Nunavut (ininuktitutᓄᓇᕗᑦ, Nunavut), dal 1° de apriłe 1999, el costituise el 3° teritorio delCanada; l'è al steso tenpo el manco popołà e el più grando dei teritori e de łe provinçe del paexe.
Nunavut vol dir 'ła nostra tera' inInuktitut, ła łéngua deiInuit. I so abitanti i'è ciamèNunavummiut, al singołarNunavummiuq.
El teritorio el cuerxe çirca 2 000 000 km² de tera e aqua in tel Canada setentrionałe; de ła so imensa superfiçie, 157 077 km² i'è deOçeano Artico, mentre 1 936 113 km² i'è costituii da tere emerse, includendo ła majoransa de l'arçipełago artico (conpresi l'Ìxoła de Baffin lÌxoła de Ellesmere a nord, cosita come łe parti orientałe e meridionałe de l'Ìxoła Victoria a ovest), tute łe ìzołe de łe baie deHudson,James, eUngava (incluxe łeÌxołe de Belcher) che łe apartegnea ai Teritori del Nord-Ovest.
Ghe ne deriva che el Nunavut l'è ła quinta entità rejonałe mia indipendente piasè granda al mondo. Se el Nunavut el fuse on Stato, el sarea tredexeximo par area, dopo łaRepublica Democràtega del Congo.
El Nunavut el confina via tera co iTeritori del Nord-Ovest a ovest e colManitoba a sud, oltre che co ła provinçia deTeranóva e Łabrador, co ła qual el condivide ła picenina remota ìzoła deKilliniq. El confina via mar anca co łe provinçe delQuebec,Ontario, Manitoba e co łaGroenlandia a nord. Ła creasion del Nunavut el ga originà i"four corners", un punto ndoe se interseca i confini de cuatro provinçe: Nunavut apunto, i Teritori del Nord-Ovest, Manitoba, eSascaciùan, su ła costa meridional del łagoKasba. A cauxa de ła so cołocasion geografica remota e inacesibiłe, no l'è mia un posto turistico. Ghè tutavia un monumento (sepur datà) a indicar el punto exato e qualcheduni ghe va.[5]
El Nunavut ła xe, par el Canada, la divixion aministrativa de primo łiveło più reçente: ła se ga separà ofiçialmente dai Teritori del Nord-Ovest el primo apriłe 1999 par mexo delNunavut Act[6] e delNunavut Land Claims Agreement Act[7], benché i confini atuałi i sia stè stabiłii in tel 1993. Ła creasion del Nunavut el ga conportà el più groso canbiamento a ła mapa del Canada da l'incorporasion de ła provinçia de Teranóva e Łabrador in tel1949.
El teritorio el xe atraversà sol so marxene oriental da łaCordiłiera Artica; el punto piasè alto del Nunavut l'è el PicoBarbeau.
L'atuałe rejon del Nunavut l'è abità da çirca 4000 ani. Ła majoransa dei storici l'identifica ła costa de l'ìzoła deBaffin co l'Helluland descrita inte łe saghe nordiche, el che el rende posìbiłe che i abitanti de ła rejon i gabia avù contati ocaxionałi co i marinainorvegexi.
Ła istoria documentà del Nunavut ła scominsia in tel1576.Martin Frobisher, che el dirigea na spedision par catar elpasajo a nord-ovest, el pensava d'aver catà oro preso łaBaia de Frobisher, su ła costa de l'ìzoła deBaffin.[8] El minerałe el se riveła in segutio esar sensa valor, maFrobisher el resta noto par esar el primo europeo a averghe avù contati co i Inuit, che se se ricorda. El contato l'era ostiłe, co Frobisher che el catura cuatro nativi e el łe porta in Inghiltera, ndoe in breve i more.
In tel1976 scominsia i negosiati del goerno federal canadexe co i raprexentanti de ła popołasion Inuit, che i rivendicava un teritorio separà da queło dei Teritori de Nord-Ovest. El14 apriłe1982, se tien in tei Teritori de nord-ovest un referendum consultivo su ła divixion del teritorio, che el vede ła majoransa dei rexidenti votar in favor (co el 56,5% dei voti). Un acordo el vien pò decixo in tel setenbre del 1992 e ratificà da quaxi l'85% dei votanti del Nunavut. El9 lujo1993, łe do leji rełative, elNunavut Land Claims Agreement Act e l'Nunavut Act, łe vien aprovè dal parlamento canadexe, e ła tranxision ła vien conpletà el1° de apriłe del1999, data de ła creasion ofiçiałe del Teritorio de Nunavut.[9]Ła scarsa e sparsa popołasion del Nunavut ła rende inprobàbiłe ła concesion del status de provinçia in un futuro visin, anca se ła situasion ła podarea canbiar se elYukon, che l'è de póco più popołà, el diventase na provinçia.
Al momento de l'ultimo censimento, ła popołasion del Nunavut l'era de sołe 31 906 áneme su un'area de ła grandesa de l'Eoropa oçidentałe. Se el Nunavut el fuse on stato sovran, el sarea el manco popołà del mondo: ła visina Groenlandia, par esenpio, ła ga presoché ła stesa area e el dopio de ła popołasion.
Ła caitalIcaluit (primaFrobisher Bay) su l'ìzoła de Baffin, a est, l'è stà decixa co un referendum in tel 1995. Altre grose comunità łe include i çentri rejonałi de Kangiqiniq (Rankin Inlet) e Arviat.
Al censimento del 2006, 24 640 persone che se identificava come Inuit (l' 83,6% del total de ła popołasion), 100 come nativi (0,34%), 130 metici (0,44%) e 4 410 come non aborigeni (14,96%).[10]
Inte ła so rełasion (Aajiiqatigiingniq Language of Instruction Research Paper) comisionà in tel 2000 par el Dipartimento de l'Educasion del Nunavut,Ian Martin de l'Università de York l'aferma che na "minacia a łongo termine a łałéngua Inuit ła se pol catar dapartuto, e łe atuałi połitiche e pràteghe łenguistiche scołastiche i'è drio contribuir a sta minacia" se łe scołe del Nunavut łe segue el modeło dei Teritori del Nord-Ovest. Martin el fornise un piano de vint'ani par crear na "società biłéngue pienamente funsionante, in inuktitut e inglexe entro el 2020. El piano el prexenta difarenti modełi, incluxo:
"Qulliq Model", par ła majoransa de łe comunità Nunavut, co l'Inuktitut come łéngua prinçipałe par l'istrusion.
"Inuinnaqtun Immersion Model", par ła riviłitałixasion de l'Inuinnaqtun.
"Mixed Population Model", prinçipalmente par l'Iqaluit (posibilmente par Rankin Inlet), in quanto el 40% de ła popołasionQallunaat, el termine Inuit par Caucaxici, el podarea averghe difarenti exigense.[11]
El censimento canadexe del2006 el ga mostrà na popołasion de 29 474 áneme. De łe 29 025 risposte a ła domanda del censimento rełativa a ła łéngua mare, łe łéngue più riportè łe xe cofà in tabeła:Soło l'inglexe e l'francexe i'è stè considerè łéngue ofiçiałi in tel censimento. I dati mostrè i se riferise a łe singołe risposte e a ła parçentuałe totałe. Ghè anca 260 risposte co sia l'inglexe che na łéngua mia ofiçiałe (prinçipalmente Inuktitut), 20 co el francexe e na łéngua mia ofiçiałe, 20 co sia inglexe che francexe e çirca 140 che no i ga mia risposto a ła domanda, i ga segnà più łéngue mia ofiçiałi o i ga dà altre risposte mia vałide.[12]
L'economia del Nunavut l'è baxà parlopiù su łe miniere de oro, fero, xinco, nichel, rame e diamanti dixlochè sul teritorio. El Nunavut el ga un budget anuałe de 700 miłioni de dołari canadexi, quaxi totalmente de provegnensa del goerno federal.Łe prinsipałi miniere verte inte el teritorio łe xe:
El cao de Stato del Nunavut l'è un comisario, ditoCommissioner, nominà dal ministero dei Afari Indiani e e del Xviłupo del Nord. Come par tuti i teritoricanadexi, el roło del comisario l'è sinbołico e anałogo a queło de unTenente Goernador, co ła difarensa che el comisario no l'è mia un raprexentante de ła regina. Dal 12 majo 2012 ła comisaria ła xeEdna Elias.
I menbri de l'asenblea łegixłativa unicamerałe del Canada i'è ełeti individualmente; no ghè mia partii e ła łegixłatura l'è baxà sul consenso.[14] El cao del goerno l'è ełeto dai menbri de l'asenblea łegixłativa.
A łivel federal, el Nunavut l'ełexe un soło menbro de ła Camara dei Comuni; in sto caxo i candidati i'è afiłiè ai partii federałi. Atualmente, el parlamentare ełeto par el Nunavut l'èNancy Karetak-Kindell, esponente del Partio Łiberal.
Ła prima łegixłatura del teritorio ła s'è disolta el 16 jenar del2004, e łe ełesion i'è stè convochè póco più tardi. Ai prinçipi del 2008, el Nunavut l'è al so secondo goerno.
Meso de fronte a łe critiche su ła so połitica,Paul Okalik (premier in carica da ła creasion del teritorio in tel1999 fin al2008) l'aveva meso in pié un consejo consultivo de ondexe veci, che i ga ła funsion de jutar a incorporar l'Inuit Qaujimajatuqangit (ła cultura Inuit e ła conosensa tradisional, in inglexe de frecuente ciamà "IQ") inte łe decixioni połitiche e de goerno del teritorio.
El teritorio el ga un budget anuałe de 700 miłioni dołari canadexi, fornii quaxi interamente dal goerno federal. El precedente Primo MinistroPaul Martin l'avea meso el sostegno par el Canada setentrionałe tra łe so priorità par el 2004, co $500 miłioni da dividar tra i tri teritori.
Ła bandiera ofiçiałe del Nunavut ła vien adotà el 1 apriłe del 1999. I cołori blu e oro i'è stè selti da i membri de łaCommision d'établissement du Nunavut, a sinbołixar łe richese de ła tera, del mar e del ciel. El roso el raprexenta el Canada. L'inukshuk, monumento de piere, el guida ła gente in tel so camin e el indica i posti sacri. Se ghe cata ancaNikittuittuq, ła steła połar, che tradisionalmente l'è stà na guida par i naviganti e che ła vol esar un punto de riferimento fiso e imutabiłe, cosita come l'è el consejo dei savi de ła comunità.
.jpg)
