Gelijan atoman i sen südäitukun suruziden rindatuz
Atom (amuižgrek.:ἄτομοςatomos-sanaspäi «jagamatoi», «leiktamatoi») omsubstancijan heneg mikroskopižidenke suruzidenke da massanke.Himižen elementan kaikiš penemb kandai sen himižid ičendoid pala.
Atomad kogotasatomsüdäitukuspäi ielektronišpäi (tarkoiktemba, elektronižes «pil'vespäi»). Atomsüdäituk kogonebprotonišpäi ineitronišpäi. Neitroniden lugumär südäitukus voib olda erazvuitte: noläspäi severzihe-se kümnikoihesai. Ku elektroniden i südäitukun protoniden lugumärad oma ühtejiččed, ka kogonaine atom om neitraline elektrižikš. Vastal'žes statjas atom om erasenke pozitiviženke vai negativiženke täutkenke i nimitaseionaks. Erasti el'getas atomoikš elektroneitraližid sistemid vaiše i muga erištadas ionišpäi.
Südäitukun mass ülitab 99,9% kaiken atoman massad. Sen protonad pozitiviženke täutkenke i neitraližed neitronad oma sidodud kesknezevägeval vastamižpainegel. Protoniden lugu znamoičese Z-kirjamel, se sättutoitab atoman järgenduznomeralehimižiden elementoiden periodižes tabludes i märitud himižele elementale. Neitroniden N-lugu märičeb sen elementanizotopad. Üks'jäine stabiline atom neitronita südäitukus omprotii, se omvezinikan enambuz i kaikiš enamba levitadud mail'mas nuklid.
