuộc tấn công từ các tàu sân bayHải quân Mỹ và của lực lượngThủy quân Lục chiến Hoa Kỳ (USMC) trongChiến tranh Triều Tiên, và những chiếc AD đầu tiên hoạt động cất cánh từ tàu sân bayUSSValley Forge. Tải trọng vũ khí chiến đấu và thời gian bay trên không 10 giờ của nó vượt xa mọi kiểu máy bay phản lực có được lúc đó. Vào ngày16 tháng 6 năm1953, một chiếc AD-4 thuộc Phi đội VMC-1 Thủy quân Lục chiến do Thiếu tá George H. Linnemeier và Thượng sĩ Vernon S. Kramer lái đã bắn rơi một chiếc máy bay cánh kép Xô ViếtPolikarpov Po-2, là chiến công duy nhất của Skyraider trong cuộc chiến này.[2] Trong Chiến tranh Triều Tiên (1950-1953), A-1 Skyraider chỉ do Hải quân và Thủy quân Lục chiến sử dụng, và thường được sơn màu xanh biển đậm. Có 101 chiếc AD Skyraider bị mất trong chiến đấu, và 27 chiếc do lỗi kỹ thuật, nâng thành tổng cộng 128 Skyraider thiệt hại trong Chiến tranh Triều Tiên.[cần dẫn nguồn]
Cho dù cácphi đội hoạt động trên tàu sân bay nhanh chóng chuyển sang các loại máy bay phản lực, A-1 Skyraider vẫn được sử dụng như là máy bay cường kích tầm trung tại nhiều phi đội cho đến năm1965 khi những chiếcA-6A Intruder bắt đầu dần dần thay thế chúng. Skyraider tham gia các trận tấn công đầu tiên vàoBắc Việt Nam, nhưng chúng được thay thế sau đó bởi Intruder. Skyraider của Hải quân Mỹ bắn rơi hai chiếc máy bay tiêm kích phản lựcMikoyan-Gurevich MiG-17 do Xô-viết sản xuất, một chiếc vào ngày21 tháng 6 năm1966 do Đại úy Clinton B. Johnson và Trung úy Charles W. Hartman III (chiến công chung) của Phi đội VFA-25, và một chiếc nữa vào ngày9 tháng 10 năm1966 bởi Trung úy William T. Patton của Phi đội VA-176.[2] Sau khi chấm dứt hoạt động trong Hải quân Mỹ, Skyraider được chuyển choKhông quân Nam Việt Nam (VNAF) và cũng được Không quân Mỹ sử dụng vào một trong những vai trò nổi bật nhất của Skyraider là hộ tống máy bay trực thăng "Sandy".Thiếu táKhông quân Hoa KỳBernard F. Fisher lái một chiếc A-1E trong một phi vụ vào ngày10 tháng 3 năm1966 trong đó ông được tặng thưởngHuân chương Danh dự vì đã giải cứu Thiếu tá "Jump" Myers khỏi một doanh trại củaLực lượng đặc biệt Hoa Kỳ tạithung lũng A Shau.Đại tá Không quânWilliam A. Jones, III cũng được tặng thưởngHuân chương Danh dự trong một phi vụ trên chiếc A-1H ngày1 tháng 9 năm1968, trong đó, cho dù máy bay bị hư hại nghiêm trọng còn bản thân bị bỏng nặng, ông đã điều khiển máy bay quay trở về căn cứ và báo cáo địa điểm rơi của một máy bay đồng đội.[3]
Tương phản với Chiến tranh Triều Tiên một thập niên trước đó, tại Việt Nam, Không quân Hoa Kỳ bắt đầu sử dụng những chiếc A-1 Skyraider Hải quân lần đầu tiên. Khi cuộc chiến tiếp tục kéo dài, những chiếc A-1 Không quân được sơn màungụy trang, trong khi những chiếc A-1 Skyraider Hải quân được sơn màu xám/trắng; lại cũng không giống màu xanh dương đậm được dùng trong Chiến tranh Triều Tiên.
Không quân Mỹ bị mất tổng cộng 201 chiếc Skyraider do mọi nguyên nhân tại Đông Nam Á, và Hải quân mất thêm 65 chiếc do mọi nguyên nhân. Trong tổng số 266 chiếc A-1 bị mất, 5 chiếc bị bắn rơi bởitên lửa đất-đối-không (SAM), 2 chiếc bị mất do không chiến trong đó có hai chiếc do MiG-17 của Không quân Bắc Việt Nam bị bắn rơi. Chiếc Mig-17 đầu tiên bị bắn rơi ngày29 tháng 4 năm1966, và chiếc thứ hai ngày19 tháng 4 năm1967; cả hai đều thuộc Phi Đội ACS-602. Chiếc A-1 Skyraider thứ ba thuộc Phi đội VA-35 bắn rơi một chiếcMiG-19 (J-6) của Trung Quốc ngày14 tháng 2 năm1968. Trung úy Hải quân Joseph P. Dunn đã lái chiếc A-1 Skyraider đến gầnđảo Hải Nam thuộcCộng hòa Nhân dân Trung Hoa, và bị đánh chặn. Chiếc A-1 Skyraider của Trung úy Dunn là chiếc A-1 Hải quân cuối cùng bị mất trong chiến tranh, và anh ta đã tử trận. Không lâu sau đó, các phi đội A-1 Skyraider Hải quân chuyển sang sử dụng A-4 Skyhawks.
Không quân Pháp (Armée de l'Air) mua lại 113 chiếc AD-4 và AD-4NA nguyên của Hải quân Mỹ vào năm1958 để thay thế những chiếc máy bayF-47 Thunderbolt đã cũ tại Algeria. Những máy bay này được sử dụng từtháng 12 năm1959 cho đến khi chấm dứtChiến tranh Algeria. Những máy bay này hoạt động trong Phi đoàn Tiêm kích (Escadre de Chasse) 20 (các phi đội EC 1/20 'Aures Nementcha', EC 2/20 'Ouarsenis' và EC 3/20 'Oranie') và với Phi đoàn Tiêm kích 21 trong vai trò hỗ trợ tấn công mặt đất sử dụng rocket, bom thường vàbom cháy (napalm). Sau khi kết thúc cuộc chiến, những chiếc máy bay còn lại được chuyển choGabon vàTchad.
Bổ sung vào vai trò tấn công mặt đất tại Triều Tiên và Việt Nam, Skyraider cũng được cải tiến thành một kiểu máy bay cảnh báo sớm trên không hoạt động trên tàu sân bay, thay thế cho chiếcGrummanTBM-3W Avenger. Nó phục vụ chức năng này trong Hải quân Hoa Kỳ vàHải quân Hoàng gia Anh cho đến khi được thay thế bởiE-1 Tracer vàFairey Gannet.
Skyraider trải qua tổng cộng bảy phiên bản chính, bắt đầu vớiAD-1, rồiAD-2 vàAD-3 với nhiều cải tiến nhỏ, rồi đếnAD-4 trang bị động cơR-3350-26WA mạnh mẽ hơn. Phiên bảnAD-5 rộng hơn một cách đáng kể, cho phép hai thành viên đội bay ngồi cạnh nhau (nhưng không phải là phiên bản nhiều chỗ ngồi đầu tiên, kiểuAD-1Q có hai chỗ ngồi vàAD-3N ba chỗ ngồi); nó cũng có cả phiên bản bốn chỗ ngồi tấn công ban đêmAD-5N. Phiên bảnAD-6 là một kiểu AD-4B cải tiến với thiết bị ném bom tầm thấp được nâng cấp, và phiên bản sản xuất cuối cùngAD-7 được nâng cấp với động cơR-3350-26WB.
Việc sản xuất chấm dứt vào năm1957 với tổng cộng 3.180 chiếc được chế tạo. Tuy nhiên, vào năm1962, những chiếc Skyraider còn lại được đặt tên lại từA-1D đếnA-1J và sau đó được sử dụng bởi cảKhông quân vàHải quân Hoa Kỳ trongChiến tranh Việt Nam.
{{Chú thích web}}:Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|ngày tháng= (trợ giúp)