Ultimate Fighting Championship (UFC) (ruscha:Абсолютный бойцовский чемпионат — Ultimate Fighting Championship)Amerika Qoʻshma ShtatlariningLas-Vegas shahrida joylashgan aralash yakkakurashlar (shuningdek,MMA nomi bilan ham tanilgan) bilan shugʻullanuvchi sport tashkiloti (inglizcha:Mixed Martial Arts). Bu tashkilot butun dunyo boʻylab eng sara sportchilarni raqobatlashishi uchun tashkil etilgan boʻlib, „Endeavour Group Holdings“ shoʻba korxonasi „Zuffa“ kompaniyasiga tegishli hisoblanadi va ular tomonidan boshqariladi.
1993-yildaDenverda oʻtkazilgan birinchi turnirning muvaffaqiyati yangi musobaqalarni oʻtkazishga turtki boʻlgan, ammoNevada shtatining bosimi ostida kompaniya qoidalarni sezilarli darajada oʻzgartirishga majbur boʻldi va musobaqani tomoshadan sportga aylanishiga olib keldi[1].
2001-yilda Station Casinos egalari Lorenzo va Frank Fertittalar tomonidan sotib olinganidan va sobiqboks promouteriDana Uayt tashkilot prezidenti etib tayinlanganidan soʻng, KFC AQSh va boshqa mamlakatlarda agressiv kengayishini boshladi.
2007-yilda Yaponiyaning Pride Fighting Championships tashkiloti asosiy raqibi sotib olinganidan soʻng, UFC aralash yakkakurash janglarining dunyodagi eng yirik targʻibotchilaridan biriga aylangan[2].
2012-yil holatiga koʻra, UFC dunyoning eng yaxshiMMA jangchilariga mezbonlik qilgan[3]. Shuningdek, janglar 130 mamlakatda 20 xil tilda translyatsiya qilib efirga uzatiladi[4].
Sakkizburchak (yoki oktagon) — janglar oʻtkaziladigan qafas UFC ramziga aylangan va birinchi turnirdan beri oʻzgarmagan.
Dastlabki UFC turnirlari ochiq vazn toifasida oʻtkazilgan va UFC 3 turnirida Keyt Xekni va Emmanuel Yarboro oʻrtasidagi jangda boʻlgani kabi, ikki jangchi oʻrtasidagi vazn farqi baʼzan 180 kilogrammga yetgan[5][6][7]. Biroq, UFC janglari boʻy va vazn gʻalaba uchun hal qiluvchi omil emasligini tez-tez isbotlab turgan.
Islohotlardan oldin senatorJon Makkeyn UFCga faol qarshilik qilgan
UFC oʻzining yangiligi, realizmi va ommaviy axborot vositalarida keng yoritilishi tufayli deyarli darhol ommaviy mashhurlikka erishgan. Janglarning shafqatsizligi va targʻib qilish usullari, xususan, turnirlarni „qoidalarsiz janglar“ deb reklama qilish orqali tezda tanqidiy eʼtiborni tortgan[8]. SenatorJon Makkeynga birinchi UFC tadbirining lentasi yuborilganida, Makkeyn darhol bu turnirni jirkanch deb hisoblagan. Makkeyn shaxsan UFCni taqiqlash uchun faol qarshilik olib borgan va buni „odamlarning xoʻroz urishishi“ deb atagan. Makkeyn AQShning 50 ta shtatlarining hukumatlariga turnirni taqiqlashni soʻrab xatlar yuborgan[9].
UFC shuningdek, boshqa shtatlarda, jumladanAyova,Missisipi,Luiziana,Vayoming vaAlabamada raqobatni davom ettirib, davlat sport qoʻmitalari bilan ishlashda davom etgan.
Dana Uayt 2001 yildan beri UFCning amaldagi prezidenti.
Janglar oʻtkazish uchun ruxsat olish bilan uzoq sinovlardan soʻng, SEGbankrotlik yoqasida qolgan. 2001-yilda kompaniya sobiq boks promouteriDana Uayt va „Station Casinos“ rahbarlari Frank va Lorenzo Fertittadan UFCni sotib olish taklifini oldi. Bir oy oʻtgach, 2001-yil yanvar oyida Fertitta UFC tomonidan maxsus yaratilgan „Zuffa“ kompaniyasi orqali 2 million dollarga sotib olindi (italyancha:zuffa — kurash)[10].
2007-yil mart oyida UFC vayaponiyalik raqib „Pride Fighting Championships“ kelishuvni eʼlon qildi, natijada aka-uka Fertitta va UFC Pride aktivlarini 70 million dollardan kamroqqa sotib olishgan[11][12].
2011-yil mart oyida Dana Uayt „Strikeforce“ni sotib olganini eʼlon qilgan. Uaytning fikriga koʻra, „Strikeforce“ avvalgidek ishlashda davom etadi[13]. Biroq, u hozirda ishlamasligini maʼlum qilgan.
EBITDA (foizlar,soliqlar vaamortizatsiyadan oldingi daromad) 2005 va 2006-yillar orasida ikki baravardan koʻproq oʻsdi, bu 2006-yilda daromadning 40 % dan ortigʻini tashkil etdi. „Wrestling Observer Newsletter“ sharhlovchisi Deyv Meltzerning soʻzlariga koʻra, „Zuffa“ 2006-yilda 190 million dollar ishlab, 76 million dollar foyda koʻrgan (soliqlardan oldin)[14].
Politsiya zobiti Jon Makkarti (chapda) oʻz faoliyati davomida 535 ta jangni nazorat qilgan oktagondahakam sifatida mashhurlikka erishgan.
UFC uchun amaldagi qoidalar dastlab Nyu-Jersi sport boshqaruvi departamenti tomonidan oʻrnatilgan[15]. Nyu-Jersida qabul qilingan „Aralash jang sanʼatining yagona qoidalari“Nevada,Luiziana vaKaliforniyada ham tasdiqlangan. Ushbu qoidalar Qoʻshma Shtatlardagi boshqa promoshinlari tomonidan qoʻllanilib, ushbu shartlarni qabul qilgan shtatlar uchun majburiy boʻlib qolgan va shu bilan professional MMA sportchilari uchun„de-fakto“ standart qoidalar roʻyxati shakllantirilgan.
UFC musobaqasining har bir bosqichi besh daqiqa davom etadi. Chempionlik uchun o‘yinlar (chempionlik kamari uchun) yoki asosiy musobaqalar uchun jang davomiyligi besh raund, oddiy o‘yinlar uchun esa uch raund deb belgilangan. Davralar orasida bir daqiqalik tanaffus mavjud.
Qoidaga koʻra, UFC jangchilari barqaror maosh olmaydilar va ularning daromadlari shartnoma shartlariga qarab oʻzgaradi. Taniqli boʻlmagan jangchilar 4000 dollardan daromad olishlari mumkin[16]. Chempionlar va mashhur jangchilar esa har bir jang uchun bir necha million dollargacha daromad olishlari mumkin[17][18]. Chempionlar uchun shartnomada belgilangan mablag'dan tashqari, har bir ko'rish uchun to'lovdan ulush ham beriladi. Bitta jang uchun 1 million dollarlik shartnoma qilgan birinchi jangchi Irlandiyalik Konor Makgregor boʻlgan[19]. Eng katta qiymatdagi shartnoma taklif qilingan jangchi esa Frensis Ngannou bo'lgan. Jangchilar qancha daromad ishlab topishidan qat'iy nazar oʻzi murabbiylari, menejerlari, burchaklar va boshqalar xizmatlarni ko'rsatuvchilarga o'zlari harajatlarni qoplash uchun javobgardir. Koʻpgina jangchilar homiylik orqali ham pul ishlashadi, bu koʻpincha asosiy toʻlovdan ancha ortadi[16].
Shuningdek, „Tunning ijrosi“ (2 ta mukofot) va „Tunning eng yaxshi jangi“ (ikkala ishtirokchi ham mukofotlanadi) uchun asosiy to‘lov ustiga 50 000 dollar bonus tizimi ham mavjud.
↑„The History of MMA“ (2009-yil 26-dekabr). — „Meanwhile, numerous events have sprung up and then folded after making brief attempts to challenge the UFC as the world’s biggest event.“. 2011-yil 29-yanvarda asl nusxadanarxivlangan. Qaraldi: 18-08--2008.
↑16,016,1„More money than meets the eye in the UFC“. — „At the UFC show, the lowest base pay for any of the 18 fighters on the card was the $4, 000 that Kyle Bradley made“. 2011-yil 29-yanvarda asl nusxadanarxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 20-avgust.
