| Qizil maydon |
|---|
Красная площадь |
 |
| Eski nomlari | Pojar, Torg, Bolshaya ploshshad |
|---|
| Umumiy maʼlumot |
|---|
| Maqomi | Qurilishi yakunlangan |
|---|
| Manzili | Tver tumani |
|---|
| Shahar | Moskva |
|---|
| Mamlakat | Rossiya |
|---|
| Balandligi |
|---|
| Tip | Maydon |
|---|
| Qizil maydon |
Qizil maydon –Moskva shahri hamdaRossiyaning asosiy maydoni boʻlib,Moskva Kremli (gʻarbda) vaKitay-gorod (sharqda) oʻrtasida joylashgan.Vasilevsk qiyaligi orqaliMoskva daryosi qirgʻogʻi bilan tutashgan. Maydon Kremlning shimoli-sharqiy devori boʻylab, Kreml va Voskresenskiy darvozasi tor koʻchalaridan to Kreml qirgʻogʻiga chiqadigan Vasilevskiy qiyaligiga qadar choʻzilgan. Qizil maydondan sharqqa Nikolskaya, Ilinka va Varvarka koʻchalari boshlanadi. Maydonning gʻarbiy tomonida Moskva Kremli, sharqiy tomonida esaYuqori va Oʻrta savdo rastalari joylashgan. Moskva Kremli bilan yagona meʼmoriy majmuani tashkil etsa-da, tarixan Kitay-gorodning bir qismi hisoblanadi[1][2][3][4][5][6].
Qizil maydondaLobnoye mesto, Minin va Pojarskiy yodgorligi,Vladimir Lenin maqbarasi,Kreml devori nekropoli joylashgan. Maydonning shimoliy qismidaDavlat tarix muzeyi vaQozon sobori, janubidaPokrovskiy sobori joylashgan. Meʼmoriy ansamblUNESCO tomonidanUmumjahon merosi yodgorligi sifatida muhofaza qilinadi[1][7][8].
Maydon qadimdan savdo qilinadigan joy vazifasini oʻtab kelgan, bu yerda koʻp asrlar davomida ketma-ket ravishda vaqtinchalik va doimiysavdo rastalari qurilgan. Sovet davrida maydonda harbiyparadlar vanamoyishlar boʻlib oʻtgan,SSSR parchalanganidan keyin jamoat tadbirlari vakonsertlar oʻtkazilib kelinmoqda[9][4][10][11][7][12].
Umumiy uzunligi – 330 metr, eni – 75 metr, maydoni – 24 750 m2. Qrim gabbro-diabazidan tayyorlanganbruschatka bilan qoplangan[1][13][14][9].
Qizil maydon nomi bir necha marotaba oʻzgargan. Maydon haqidagi birinchi eslatma XV asrga oid yilnomada va 1434-yilda telba Maksimning oʻlimi haqidagi qaydda uchraydi. Qizil maydon XVII asrning boshlarigacha „Torg“ deb atalgan. Bu joyda tantanali marosimlar,salib yurishlari („Eshakka minib yurish“ marosimi),jazo va qatllar oʻtkazilgan[1][2][3].
„Savdo bilan bogʻliq boʻm-boʻsh joy“ maʼnosidagi „pojar“ nomi ham uchragan. 1534-yili yilnomada Kitaygorod devori qurilgan hudud quyidagicha koʻrsatilgan: „pojar atrofida butun savdo rastalari joylashgan“[1]. Bu nomning olovga aloqasi boʻlmagan. Rassom Apollinariy Vasnetsov shunday yozgan:
1634-yilgi manbalardaSmolensk urushidagi muvaffaqiyatsizliklar sabab sarkarda Mixail Shyein va okolnik Artyomiy Izmaylovning „pojarda boshi kesilgan“ hukmi keltiriladi. 1643-yil qaydda aytilishicha, „Oktyabr oyining 22-kunida podsho Kazanskayaning muqaddas Bibi Maryam huzuriga, „pojar“ga borgan“. Shunga oʻxshash bozor „pojarlari“Suzdal,Novgorod vaQozonda ham boʻlgan[1]. Vaqti-vaqti bilan maydon „Bolshoy“ deb ham atalgan[1].
XVII asrning oʻrtalaridan boshlab (ehtimol undan ham oldinroq) maydon harbiy marosim oʻtkazish uchun foydalanila boshlandi: elchilar va xorijiy hukmdorlarni kutib olish uchun unda qoʻshinlar saf tortgan. Shunday qilib, 1658-yilda Gruziya podshosiTeymuraz I Moskvaga kelishi arafasida rus podshosiAleksey Mixaylovich: „Kitay-gorodda, Beliy gorodda va Zemlyan gorodda Gruziya podshosi oʻtadigan koʻchalarda, pojarda oziq-ovqat chaylalari, polklar va skameykalar[1] va koʻprikdagi eski oʻrmon[2] va arava qatoridagi hamma narsani tozalab tashlang“ deya buyruq bergan. Ikki kundan soʻng, Rossiya bilan ittifoqchi boʻlgan Gruziya podshosi Teymuraz I shaharga kelganida, „askarlar miltiqlar bilan pojarning ikki tomonida turib, nayzalar bilan askar safini himoya qilishgan“[1][2].
- ↑1,01,11,2Романюк, «Сердце Москвы. От Кремля до Белого города» 2013. sfn error: no target: CITEREFРоманюк,_«Сердце_Москвы._От_Кремля_до_Белого_города»2013 (help)
- ↑Рахматуллин. Точки силы 2001. sfn error: no target: CITEREFРахматуллин._Точки_силы2001 (help)
- ↑Жуков. История Москвы в датах 2013. sfn error: no target: CITEREFЖуков._История_Москвы_в_датах2013 (help)
- ↑4,04,1Сытин 1958. sfn error: no target: CITEREFСытин1958 (help)
- ↑Бондаренко 2006. sfn error: no target: CITEREFБондаренко2006 (help)
- ↑Рачинский 2011. sfn error: no target: CITEREFРачинский2011 (help)
- ↑7,07,1Зеленецкий 1851. sfn error: no target: CITEREFЗеленецкий1851 (help)
- ↑Муравьёв 2007. sfn error: no target: CITEREFМуравьёв2007 (help)
- ↑9,09,1Москва в далёком прошлом 1962. sfn error: no target: CITEREFМосква_в_далёком_прошлом1962 (help)
- ↑Гейнике 1917. sfn error: no target: CITEREFГейнике1917 (help)
- ↑Славянская энциклопедия 2001. sfn error: no target: CITEREFСлавянская_энциклопедия2001 (help)
- ↑Быков, Деркач. «Книга Москвы. Биографии улиц, памятников, домов и людей» 2017. sfn error: no target: CITEREFБыков,_Деркач._«Книга_Москвы._Биографии_улиц,_памятников,_домов_и_людей»2017 (help)
- ↑Manba xatosi: Invalid
<ref> tag; no text was provided for refs namedcobble - ↑Бартенев, «Московский Кремль в старину и теперь» 1912. sfn error: no target: CITEREFБартенев,_«Московский_Кремль_в_старину_и_теперь»1912 (help)
- Александров Ю. Н.. Красная площадь, 3-е изд, M.: Московский рабочий, 1987 — 18—32-bet.
- Бартенев С. П.. Московский Кремль в старину и теперь. Исторический очерк кремлёвских укреплений. M.: Синодальная типография, 1912 — 32—78-bet.
- Баталов А. Л.,Беляев Л. А.. Сакральное пространство средневековой Москвы. M.: Феория, Дизайн. Информация. Картография, 2010.ISBN 978-5-4284-0001-4.
- Богуславский В. В. „Москва“, . Славянская энциклопедия. Киевская Русь —Московия: в 2 т.. M.: ОЛМА Медиа Групп, 2001 — 757—760-bet.ISBN 5-224-002249-5.
- Бондаренко И. А.. Красная площадь Москвы: Архитектурный ансамбль,5000 экз,Московский хронограф, M.: Вече, 2006.ISBN 5-9533-1334-9.
- Бугаева И. В. Прецедентный топоним как политический символ // Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: Теория языка. Семиотика. Семантика. — 2018. —Вып. 9,№ 1 (124-135). —С. 124—135. —ISSN2313-2299. —DOI:10.22363/2313-2299-2018-9-1-124-135.
- Буков К. И., Пономарёв А. Н. „Парад 41-го года“, . Москва военная, 1941-1945. M.: Издательство объединения Мосгорархив, 1995 — 129—152-bet.
- Быков В., Деркач О. „Красная площадь. Красивый торг“, . Книга Москвы. Биографии улиц, памятников, домов и людей, Иллюстрированная история. M.: АСТ, 2017.ISBN 978-5-17-097263-0.
- Andoza:Source
- Девятов С. В.,Жиляев В. И., Кайкова О. К.. Московский Кремль в годы Великой Отечественной войны,8000 экз, М.: Кучково поле, 2010 — 78—91-bet.ISBN 978-5-9950-0083-9.
- Евдокимов Д. В.. Кремль и Красная площадь,3000 экз, M.: ИТРК, 2003.ISBN 5-88010-160-6.
- Жуков К. С. „1535-1538 годы - постройка каменной Китайгородской стены“, . История Москвы в датах. M.: ОЛМА Медиа Групп, 2013 — 84-bet.ISBN 978-5-373-04748-7.
- Жукова А. В.. Как читать и понимать Москву: интенсивный курс. M.: АСТ, 2018 — 69-bet.ISBN 978-5-17-099870-8.
- Зеленецкий И. К.. История Красной площади. M.: Типография Московского университета, 1851 — 137—209-bet.
- Иванов М. Д.. Московский трамвай. Страницы истории. M.: Мосгортранс, 1999 — 62—65-bet.ISBN 5-00-002936-4.
- Коллектив авторов. Вся Москва от А до Я. Энциклопедия. M.: Алгоритм, 2011 — 399-bet.
- Коллектив авторов. Прогулки по Москве и её художественным и просветительным учреждениям. Москва: М. и С. Сабашниковых, 1917 — 21—23-bet.
- Кондратьев И. К. „Красная площадь“, . Седая старина Москвы,25000 экз, M.: Директ-Медиа, 2012.ISBN 5-203-01664-X.
- Кудряшов К. В., Яновский А. М.. Москва в далёком прошлом. Очерки городской жизни, быта и нравов Москвы XVI-XVII веков. M.: Московский рабочий, 1962 — 19—217-bet.
- Либсон В. Я., Домшлак М. И., Аренкова Ю. И. и др. „Кремль. Китай-город. Центральные площади“, . Памятники архитектуры Москвы,25000 экз, M.: Искусство, 1983 — 387—398-bet.
- Лисовский В. Г.. Архитектура России XVII-начала XX века. Поиски национального стиля. Москва: Белый город, 2009 — 274—284-bet.ISBN 978-5-7793-1629-3.
- Москва, 1941-1945: атлас,3000 экз, Феория, 2010 — 262—269-bet.ISBN 978-5-4284-0004-5.
- Муравьёв В. Б.. Московские слова, словечки и крылатые выражения. M.: Алгоритм, 2007.ISBN 978-5-9265-0301-9.
- Рачинский Я. З. „Красная площадь“, . Полный словарь названий московских улиц, M., 2011 — 231-bet.ISBN 978-5-85209-263-2.
- Рахматуллин Р. Точки силы // «Новый Мир» : журнал. — 2001. —№ 2. Архивировано 5 sentyabr 2018 года.
- Романюк С. К.. Сердце Москвы. От Кремля до Белого города,60000 экз, Москва и Подмосковье. История. Памятники. Судьбы, M.: Центрполиграф, 2013 — 181—298-bet.ISBN 978-5-227-04778-6. [sayt ishlamaydi]
- Рябчиков Е. И., Абрамов А. С., Романовский И. С.. Красная площадь. M.: Московский рабочий, 1980 — 88-bet.
- Светенко А. С.. История России в датах. Оригинал-макет, 2017.ISBN 978-5-9908968-3-3.
- Сто военных парадов,50000 экз, М.: Воениздат, 1974. (в пер., суперобл.)(О военных парадах на Красной площади с 1918 до 1972 года)
- Шахбазян З. Красная площадь // Вокруг света. — 2013. —№ 12. —С. 110.
- Яковлева О.. Тайны московских подземелий. БММ, 2014.ISBN 978-5-88353-602-0.
- Бродский Б. И.. Сокровища Москвы. Изобразительное искусство, 1990 — 106-bet.ISBN 5-85200-163-5.
- Сытин П. В.. Из истории московских улиц. М.: Рипол Классик, 2013 — 31—78-bet.ISBN 5458429311, 9785458429313.
- Сытин П. В.. Из истории московских улиц, М., 1958.