Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Эчтәлеккә күчү
Wikipedia
Эзләү

Кыргызстан

41° с. ш. 75° в. д.HGЯO
Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Кыргызстан latin yazuında])
Кыргызстан
кырг.Кыргызстан
БайракИлтамга[d]
Нигезләнү датасы1991
Рәсми исемКыргызстан һәмla République kirghize[1]
ХФӘ билгесеqɯr.ʁɯzˈstɑn
Гомер озынлыгы70,95122 ел[2]
ДемонимKyrgyz,kirgiz,Kirgizistanano,Kirgistänan,قيرغيزستاني,قيرغيزستانية,قيرغيزستانيون,кыргызстанец,кыргызстанка,кыргызстанцы,קירגיזית,קירגיזי,কিরগিজ/কিরগিস্তানী,kirghiso,kirghisa,kirghisi,kirghise,Kyrgyzstani,cirgiz,kirguistanín,kirguistanina,қирғиз,Kirghize[1],Kirghize,Kirghiz[1],Kirgiz[3],Kirgizi[3],Kirgizka[4],Kirgizki,kirghizo,kirghiza,kirghize,kirghizi,kârgâz,kârgâzi,kârgâză,kârgâze,كيرڭيستاني,كيرڭيستانية,كيرڭيستانين,كيرڭيستانيات,Kirgizistanec,Kirgizistanka,Cirgeasach[5] һәмҠырғыҙ
Рәсми телкыргыз теле
ГимнКыргызстан гимны
МәдәниятКыргызстан мәдәнияте[d]
Шигарь текстыOasis on the Great Silk Road һәмGwerddon ar y Ffordd Sidan Ysblennydd
Дөнья кисәгеАзия[6]
Дәүләт Кыргызстан
БашкалаБишкәк
Сәгать поясыUTC+06:00
Табигый-георафик объект эчендә урнашканУрта Азия
Иң көнчыгыш ноктасы42°03′50″ с. ш. 80°13′40″ в. д.HGЯO
Иң төньяк ноктасы43°15′50″ с. ш. 74°12′20″ в. д.HGЯO
Иң көньяк ноктасы39°10′49″ с. ш. 72°13′51″ в. д.HGЯO
Иң көнбатыш ноктасы39°51′55″ с. ш. 69°15′03″ в. д.HGЯO
ГеомәгълүматларData:Kyrgyzstan.map
Иң югары ноктасыҖиңү пигы[d]
Иң түбән ноктасыКарадарья[d]
Идарә итү формасыпарламент республикасы[d][7]
Дәүләт башлыгы вазыйфасыКыргызстан Республикасы Президенты
Ил башлыгыСадыр Жапаров
Хөкүмәт башлыгы вазыйфасыКыргызстан премьер-министры[d]
Башкарма хакимият башлыгыСооронбай Жээнбәков,Сәфәр Исхаков,Мөхәммәтколый Әбелгазиев,Кубатбек Боронов,Садыр Жапаров,Артём Эдуардович Новиков[d],Улукбек Марипов,Улукбек Марипов,Акылбәк Жапаров һәмАдылбәк Касымалиев
Башкарма хакимиятКыргыз республикасы министрлар кабинеты[d]
Канунбирү органыЖогорку Кеңеш
Үзәк банкыКыргыз Республикасы Милли банкы[d]
Дипломатик мөнәсәбәтләрСогуд Гарәбстаны,Бөекбритания,Үзбәкстан,Малайзия,Пакьстан,Таҗикстан,Кытай Җөмһүрияте,Америка Кушма Штатлары,Россия,Кытай,Греция,Иран,Бангладеш,Германия,UE һәмКорея Халык Демократик Республикасы[8]
ӘгъзалыкБерләшкән Милләтләр Оешмасы,Бөтендөнья сәүдә оешмасы,ŞXO[9],Үзәк Азия илләре хезмәттәшлеге оешмасы[d],ОБСЕ,Ислам хезмәттәшлеге оешмасы[10],Халыкара реконструкция һәм үсеш банкы[d],Халыкара үсеш ассоциациясе[d],Халыкара финанс корпорациясе[d],Инвестицияләр иминлеген гарантияләү буенча күпъяклы агентлык[d],ЮНАМИД[d],Азия үсеш банкы[d],Ачык күкләр буенча килешү[d],Интерпол[11][12],ХКТО[d][13][14],Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы[15],Бөтендөнья почта берлеге[16][17],Халыкара телекоммуникацияләр берлеге[d][18],OIPC[d],OIPC[d][19],Бөтендөнья метеорология оешмасы[20],Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы[21],БДБ,Коллектив хәвефсезлек килешүе оешмасы[d],БДБ Ирекле сәүдә зонасы[d],Төрки дәүләтләр оешмасы,Бөтендөнья таможня оешмасы[d][22] һәмАтом-төш коралларының таратылмау турында килешү[d][23]
Балигълык яше16 яшь
Никахка керү яше18 яшь
Халык саны7 281 800 (1 гыйнвар2025)[24]
Ир-ат халкы3 170 125[25],3 231 211[25],3 326 089[25] һәм3 424 555[25]
Хатын-кыз халкы3 286 075[25],3 348 689[25],3 447 311[25] һәм3 550 345[25]
Административ бүленешеБишкәк
Су өслеге өлеше3,6 процент
Акча берәмлегекыргыз сумы[d]
Номиналь тулаем эчке продукт8 740 681 889 $[26] һәм10 930 644 915 $[26]
Кеше потенциалы үсеше индексы0,692[27]
Inequality-adjusted Human Development Index0,627[28]
Нәрсә белән чиктәшКытай,Казакъстан,Таҗикстан һәмҮзбәкстан
Аның белән шул ук территорияне билиAsia/Bishkek[d]
BTI Governance Index4,19[29],4,67[29],4,17[29],4,85[29],4,78[29],4,73[29],4,56[29] һәм4,42[30]
BTI Status Index4,76[29],5,8[29],4,94[29],5,32[29],5,61[29],5,71[29],5,9[29],5,87[29] һәм5,49[30]
Мәктәптә укымаган балалар саны104 763[31]
Автомобил хәрәкәте ягыуң[d]
Челтәр көчәнеше220 вольт[32]
Электр аергычы төреEuroplug[d][32] һәмSchuko[d][32]
ӘүвәлгесеКыргыз Совет Социалистик Җөмһүрияте
АлыштырганКыргыз Совет Социалистик Җөмһүрияте һәмСССР
Кулланылган телкыргыз теле,рус теле,үзбәк теле һәмДунган теле
Мәйдан199 951 км²
Рәсми веб-сайтgov.kg/ky(кыргыз)
ҺәштәгеKyrgyzstan
Югары дәрәҗәле Интернет домены.kg
Харита сурәте
Тематик географияКыргызстан географиясе[d]
Тимер юл хәрәкәте ягыуң[d]
Нинди вики-проектка керәПроект:Кыргызстан[d]
Феноменның икътисадыКыргызстан икътисады
Феноменның демографиясеКыргызстан халкы[d]
Джини коэффициенты29[33]
Өстәлгән кыйммәт салымы күләме20 процент
Тулаем туулар коэффициенты3,2[34]
Шәһәр халкы2 362 388[25],2 425 088[25],2 516 047[25] һәм2 612 867[25]
Авыл халкы4 093 812[25],4 154 812[25],4 257 353[25] һәм4 362 033[25]
Демократия индексы3,62[35]
Туым күрсәткече26,9[25],24[25],22,4[25] һәм21,5[25]
Үлем күрсәткече5,2[25],6,1[25],5,8[25] һәм4,5[25]
Happy Planet Index score53,7[36]
Илнең мобиль коды437
Илнең телефон коды+996
Халыкара префикс0
Гадәттән тыш хәлләрдә ярдәм телефоны101[d][37],102[d][37],103[d][37] һәм161[d][37]
Илнең GS1 коды470
Номер тамгасы кодыKS
Диңгездәге идентификацияләү номеры451
Монда җирләнгәннәр төркемеТөркем:Кыргызстанда җирләнгәннәр[d]
Бу якта төшерелгән фильмнар төркемеТөркем:Кыргызстанда төшерелгән фильмнар[d]
Карта
 Кыргызстан Викиҗыентыкта

Кыргызстан (кырг.Кыргыз Республикасы), рәсми атамасыКыргыз РеспубликасыУрта Азиянең төньяк-көнчыгышындагы, нигездәТянь-Шаньнең көнбатыш һәм үзәк өлешендә урнашкан дәүләт.

ТөньяктаКазакъстан, көнбатыштаҮзбәкстан, көньяк-көнбатыштаТаҗикстан, көньяк-көнчыгышта һәм көнчыгыштаКытай белән чиктәш.

Дәүләт төзелеше

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]
  • Кыргызстан Җөмһүриятенең дәүләт төзелеше2010 елның27 июнендә кабул ителгән Конституция тарафыннан билгеләнә. Яңа Конституция Кыргызстанның дәүләт идарәсе рәвешен парламент җөмһүрияте буларак ачыклый. Парламент һәм премьер-министр Президентка караганда күбрәк хокукларга ия.
  • Җөмһүрият Парламенты –Жогорку Кеңеш – дәүләт сәясәтен ачыклау һәм бик мөһим мәсьәләләрне чишәргә сәләтле, бер палаталы һәм фирка исемлекләре буенча 5 елга сайланучы 120 депутаттан тора.
  • 2010 елның10 октябрендә яңа сайлаулар үтте, анда 5 фирка керде, төп көчләр –Атайорт фиркасендә.
  • Президент бөтенхалык сайлауларында 6 еллык мөддәткә, кире сайлану хокукыннан башка сайлана. Киләсе президент сайлаулары2012 елда, күчеш периоды президенты Роза Отунбаева2011 елның31 декабрендә хокуклары юкка чыккач, булачак.
  • Вакытыннан алда президент сайлаулар2021 елның гыйнвар аена билгеләнгән.
  • Хөкүмәт башлыгы – премьер министр, аны парламент билгели.

Дәүләти бәйрәмнәр

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]

22 маенда — КыргызстанХәрби көчләр көне.

Дәүләт гимны

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]
Kyrgyz El gimny                                Кыргызстан һимны

(беренче куплеты һәм аның тәрҗемәсе)

Ak möngülüü aska yoolor, talaalar,              Ак түбәле таулар, үзән-далалар

Elibizdiŋ zhany menen barabar,           Ватаныбыз җаны белән бәрабәр,

Sansyz kyldym Ala-Toosun mekendep,       Ала-Тауның итәгендә ил тотып,

Saktap kaldy bizdin ata-babalar!          Саклап калган аны ата-бабалар!

CHORUS:                                           КУШЫМТАСЫ:

Algalaí ber, kyrgyz el,                             Алга бар син, кыргыз иле,

Azattyktyŋ zholunda,                           Азат тормыш юлында,

Örkündöí ber, ösö ber,                         Иркенәя, үсә бир син,

Öz tagdyrdyŋ koluŋda!                        Тәкъдирең үз кулыңда!

Тулы тексты һәм тәрҗемәсе[38]мәкаләсендә.

"Бай кыргыз сунарчысы лачын белән". 1871 ел, Василий Верещагин.

Географик мәгълүмат

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]
Кыргыз Алатавы
Тянь-Шаньда Горький пигы
Соң-Күл янындагы көтүлек

Кыргызстанның диңгезгә чыгу юлы булмагандәүләт.

Территориясенең дүрттән өченнән артык өлешен таулар алып тора. Биеклеге 7439 м булганҖиңү тау түбәсе – илнең иң биек ноктасы.

КыргызстанТянь-Шань һәмПамир тау системаларында урнашкан. Җөмһүриятнең барлык территориясе 500 мдан югарыракта урнашкан. Яртысыннан артыгы 1000 мдан 3000 мга кадәр биеклектә һәм якынча өчтән бере – 3000 – 4000 м биеклектә.

Төньяк-көнчыгышта ярларында күпсанлы ял итү урыннары һәм туристик базалары булганЫсык-Көл дип аталучы тау күле урнашкан.

Идарә төзелеше

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]

Кыргызстанда 7 өлкә, 40 район, 22 шәһәр, 429 авыл җирлеге бар.

Чуй өлкәсе

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]

Эссек-Күл өлкәсе

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]

Талас өлкәсе

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]

Нарын өлкәсе

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]

Җәлал-Абад өлкәсе

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]

Ош өлкәсе

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]

Баткән өлкәсе

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]

Сәяси партиялар

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]

Икътисад

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]

Кыргызстан икътисадының өстенлеге – автоном авыл хуҗалыгында.Алтын һәмтерекөмеш экспортка чыгарыла. Гидроэнергетик потенциалы бар.

Шулай ук проблемалары да бик күп: экономикасыРоссиягә бик нык бәйле, хроникинфляция,СССРның соңгы елларында күзәтелгән икътисади төшү.

Халкы

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]
Кыргызстанның демографик кәкресе

Кыргызстанның халык саны – 5,3 млн кеше (2009 елның апреле). 1960нчы елларга кадәрге халык саны миграция һәм авылдагыкыргыз,үзбәкләрнең һәм башкаУрта Азия халыкларының табигый үсеше хисабына булса, 1970нче еллардан соң азая төшкән табигый үсешне рус һәм рус телле халыкларның күчеп килүе алмаштыра.

Халыкның 66,9 %кыргызлар, 14,14%үзбәкләр һәм 10,65%руслар, 8,31% калган халыклар.

Мәдәният

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]
Шулай ук карагыз:Кыргызстандагы ЮНЕСКО Бөтендөнья матди мәдәни мирас объектлары.

Дин

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]

Кыргызстанда тарафдарлары саны буенча иң зур дин (80,00%) —ислам.Христианнарга дин тотучыларның 16 % ы керә:руслар традицион рәвештәправославие динен тота,алманнаркатоликлар һәм лютераннарга бүленә. Протестантлык хәрәкәтләре (баптистлар, иллеләр, адвентистлар) рус телле халыкны да, кыргызларны да үз эченә ала. Кыргызстанда шулай укбәһаи,яһүдләр,буддачыларның аз санлы төркемнәре бар.Кришна Аңы Җәмгыяте әгъзалары булып төрле милләтләрдән якынча 300 кеше исәпләнә.

Искәрмәләр

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]
  1. 1,01,11,2http://cnig.gouv.fr/wp-content/uploads/2020/02/CNT-PVM_r%C3%A9vis%C3%A9_2020-01-27-1.pdf
  2. ЮНЕСКО-ның статистика институты
  3. 3,03,1https://sjp.pwn.pl/so/Kirgiz;4450166.html
  4. https://sjp.pwn.pl/so/Kirgizka;4450168.html
  5. The National Terminology Database for Irish — 2006.
  6. https://www.workwithdata.com/place/kyrgyz-republic
  7. https://web.archive.org/web/20100630160657/http://www.az.apa.az/xeber_Qirgizistan_parlament_respublikasi_oldu__191600.html
  8. https://www.ncnk.org/sites/default/files/content/resources/publications/NCNK_Issue_Brief_DPRK_Diplomatic_Relations.pdf
  9. http://eng.sectsco.org/about_sco/ŞXO.
  10. https://www.oic-oci.org/states/?lan=en
  11. https://www.interpol.int/Member-countries/WorldИнтерпол.
  12. https://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Asia-South-Pacific/KYRGYZSTAN
  13. https://www.opcw.org/about-opcw/member-states/ХКТО.
  14. https://www.opcw.org/about-us/member-states/kyrgyzstan
  15. http://www.unesco.org/eri/cp/ListeMS_Indicators.asp
  16. http://www.upu.int/en/the-upu/member-countries.html
  17. https://www.upu.int/en/Universal-Postal-Union/About-UPU/Member-Countries?csid=-1&cid=169
  18. https://www.itu.int/online/mm/scripts/gensel8
  19. http://icdo.org/who-we-are/members/member-states.html
  20. https://public.wmo.int/en/members/kyrgyzstan
  21. https://www.who.int/choice/demography/by_country/en/
  22. https://www.wcoomd.org/-/media/wco/public/global/pdf/about-us/wco-members/list-of-members-with-membership-date.pdf
  23. https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_parties_to_the_Treaty_on_the_Non-Proliferation_of_Nuclear_Weapons
  24. Resident population as of the beginning of the year - Open Data - Statistics of the Kyrgyz Republic
  25. 25,0025,0125,0225,0325,0425,0525,0625,0725,0825,0925,1025,1125,1225,1325,1425,1525,1625,1725,1825,1925,2025,2125,2225,23(unspecified title)база данных Всемирного банка.
  26. 26,026,1https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CDБөтендөнья банкы.
  27. Отчёт о развитии человечестваПрограмма развития ООН, 2022.
  28. Отчёт о развитии человечестваПрограмма развития ООН, 2022.
  29. 29,0029,0129,0229,0329,0429,0529,0629,0729,0829,0929,1029,1129,1229,1329,14https://www.bti-project.org
  30. 30,030,1https://bti-project.org/en/reports/country-dashboard/KGZ
  31. ЮНЕСКО-ның статистика институты
  32. 32,032,132,2World Plugs / мөхәррирХалыкара иликтер тихникасы кәмисиясе
  33. https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=KG
  34. ЮНЕСКО-ның статистика институты
  35. 2021 Democracy IndexEIU, 2022.
  36. https://happyplanetindex.org/countries/?c=KGZ
  37. 37,037,137,237,3International Numbering Resources Database: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value / мөхәррирХалыкара телекоммуникацияләр берлеге
  38. Кыргызстан гимны

Сылтамалар

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]
⚙️ 
  Тематик сайтлар
Сүзлекләр һәм энциклопедияләр
Норматив контроль
BNEXX453274 ·BNF13507963h ·CiNiiDA13263589 ·GND4030848-0 ·ISNI0000000121547329 ·LCCNn91129681 ·NDL00577512 ·NKCge134304 ·NSK000376663 ·SUDOC027840883 ·VIAF148476223

Моны да карагыз

[үзгәртү |вики-текстны үзгәрт]
Бишкәк шәһәре
Ош шәһәре
Баткән өлкәсе
районнар:Баткән • Кадәмҗай • Ләйләкөлкә карамагындагы шәһәрләр:Баткән • Кызыл-Кыя • Сөлекте
Җәлал-Абад өлкәсе
районнар:Аксы • Ала-Бука • Базар-Курган  • Нәүкән  • Сузак  • Тугыз-Тора • Туктагол  • Чаткалөлкә карамагындагы шәһәрләр:Җәлал-Абад • Кара-Күл • Күк-Җаңгак • Майлы-Су • Ташкүмер
Эссек-Күл өлкәсе
районнар:Ак-Су • Җите-Угыз  • Эссек-Күл  • Туң • Төпөлкә карамагындагы шәһәрләр:Каракул • Балыкчы
Нарын өлкәсе
районнар:Ак-Тала • Ат-Башы • Җомгал • Кучкар • Нарын өлкә карамагындагы шәһәр:Нарын
Ош өлкәсе
Талас өлкәсе
районнар:Бакай-Ата • Кара-Бура • Манас • Таласөлкә карамагындагы шәһәр:Талас
Чуй өлкәсе
районнар:Аламудун • Җайыл  • Эссек-Ата  • Кәмен • Москва • Панфилов • Сокулук  • Чуйөлкә карамагындагы шәһәр:Тукмак


Төрки дәүләтләр һәм автономияләр
Дәүләтләр:
Автономияләр:
БДБ байрагыБДБ (1991 елның8 декабрендә нигезләнгән)
БДБ әгъзаләре
Ассоциацияләүче БДБ әгъзаләре
Төрекмәнстан байрагыТөрекмәнстан (БДБ уставын расламаган)
Элеккеге әгъзаләр
Азәрбайҗан1 • Әрмәнстан • Әфганстан • Бангладеш • Бәхрәйн • Берләшкән Гарәп Әмирлекләре • Бруней • Бутан • Вьетнам • Гөрҗистан1 • Гыйрак • Исраил • Индонезия • Иран • Йәмән • Казакъстан1 • Камбоҗа • Катар • Кипр • Көньяк Корея • Төньяк Корея • Көнчыгыш Тимор • Күвәйт • Кыргызстан • Кытай • Лаос • Лөбнан • Малайзия • Мальдивлар • Мисыр2 • Монголия • Мьянма • Непал • Оман • Пакьстан • Русия1 • Сингапур • Согуд Гарәбстаны • Сүрия • Таҗикстан • Таиланд • Төрекмәнстан • Төркия1 • Үзбәкстан • Үрдүн • Филипин • Һиндстан • Шри-Ланка • Япония

Танылмаган дәүләтләр һәм башка территорияләр:Абхазия • Вазиристан • Гыйрак Көрдстаны
Көньяк Осетия • Кытай Җөмһүрияте • Таулы Карабах • Төньяк Кипр • Фәлистыйн • Шан Дәүләте


1 ӨлешеАурупада.2 КүбесенчәАфрикада.
ИХО әгъзалары
Азәрбайҗан  •Алжир  •Албания  •Әфганстан  •Бангладеш  •Бәхрәйн  •Бенин  •Бруней  •Буркина-Фасо  •Габон  •Гамбия  •Гвинея  •Гвинея-Бисау  •Джибути  •Мисыр  •Индонезия  •Үрдүн  •Гыйрак  •Иран  •Йәмән  •Камерун  •Казакъстан  •Катар  •Кыргызстан  •Комор утраулары  •Кот-д'Ивуар  •Күвәйт  •Лөбнан  •Ливия  •Мавритания  •Малайзия  •Мали  •Мальдивлар  •Марокко  •Мозамбик  •Нигер  •Нигерия  •Берләшкән Гарәп Әмирлекләре  •Оман  •Пакистан  •Фәләстин  •Согуд Гарәбстаны  •Сенегал  •Сүрия*  •Сомали  •Судан  •Сьерра-Леоне  •Таҗикстан  •Того  •Тунис  •Төркмәнстан  •Төркия  •Уганда  •Үзбәкстан  •Чад
ИХО эмблемасы
ИХО күзәтүче-илләре
ИХО күзәтүче-оешмалары
* -2012 елда әгъзалыгы рәсми туктатылган.
Чыганак —https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Кыргызстан&oldid=4643999
Төркемнәр:
Яшерен төркемнәр:

[8]ページ先頭

©2009-2025 Movatter.jp