Par ogni pónto, ła derivada ła xe łapendensa de łaretatangente a łacurva de ła funsionf. Ła reta de cołor róso l'è senpre tangente a ła curva blu; ła só pendensa l'è ła derivada def in qûel pónto lí.
Inanàłixi matemàtica e inte elcónto infiniteximałe, ładerivada de na funzion ła xe unoperator matemàtico che el dà ła mixura de come che canbia na funsion quando che canbia el vałor de łe só variàbiłi. Dita in altro modo, a partir dai vałuri de na funsion vienderivà come che 'sta funsion ła canbia.
In modo piasè intuitivo se pol dir che na derivada ła xe ła vełocità de variasion de na quantità int'un pónto precixo: ła vełocità de variasion de ła funsion ła vienderivà drio i vałuri de ła funsion.
Par far n'exenpio, infìxica l'acełerasion ła vien definia come derivada de łavełocità rispeto altenpo parché par un pónto precixo del ténpo ła dixe quanto vełocemente che canbia ła vełocità de l'ogeto in question. Se int'un serto moménto (=pónto del ténpo) na màchina ła xe drio acełerar vol dir che ła só vełocità ła xe drio ndar sù; pi l'acèłera pi vol dir che ła só vełocità ła va sù in presia; se l'acèłera manco vol dir che ła só vełocità ła va sù piasè pian; se ła decèłera vol dir che ła só vełocità ła va sù negativamente (ła va zo).
Geometricamente invese se pol dir che ła derivada de na funsionf int'un póntox0 l'è ła mixura de ła pendensa de ła retatangente a ła curva raprexentà dal gràfico de ła funsionf propio in quel pónto lí (x0,f(x0)).
