Gaga kska Meycow kaSomalia, 10 00 N, 49 00 E ka gaga na nniqan.Kana ka knlbangan na o 637,657 sq km(hangan na o Tg44)(knlbanga dxgal o 627,337 sq km, knlbangan qsiya o 10,320 sq km). Kana ka sejiqun o niqan 10,817,354 hiyi. GagaMogadishu ka pusu alang paru, jiyax 1 idas 7 ka jiyax skrayan klwaan. Manu ka dxgal Somalia ga wada sugan 70.30% ka dxgal qpahan, 10.60% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 19.10% na.
Bukung klwaan ta sayang o kiya ka Borut Pahor, pnaah hngkawas2012 idas 12 jiyax 22pnrajing kmlawa klwaan.
Nniqul Suomariya ge, ngalan ngayan meniq muxi na Fecow, kesun dheran Pangto na Ayci kncbeyo bale. Berih knkawas Kongyen 2350, kncbeyo seediq Ayci ciida, pnheyu bbrigan pryuxan di Pngto [8]。Kongyen 1 suci, stmaan asu kyurcilung mbbaruy di seediq Sira, bob na de, mppriyux mbbaruy daha ka seediq gnbaruy Roma [9].。
Sqlhangan daha ka dheran di mesa. Knkawas 1840, kmremux tgdaya na ka Ingkuo; knkawas 1887 pgkela mesa dhhran nii ge, sqlhangan daha di mesa. Knkawas 1889, meyah kmremux deran ceka ka Itari, betaq knkawas 1925 kana dheran ckceka, ma tghunac ngalan sqlhangan na Itari.
Mccebu WW2 ciida, sqlhangan Itar Suomariya ge, dheran nItari quri Tong Fe ka kiya. Knkawas 1941, pncbuwan di Tong Fe, glekan Ingkuo ka dheran nItari ka Suomariya. Knkawas 1949, mhedu pnrngagan naRenhokuo, dheran snkayak naq Itari spqlahang naq Itari.
Knkawas 1960, pnqlhangan dheran na nIngkuo daka pnqlhangan na nItari, mslutuc pnkburux. Knkawas ciida idas 7 ali 1, mstena “pgSuomariya Konghokuo”.
Knkawas 1969, Mohame· Siyato· Pare ptotuy hetay pkriyux beyax sqlahang. Bobo gneeluk pnqlahang, idas 10 ali 21, ryuxan naq ngayan knlangan kesun “ Suomariya Mingcu Konghokuo” [10]。
Knkawas 1991 idas 1, Dndulan na Muhanmoto· Falaho· Aytito Suomariya Renhotahuwetang spooda hetay pciyuk Congtong Mohame· Siyato· Pre, knkawas naq ciida idas 2, pryuxan naq ka ngayan knlangan “Suomariya Konghokuo”. Bobo na de, remux uka sehu mqlahang ka knlangan nii. Knkawas ciida, idas 5 ali 18, Suomariran plaxanan mtburux Suomariran Konghokuo. Knkawas 1993, tnnais tuuman oda Suomariya ka Renhokuo, anu wada pnhuqil supi Dame, ma stulus eluw paru sntyaxan, spqita terebi, kika kbberih malix.
Knkaws 2000 idas 8, kana Cenkuo Hohuwe Suomariya msseli Cipu, spooda Kuotu Sencang, sbetaq mangal mgeela Ihuwe daka Congtong, pheyu Kuotu Cunghu, ani si, spuwan shetur na knkingal Luwan hetay dmoi halung.
Knkawas 2004 idas 1 ali 29, knkingal pngalan kari matis Kuotu Renpang Sencang. Idas 8 ali 22, Spheyu pnrngagan Nayruopi ka Kuotu Ihuwe Suonariya[11]. Idas 12, pnheyu Kunya Kuotu Cunghu ka Suomariya [12]。Knkawas 2005 idas 6, theruy knlangan ka Kuotu Cunghu, ani si, uka ka beyax bbale, wano naq musa pankong alang tghunac Paytuoa.
Knkawas 2006 idas 6 ali 5, hetay na Suomariya Luwan Snhei, mbeyax pnccebu na di Ciyunfa Remong, ma sqlahang na ka Mociyatisiyo[13]。Idas 12 ali 24, mrengo pgkela mesa tnuuman knremux Suomariya ka hetay na Isuopiya [14]。Idas 12 ali 28, hetay Kuotu Cungfu Suomariya mbeyax lmiwaq hetay Luwan snhei, remux meniq Mociyatisiyo [15]。Knkawas 2007 idas 1 ali 23, Isuopiya prading kndalax Suomariya malix kbberih ka hetay na Isuopiya[16]。Idas 2 ali 20, spooda pnrngagan tg 1744 haw, sbege hetay ga qmlahang Suomariya Fecow Remong Wehoputuwe, pgkere oda tndheran [17]。Idas 3 ali 12, srwaan Kuotu Ihuwe na Suomariya ka Kuotu Cungfu, kndalax Paytuoa mtheruy alang paru Mociyatisiyo[18]。
Knkawas 2008 idas 12, mhurah ka Kuotu Cungfu na Suomariya. Knkawas 2009 idas 1 ali 31, knciyuk Suomariya Mdudul Seho Serifu· Seho· Ayhamayto, pheyu Luwan “Suomariya Caycefang Remong” Ciputi, senkiyo mangan bntaqan ka Congtong Suomariya[19]. Idas 2 ali 14, peeyah kari sehu Suomariya qpahan tloonganna Renhokuo, Kuohuwe Suomariya, 414 daka 9 bntaqan senkiyo, pgkere mangal Congtong Ayhamayto smkagun laqi na Aputilasito· Ari· Somako[ 2], pdooyan niqal knknlangan Ciyanata, daka Suomariya ka Aawmaar· Samako(Omar Abdirashid Ali Sharmarke), knbgurah Cungri , ma idas 2 ali 20 prading ooda pnqeepah[20].
Knkawas 2012 idas 7 ali 1, pgkela kari ka Congtong Suomariya Ayhamayto mesa “Pgdngusun beyax seji knkingal Luwan knlangan, pkdakan ddheran nSumariya”, pryuxan Renpangcu ka knlangan. Knkawas naq ciida, idas 8 ali 2, pkryuxan ka ngayan knlangan kesun “Suomariya Renpang Konghokuo”[21]。 Idas 8 ali 20, pheyu Renpang Cungfu ka Suomariya, ani si, ini kbberih snegul Renpang Cungfu ka Suomariran quri tdaya Sipefang.
Knkawas 2013, idas 9 ali 16, spooda daha ka pnrngagan 《Suomariya Ciye》(The Somali Compact)[22], “Suomariya Singcung” , pnrngagan daha Prusayar.
Knkawas 2020 idas 2, yahun smeeliq kui utur ka Suomariya, ma pgkela “Ptyexan Oda Knlangan”, ndaan knii knkawan 25, knpruwan ba ka snliqan. Quri knlangan msputing Kunya duri, mnnexan ba sqita knkawas 70. Luwan ppuqun daka pnhmaan peeyah kari ka Renhokuo, mmaha betaq idas 6, mpkrana rima kbekuy ka yyahun na ka utur nana mesa [24].
Kana naq hari ka pnyahan, so ka yo, te, si, sukaw, ryuitu, tong, cen, me. Ma niqal ka suyo ma tenjanci. Tnugoo na ini pkrnai kana nana. Stenge ba ppyahan kana qqcurux. Bungan llmiqu ge, dehuk 13% snpegan.
Knlangan Suomariya maha 80% kari ka seediq tmabu tnbugan, ma mddeka ka tmabu tnbugan daka tmabu tnbugan, ma mhuma ppyahun. Kana pnyahan tnnabu musa hmrinas mdeka pnyahan na kana knlangan. Miric, dapa, ma dapa mbutun bukuy , mangal mgeela tnabu klangan ka kiya. Pnyahan pnhuma ge, kana blebun, sibus, wata, kawriyang, ma srqemu. Msaanaq naq pnyahan ge, zusiyang, Alaposuciyaw daka moyaw. Pnyahan snlmeyan ge, knciya, ware tngiya, ppuqun, ma tmaku pnugeriq. Knriyan qrari mgsama, sukaw, niqal kana te, yo, mong, ma ni. Spoosa knlangal icil ge, tnbugan stabu, ma pnyahan na,(Hmrinas 60% pnyahan spoosa knlangan icil.),
blebun, zusiyang, moyaw; kikay speeyah knlangan icil, ppuqun, ngalan sseeliq, kana ka pthuwan.
Pnhuma ka pusu sslmeyan pnyahan na Suomariya, ngalan pnyahan kana knlangan ka 10%. Ani si, anu eguw ba ka mkela meyah posa hbangan mpstuku pila ka seediq Suomariya, meniq knlangan icil tnlangan, kana koba biciq, ma koba knbgurah tkriyak.
Mmtrru kmxalan kingal kana paru, mabiciq ka Luwan sapah skiya, kana hari ka prperih, uka kana snapo ka tlangan na duri. Niqal Luwan knlangan sapah skiya ka Mociyatisiyo daka Popela. Berih pncbuwan naq knlangan daha hayan, wano nanaq kingal Luwan sapah skiya ka knlangan Suomariya( Luwan sapah skiya Suomariya) ka skiya mmahaqun.
Niqal saya duma ooda knbgurah, ma niqal psseengan hhbangan qpahun tensin daka sqeepah wangci wangru ka Suomariya [33]. Prading mccebu naq ka knlangan daha, eguw klegan ka kosi bgurah tensin. Kana so ini ptuku qyqeya na duri, wada naq dmudun smkela ka nngalan. Pnyahan naq pila nii ge, Ciyeciya nanaq knlangan daha, ma pntlhayan daha gizicu, pusu na pneeyah kana ka Congkuo, Nanhan, ma Owco. Meniq ka Feco dheran truma, mtutuy ka bgurah kosi tensin, pneeyah Suomariya, rahur knlangan ka uka beyax maapa so sbege daha. Seediq mbaruy, spooda daha qnawan dsdesun, ma pooda tencucingzong pryuxan hbangan sbege gingko, ma kana wangciwangru[34] leexan ngngalan. Moto bale ka bobo mddoi suupu ka so di kosi Sprint Nextel, kosi ITT, ma kosi Telenor, qmango knlangan ka kosi daha mpsllutuc. Tensin kosi Saya na Suomariya, niqal beyax daha mbege mhenuk bbrigun, ma mtaso ba bhangan ka pprngagan duri di[28].
Mihiti ba tgbukuy blbale ka oda ssahaqul, eluw basu ka sahaqul na oda dheran baro. kingal ba ka ooda eluw rulu puniq ka knlangan; dnyagan snlmeyan knkawas mpitu knxalan na Conghuwa Jenming Konghokuo. [35]
Ddaan babale eluw basu ge, 15215 km ka qndsaan, 2880 km ka eluw qnpahan poyo, wano naq eluw Suomariran truma, kana wada qnbsyaqan ba ini slmei ka eluw. Eluw Quri mtruma, rulu daha ka dapa mbutur ka ngngalan sshaqul.
Oda saaqul ge, mooda rcilung ka spurun daha bele qmita. Ngalan ba stmaan asu ge, niqal tghunac Mociyatisiyo daha ka Cisumayo. Tgdaya ge, Posasuo Mariya. Anu mncugil so mccebu ka tghunac, kiya stmaan asu ka tgdaya, ini bale pdmai mmahaqul sooda rcilung nii. Knkawas 1997, peeyah hbangan quri Posasuo Owmong, pkriyux spooda tikuh knmalu so hndure ka snlmeyan.
Bobo pntburux knkawas 1960, anu pnugnusan “Tasuomariya”, qnbsyaqan ba ka so pnqnaqah na di Isuopiya. Pnqlqilan ciida mnoda ini sqqita ma ptaalix ddaka Sutong, pncbuwan daha naq ciida ge, uka ka Cunghu mpqlahang. Knkawas 2008 bobo pnheyu Kuotu Cunghu, spruun smmalu ka ptbale quri di knlangan icil, psruun ka psbale
pkkmalu di. Mekuo, Cuwongkuo( Cuwongkuo di Suomariya), Tuarci, ma knlangan
Ndaan nrudan, paru ba pnngalan soda knlangan Suomariya ka Pnugyaan na Isuranciyaw. Pnrngagan knkingal Senfa na Suomariya, pusu ba na knlangan. Ani si, wano naq stiyu ndaan so mmaangal msterung, lmutuc ma so kana soda Putongmingsu tnsapah. Ndaan so nii, kndudun knpriyux naq kndalax pncbuwan daha, ki ka ciida ka meniq so Sinciyawfa, sqita kana alang quri knlangan. [37]
Sinciyawfating nii, teru klegan ka spooda,
Psetuq kari quri Singsu daka Mingsu;
Pnluwan sqerac seediq mangal qnquwan;
Qmlahang wada ngalan qnquwan.
Kana Ciyawfa Fating, anaq leexan ttaan ka pneeruc spseli, ani si, skngalan knkingal
naq qtaan ka knkkingal psnluwan. So ka Mdudul, mdayo pndudul, ma sepac fakuwan.
Kingal Cingcaciko, mhaduc pgkela fayen, ma ddaan psetuq kari na di fakuwan, ma
Anu knkkawas mccebu naq ka knlangan Suomariya, nniqul pkdkilan daha kingal naq nniqul(Meniq eluw rcilung mplutuc Owya Suisuyunho ka Yatingwan), ki ngalan ba snayuk pglekan mpgeeguy rcilung. Ado mhurah ka pnGaya na knlangan, yahun pkayak mangal qcurux asu knlangan icil klaali ka rcilung na Suomariya nii.
Kiya ngalan maangal qcurux, seediq dnbaruy, ma hetay mkela mesa spooda mpgeeluk mangal ge, eguw ka nngalan ppyahan. Kana so gnlekan mnangal daha, uka hari ka seediq so mangal luqah, ma pnhqilan, pryuxan paru ba hbangan pani. Luwan mpkaya mangal mpgeeluk nii, pntlhayan naq supi hari ka kana, malu kana ka ddooyan daha mkayak gmeeluk. Kiya asi maku smkagul butay rcilung musa gnbaan ka knklangan sehu; rmaban ba ka quri siyo muxi Hafong hiya uka ba so pnugdmaan peni.