Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


跳至內容
Wikipidiya
Miying

Nworu

Pnyahan Wikipidiya
Kwoci Nworu(諾魯國旗)

Miru Kunghekwo(諾魯) ga thngananNworu(KariYingkwo: Nauru, KariNworu: Naoero, thngananYingkwo sexual: Pleasant Island)gaga mniq hunacTaypingyangQerwonisiya qpruhan taw naTawkwo ksun. Sdalih bi klwaan o kikaPanapataw naCiripas, gaga mniq hraan hidawNworu yabi 300km2. Knlbangan dxgalNworu ga 21.3kmhiya ka tgbiciq bi Tawkwo knlangan, ida hiya ka tg3 knbiciq na klwaan knlangan, paru dha ka Morwoke ni Fantikang. HbraganseejiqNworu ga yabi 11,000hiyi, tg3 knciway na mniq knlangan, mabang hbaraw ka dhaTuwaru niFantikang.

Manu ka seejiq tnpusuNworu ga pusu bi o seejiq Miqerwonisiya ni Porinisiya, hici hariSci 19 siisangalan Teyic Tikwo maa Cmitu . Ppais paru tgkingal siida ka knlangan, Nworu ga maa qlhanganKwoci Reynmung, spuan kmlawaAwcow,Syowsiran niYingkwo. Ppais paru tg2 siida ngalan Tanah Tunux kaNworu, kika rhngun saan dha mrmuxTaypingyang. Bukuy pnpais do wada dha klwaun duri ka Nworu, bitaq hngkawas 1968 do kmburux nanaq da, kiya ni hngkawas 1969 do teumal dqpruhan(SPC)Taypingyang da .

Qtaan ka brah mdka na Sci 20 ga ida mqpahCngfu mduuy pusucingci cpn klwaan kaNworu. YasaTawyu snpuan btunuxrins ka Nworu, gntuan sdalih babaw dxgal ni tduwa leexan lmamuqwangcan ngqnguc. Paah hngkawas 1907 do manu kaKungs rinswanyeyn Taypingyang ga prajing lmamu qwangcan babawTawyu da. Hngkawas 1919 phiyugweyyueynhwey YingkworinswayeynYingyu:British Phosphate Commission);

Knburux do ida mlutuc lmamu nklwaanqwangcan kaKungs rinswanyeyn Nworu. Bitaq hngkawas 1980 do ida wada djiyun kana ka gntuan, siida ida Nworu ka pusu bi pusa eseisil klwaanrinswanyeyn; Kiya ni manu kaCngfu Nworu ga mniq hici hngkawas 1960 bitaq pnrajing hngkawas 1970 siida, ida sndhu bi nangal hbangan kngkingal seejiq ga kana kacucyueyn klwaan o tgbaraw bi msa. Kiya ni seejiq tnpusuNworu ga ida ini kmalu mduuy dngalan hbngan nii, kmdudul ungac karinswan ni nngalan dha qwangcan nadas na naqih lnglingay, dungan o kmdudl mlih kacicin ngalan hbngan do, manu ka CngfuNworu ga musa meysa uxay dungus na uda ngalan dha pila.

Hngkawas 1990 siida, Nworu ga maa kingal qdriqan swey baraw knglangan ni sslian sminaw pila. Paah hngkawas 2001 bitaq hngkawas2008 ni paah hngkawas 2012 do, jyaganCngfu Awtariya ka Nworu, phiyug kingal htitan mneguy mrmux Awtariya na seejiq qrinuc tbrihan dha. Yasa suqi smtama Awcow, kiya ni hniyan dha nAecow ni pucungkwo. Quri saw waycyaw o idahweyyueyn naReynhekwo kaNworu, kiya ni idaTaypingyang Tawkwo runtan,Tayingtikwo niFeycow,Cyarepihay niTaypingyang qrpuhan klwaannacngyueynkwo.[1]

Kwohwey.

Kari Pnyahan(詞源)

[smmalu patas |ida npatas sspgan ka smmalu patas]

Onawero: 96-99

Plealay bi han o seejiqYingkwo ga thnganan dhaQeaytaw(Pleasant Island)msa. “Nworu” kari nii ga yabi pneiyah kari Nworu Anáoero, “musa ku hagay gsi

Lung” msa ka dungus na; EmpCmin Tekwo o thnganan dha Nawodo kaNworu.

Ris(歷史)

[smmalu patas |ida npatas sspgan ka smmalu patas]
Gaga saan pusa mpruq balung Amirika tg7Hangqungcyun(B-24 empceyfanghungcac)i kaNworu.

Yabi brah 3,000 kngkawas han o, seejiqMiqerwonisiya niPorinisiya ga ida tna mnniqhini da, kana o niqan 12 ka alang, skrayan babaw Kwoci na ppngrah o mririh 12 alang nii. Mniq bukuy hari Sci 18, kingal qbsuran asu Nyowsiran ga mgriq asu siida qntaan n aka Nworu, wana hbaraw seejiq tnealang ni sapah ka qntaan na, kiya ka kiya o ida ini usa babaw dxgal dha uxay uri o ini na saw manu qmit.

Hngkawas 1798 qbsuran asuYingkwoYueyhan.Feyyin ga madas “emptsamac” haw dhuqNworu,hangan na o “Pleasant Island” (Qeaytetaw” msa, trawah ka ris knglangan gqian hidaw niNworu msdgangi. Tgkingal mnusa mniq taw na seejiq bhgay o, kika pniyah YingkwoWeyreyn.Haris(Willam Harris), hngkawas 1842 do, 29 ka hngkwasan na miyahdhuq hini, yasa snwuwa ni ini usa dni asi eniq hini dabrah naNworu CungtungRene.Haris o kika lutuc na.

Hici hariSci 19, manu kaTekwo ga mquri hunacTaypingyang, manu kaNworu o paah hngkawas 1888 do maa CmintiTekwo da. Siida ga ida ini na psai lnglunganTekwo kaNworu, yasa wanaYeyc do ungac ana manu ka babaw Taw hini. Hnkawas 1900 siida, mqpahkungs rinqwang Yingkwo ga smlay kingal btunuxNwotaw, klaan dha saw niqanrinqwang ka kana babaw Taw, kiya ni kmpriyux ka kndusan Taw nii da .

Ppais paru bi tgkingal ka knglangan siida,Nworu ga wada ngalanAwcow, kiya ni paah hngkawas1919 do ida spuan kmlawaYingkwo,Awtariya niSyowsiran kaNworu, kska na o idaAwcow ka mririh tru klwaan qmlahang. Ppais paru bi tg2 ka knglangan siida, seejiq Tekwo ga iyux kmsiyuk, wada na slgun kiyig Taw ka 4 asu, wada na prqan ka pnhiyugrinqwang. Hngkawas 1942, smpruqNworu ka msapingNworu, seejiqNworu ga maku mquriAwtiri qduriq kika uxay paqun msping Tanah Tunux, msaping Tanah Tunux ga wada mangalTaw nii jiyax 26 idas 8,Taw nii ga maa pusu bi nniqan msaping Tanah Tunux mniq hunac Taypingyang.

Msaping Tanah Tunux ga smkagul 2,000 hiyi qmlahang, mnadas hbaraw bi seejiq Tanah Tunux ni seejiq Hankwo uri, mniq babawTaw o ida niqan ka qbrangan ni phiyug ciway sngayan sapah skaya uri. Kiya ka kiya ni snalu djiyun cyuns o wada slayan mungcyun da, mnniq babaw Taw na 15 sapah skaya ga wada dha prqan da, wada sbtan puniq Tanah Tunux ka hmnici mnniq hiya na seejiq Owcow. Empsaping Tanah Tunux o psaan dha qmpahCuqetaw ka ka 1,200 hiyi seejiqNworu.

Babaw pnpais tg2 do manu kaReynhekwo ga bganan naAwtariya,Yingkwo niNyowsiran tru nii ka msupu kmlawaNwor. Asi ka rngagun dhaReyhekwo ka ndaan dha kngkingan hngkawas, kiya ka kiya ni dhiya ga ida pasun dha shuya kmarig lmamu rinqwang babawTaw ka pusu bi ddaun, quri saw kndusan seejiq Nworu o ida dha ini lnglungi kiya. Ida mnegu bi meysaAwcow Cngfu kbrwahi rmngaw ka knarig ni lnmuan dha kngkingal hngkwasan rinqwang dnjiyan hbangan ni sbarig hbangan, bbarig siida iyux bi bqanun cikuh ka seejiq Nworu uri, kiya ka kiya ni manu kaCngfu Awcow o ini bi siyuk rmngaw.  

Kmdudul trawah ka knkla seejiqNworu do ini dha qrasi ka snklawa naAwtariya, saw ka quri kmarig lmamuriqwang, kiya ni kmbiyax bi meysa kmburux nanaq, ngalun dha ka cyueynri kmarig lmamuriqwang. Manu kaCngfy Awcow ga ka mniq paru bi biyax nipix kklwaan do ungac brahan ni malax knlawa naNworu da. Jiyax 31 idas 1 hngkawas 1968 do qulung bi psdhug kburux nanaq da,Hamo‧Terwopote kaCungtung daha, kiya ni idas 11 do maaTayingkwosey kingal nanaqcngyueynkwo. Hngkawas 1989, manu ka Nworu ga musa rmngaw quri ndaan Awtariya ni quri saw udaFaryu, saw ka kmlawa siida ka Awtariya o ini dhuq qmlahang lnglingay ni mlih smliq lnglingay knrign lnmuan dha ringqwang. Hngkawas 1999, maahweyyueynkwo na Reynhekwo ka Nworu da. jiyax 12 ids 4 hngkawas 2016 do, manu kaNworu ga maa qpruhanKwocihwopicicin niYinghang knglangan na tg189 nacngyueynkwo da.[2][3]

Cngc(政治)

[smmalu patas |ida npatas sspgan ka smmalu patas]

Nworu gaCungtungc Kunghekwo,Cungtung o ririh saw qbsuran klwaan, pusu bi tunux klwaan uri. Hiya ga ida negaawkwohwey,Cungtung ga asi kaKwohwey Yiyueyn.

Cungtung sayang o Reyangnaar Ankemin, paah idas 8 hngkawas 2019 hiya ka Cungtung Nworu, ktru hngkwasan ka sqpah na.Neyke (2016-2019)siida snpuan 6 hiyi , kngkingal empqpah o ida mqpah egu egu puhwey na qbsuran, ida snkagul Cungtung.

Kwohwey Nworu(諾魯國會)

Rifacikwan o kika Kwohwey ksun, mduuy kingal yueync, kana ka klwaanNworu ga niqan 14 Singcngyu, psgaaw siida kana ka klwaan o snakan 8 cyu, mgaaw 8 hiyi yiyueyn, pk3 hngkwasan muda kingal sqpah na.

Kwohwey (2016-2019)nii ga niqan 17 hiyi ka nCngfupay, 2 hiyi ka neini ktana lnglungan.

Nworu ga ida ungac ka dungus biCngtang ksun, miyah empsgagun o ida mririh hyaan nanaq uxay uri o mririh kungs, hngkawas 2005 siida kska kwohwey ga 15 hiyi ga ida murux hiyi, mniq ruwan Cngfu reymug o maa mskingal tnsapah ka pusu daha.

Hngkawas 1992,Cngfu ka mudaYihwey(NIC)Nworu Tawyu. Uxay ka paru kacyueynri Yihwey, ida hiya ka mgay kariCngfu quri saw uuda klwaan, ida psaun saw shuya suupu dha seejiqNworu muda pnluban uuda. Snegaaw na Yiyueyn na Yihwey ga ini tduwa mudaYiyueyn na Kwohwey. Sslian prngagan Tawyu Yihwey ga wada malax hngkawas 1999 da, mnu ka qyqaya ni qqpahun o bqanan ni pdaan Cngfu klwaan kana da.

Swoyowcyueyn dxgal Nworu ga kingl nanaq kiya, sjiqan ga dxgal na hyaan nanaq uxay uri o nqnpruhan ga ida niqan duma cyueynri dha. Cngfu uxay uri o kungs o ida ungac dxgal ddha nanaq, asi ka psdhug kari ka dha tndxgak kika tduwa kmbarux. Uxay kwomin Nworu o ida ini tduwa mduuy dxgal.

Hngkawas 1999-2003 siida, kana ka ini snhiyipyaw ni mgaaw o ida mniq dha seejiq nii:Reney‧Hrisney ni Ponate‧Twoweyyueyke, pklun muda kmpriyux siida. Twoweyyueyke ga wada meydang hngkawas 2003 ini alax qnpahan niya na. Manu ka Ruteweyke‧Sqawti mangl Cungtung, idas 10 hngkawas 2004 do miyah psgagun dungan, kika mangal dungus bi 3 hngkwasan sqpah niya. Hngkawas 2007 do manu kaKwohwey o btaqan dha ini snhiyi, sqpah Cungtung ga ida Maqus‧Stifn ka miya mririh dungan.

Faryu situng Nworu ga ida ini leexan, tgparu bi Fa yuen o ida pusu bi qbsuran ka dmudul, ida quri Seynfa ka qtaun dha balay; Manu ka duma na bntasan patas o tduwa psaun dhuq barawfating. Kwohwey ga ini tduwa spaux pndhuqfayueyn , kiya ka kiya o pnsaan baraw ni pnsdhug na o tduwa psaunAwcow tgbarawfayueyn, ida ungac hari qtaan ka saw nii. Tglbu nafayueyn o snpuanfayueyn tnealang ni fayueyn tnsapah, ida seejiq niSeyncang ka psdudul, idafayuey tgbaraw nasfacangwukwan. Rahuq n do niqan ka 2 ka pkdungusfayueyn:Kungkungfuwu pusa barawweyyueynhwey nikeysacu pusa barawweyyueynhwey ga idaCungsen fayuey ka pdudul sslian nii. Ida ungac endhyaan dha nanaq empsaping kaNworu ksun.Wana bi qpruhan keysacu na knealan. Manu ka Kwofang dha o ida uxay dungus bi pnsdhugni Awcow ka muda qmlahang .

Knburux do, mduuy kingal nanaq hangan teumalTaying kwosey, hngkwas 2000 do kika balay bi hweyyueyn da. Rahuq na do hngkawas 1991 doCngfu Nworu ga mteumalYinghang Yacow qayfa uri da, hngkawas 1999 do teumal Reynhekwo da, hngkawas 2016 do teumal qpruhanKwoci cicincuc niYinghan knglangan.

Nworu o idacngyueyn Taypingyang Tawkwo runtan, Uuda lnglingay HunacTaypingyangticyu ni HunacTaypingyangticyu weyyueynhwey ni HunacTaypingyang Yingyung Ticyowqesyuey weyyueynhwey. Uuda pspungTacicowse Amirika, mniqNworu phiyug kingal pqlahang karac.

Hngkawas 2017, CungtungNworu Parun‧Waqa siida ni CungtungCunghwaminkwoCayyingun ga ptqitaCunghwaminkwo Cungtungfu.

Msdangi bi kaNworu ni Awcow, ida mduuyAwyuen ka krtan qyqaya klwaan. Rahuq na dungus bi sqnayKwofang do idas 9 hngkawas 2005 siida, pnsdhug patas msbrahaw uxay shngiun. Awtariya ga bngay quri saw caycng nicisu dmayaw, saw ka smkagul kingal qbsuranCaycng, psramalCaycng djiyunNworu, slingan weysng Nworu ni uuda ttgsa, manu kaCngfu Nworu ga phiyug kingal shtur mguy mtmayAwtariya na seejiq ssiyuk na.

Mduuy hanganReynhekwo cngyueynkwo kaNworu, mneegu snhiyi duma klwaan nacucyueyn kika mangal hbangan dnayaw dha. Idas 8 hngkawas 1980, msdangi kaNworu niAarciriya do ia psdhug sawSisakwo,Arciriya do bqanan 1000 kbuhugmeyyueyn dnayaw naNworu Nworu, bitaq hngkawas 2000 laxan ka snhiyan dhaSisakwo. Jiyax 4 idas 5 hngkaas 1980 do msdangi kaNworu niCunghwamin kwo.

Kiya ka kiya ni hngkawas 2002, Nworu niCnghwa Jnmin Kunghekwo mtas patas rngagan, psdhug saw msdangi jiyax 21 ida 7 pnluban dha, kiya ni mtna mangal 1.3 hpucing meyyueyn ka dnayaw, kdha jiyax doNworu niCunghwamin kwon ga mst   patas, kdha jiyax do psdhug mstuq , ka pnlubanCunghwamin kwon niNworu. Jiyax 14 idas 5 hngkawas 2005 do,Nworu niCunghwamin kwon ga msdangi dungan, jiyax 31 idas 5 do mstuq ka pnlubanNworu niCnghwa Jnmin Kunghekwo. Hngkawas 2008 do, manu ka Nworu ga ida knttu jiyaganOwmung,Amirika, Awcow niNyowsiran knkuh na quricaycng do, srwaun dha kmburux da, kiya ka kiya ni snrwaan nan ii ga ida wada lxanan hngkawas 2019.

Hngkawas 2009, Nworu ga smruwaApuhac ni Nanawsetiya, ida smruwa tg4 klwaan nacucyueyn tnealang hini, manu kaErwos ga mduuy 5,000meyyueyn ssiyuk najntaw cuyi. Jiyax 15 idas 7 hngkawas 2008 do, psdhug kingal uuda kmbgurahKangqow(hngkawas2011 hnduan, hbangan o pneiyahErwos 900 kbuhugmeyyueyn sdayaw dha. Rmngaw ka klwaanNworu dnayaw nii ga ida ungc Ungc luban dha quri snrwaan na dhaApuhac niApuhac niNanawsetuya .

SneayusSingcng(行政區劃)

[smmalu patas |ida npatas sspgan ka smmalu patas]

Hngkawas 1989 bitaq hngkawas2003 do, manu ka sneayus Singcng Nworu ga, ida knpriyux〔23〕 da. Sayang dga, snakun 14Singcngcyu kaNworu .

Ktngayan(序號)Cyu(區)


Hangan Yingun(英文名)


Hangan sbiyaw(舊稱)


Knknlabang(面積)

(公頃)


Hnbragan seejiq(人口)

(2011年)


Alang(村莊)

Snpgan (數量)



mitu(人口密度)(人/公頃)


1Ayhecyu(愛和區)AiwoAiue1101,220811.1
2Anapaarcyu(阿納巴爾區)AnabarAnebwor150452153.0
3Anertancyu(安鄂灘區)AnetanAñetañ100587125.9
4Annipajecyu(安尼巴惹區)AnibareAnybody310226170.7
5Payticyu(白帝區)BaitsiBeidi, Baiti120513154.3
6Pocyu(泊區)BoeBoi50851417.0
7Puyatacyu(部亞達區)BuadaArenibok260739142.8
8Tenikawmotucy(德尼高莫都區)DenigomoduDenikomotu1181,8041715.3
9Aywacyu(埃瓦區)EwaEoa120446123.7
10Aycucyu(艾珠區)IjuwIjub110178131.6
11Meyningcyu(湄濘區)MenengMeneñ3101,360184.5
12Nipocyu(尼柏區)NibokEnnibeck160484113.0
13Yowyapucyu(優雅布區)UaboeUeboi8031863.0
14Yareyncyu(雅連區)YarenMoqua15074774.0
SneayusSingcng(行政區劃)

Tiri(地理)

[smmalu patas |ida npatas sspgan ka smmalu patas]
NworuTaw(諾魯島)

Nworu gaga gqian hidaw Taypingtaw, hunac Ctaw yabi 42km, knlbangan na 21km, mtumun ni bbaraw hari sanhutaw, kiyig gsilung o sdowras bi. Kkiyug na ga niqan 15-300m knbragan na, haypa o niqan 30m hayantay, ida wana hiya kanungyeycyu.Ska o Tayti, tgbaraw o haypa 71m(Sringring). Kana ka Taw o gaga spagan rinswanyeyn, ungac yayung,hunac gqian hidaw o wana bi kingal mrmun na langu( langu Puata).

BabawTaypingyang ga niqan 3 ka egu btunuxringqwang(duma o gaga Ciparipas ni nFakwoPorinisiya),ida wada krigan ni lmamu kana da, maku mqrinuc ska katayti, saw ka bbaraw 15m na gupun hniygan na mpupushweyyeyn, sdalih kingalSci na kmarig ni lmamu, wada sliqan yabi hari 80%ka dxgal, kiya ni maku wada lglugan ka ncinci dha, yabi 40% na knudus gsilung , yasa mudus ruwan gsilung ni luli ka rinqwang kika wada mhuqil da.

Ida ungac nkiya qsiya mahun kaNworu, ana nanaq tduwa mssli qsiya quyux ka kulu qsiya dnamux o ida smtama bi kska nkungkung syey 3 qsiya gsilungyanhwacang. Yasa snegaawrinswanyeyn ka dxgalNworu, kiya ni qsiya truma dxgal o suqi mrmun, ini mahi ni ssuyuq pnegalang.

Quri saw mnhru nkiya weysng ga yabi niqan 60 kleegan, ungac ka kingal nanaq niya, nkiya mhru ga wada sliqan hmumayeyc pnegalang, kmari ni lmamu qwang seejiq ni duma na pnaah eseisil na cwu, maku brbul kana ka pnhuma da. klwaan Nworu ga niqan klgan qqduda(saw ka ini hari qtaiweyying Nworu), kuwi, kmarang, manu ka munuh ssamac o ida kndadac eseisil kana kiya, saw ka qowlic, ngiyaw, huling, babuy, ruduxPorunisiya dnii stabug, ida pnaah eseisil klwaan kana.

Karac ni cihow(天氣與氣候)

[smmalu patas |ida npatas sspgan ka smmalu patas]

Sdalih ctaw ni gsilung ka Nworu, kiya ni sbhuran ni mcilux ka kingal hngkwasan,njetay yurin cihow, idas 11 bitaq idas 2 kingal hngkawas siida, ida miyah ka quyuxCifung ksun. Yahan brbulSngying- lmglug karac hunac, qnuyux na quyux ga ida mlglug bi, ida bnsingan ka kndngu na. Yasa Tawkwo, kiya ka leexan bi yahan brbul karac ni mkala baraw ka haypingmeyn kiya ka kiya ni ida ini bi kklai ka karac. Karac Nworu ga jiyan o kncilux na o yabi mniq 26°C(79°F), bitaq 35°C(95°F);kncilux na keeman o yabi hari 22°C(72°F) bitaq 34°C(93°F).[4]

 Yareyncyu Nworu ga cihpow na o saw truma nii: (諾魯雅連區氣候平均數據)
Idas (月份)1 Idas2 Idas3 Idas4 Idas5 Idas6 Idas7 Idas8 Idas9 Idas10 Idas11 Idas12 IdasHngkwasan (全年)
Tgbaraw kncilux​℃(℉)(歷史最高溫)34

(93)

37

(99)

35

(95)

35

(95)

32

(90)

32

(90)

35

(95)

33

(91)

35

(95)

34

(93)

36

(97)

35

(95)

37

(99)

Tgbalay kncilux​℃(℉)(平均高溫)30

(86)

30

(86)

30

(86)

30

(86)

30

(86)

30

(86)

30

(86)

30

(86)

30

(86)

31

(88)

31

(88)

31

(88)

30.3

(86.5)

Tgbalay llbu kncilux​℃(℉)(平均低溫)25

(77)

25

(77)

25

(77)

25

(77)

25

(77)

25

(77)

25

(77)

25

(77)

25

(77)

25

(77)

25

(77)

25

(77)

25

(77)

Ris tgllbu ncilux​℃(℉)( 歷史最低溫)21

(70)

21

(70)

21

(70)

21

(70)

20

(68)

21

(70)

20

(68)

21

(70)

20

(68)

21

(70)

21

(70)

21

(70)

20

(68)

Tgbalay pncingan qsiya(平均降水量​㎜)(英⁠寸)280

(11.02)

250

(9.84)

190

(7.48)

190

(7.48)

120

(4.72)

110

(4.33)

150

(5.91)

130

(5.12)

120

(4.72)

100

(3.94)

120

(4.72)

280

(11.02)

2,040

(80.3)

Jiyax tgbalay pncingan qsiya(平均降水日數​ )1614131199121411101315147
 Pneiyah 〔38〕: (來源:)

Pusu snluan(基礎建設)

[smmalu patas |ida npatas sspgan ka smmalu patas]
Bnsingan hngkawas 2008 kana ka sngayan sapah skaya klwaanNworu.(攝於2008年的諾魯國際機場全景)。

Sngayan sapah skaya klwaanNworu o ida kingal bi, gaga hunac gqian hidawYareyncyu na babaw kiyig gsilung. Niqan kingal qnay ni 2 elug tmaan, knbragan na o niqan 2,150m(7,050ft) . Sayang ga wanaNworu hangqung, kingal iyax sngayan o niqan 2 hangpan ka skaya . Ida 1bitaq idas 9 hngkawas 2006 siida, yasa kingal bi sapah skayaa wada hritanfating Moawpn Awcow, maku stuq ka seusa dha eseisil klwaan:dhuq jiyagan Taywan do, hangqung Nworu ga qulung idas 10 hngkawas 2006 do prajing skaya dungan, kiya ni pryuxanAwarhangqung ka hangan nada, hngkawas 2014 do pryuxan Nworu hangqung dungan.

19km(12 mi), rahuq na do niqan 22km(14mi) mtmay kskaTayti. Basu ptqiri o kika pusu bikungkungyunsu, mudaAyhecyu, sngayan sapah skaya klwaanNworu,Cyowteynmeyning, tnelang sapah spuhan ni sapah pyasan, Rahuq nao niqan ka kbrahun rulu mapa sjiqan.. Niqan 5km(3.1mi) tgring elug rulu qrngul, mlutucrinqwang qwangcyu nicyakung kungcang .

Kngkingal idas ga niqan kingal asug(ya gaga mgriq na hug?) musa ni miyah Purispn naAwtariya.

Brah hngkwas 2009 siida, Wangru qnawal ga ida pnhiyugCngfu Nworu ni dmayaw mgay, kiya ka kiya ni yasa I tuku ka pila, paah hngkawas 2003 do  Cngfu ga ini dayaw mgay pila smalu da. hngkawas 2004 do sqtan ka ini ngali pila weysing tungsyun fuwu, quri saw thuras ka tungsyun ksun o bitaq hngkawas 2009 do kika malu dungan. Hngkawas nii dhuq ska do ida kungs Digicel ka wada mangal patas srwaan, mniq babaw Taw phiyug ungac gasil natungsyun wangru. GSM ni WiMAX 2 situng, tqnay idas 9 hngkawas 2009, idas 10 hngkawas 2010 do prajing mgay sdayaw.

Plealay han o ida mduuycayyow fateynci kmarig ni lmamu qwang kaNworu, bhkuy do pusa kingl tduwa mgay 15 cawwa(hngkawas 2006 knbyaxan nag a mlih 11.1 cawwa MW) teynri na qyqaya fateyn. Kska na oyabi 43%o djiyun dha kmarig ni lmamu qwang, rahuq na do djiyun knudus, babaw Taw ga ida gisu psramal murux na qpuring fateynci sbgay dha qulung djiyun. Qyqaya daru btunux ni qyqaya o ida kndadaxkungs Nworu rinswanyeyn miyah mtmayNworu, sbarig na o niqanciyow,cayyow,yihwasyowci,meyyow,junhwaci ni jungci dnii. Rahuq ciway na ga ida ini kpiya ka mnegay najunhwaci , Jungci ni Yihwasyow ni.[5]

Cinci(經濟)

[smmalu patas |ida npatas sspgan ka smmalu patas]

Nworu ga mniq tg3 knglangan o ida nsblayiq klwaan,cinci klwaan o ida kmarig ni lmamu ni bbarig klwaan eseisil klwaan ka pusu dha bi ddaun, mniq brah hngkawas 80 siida kika mnkaraw baraw ka endaan. Rahuq naQwangyey do ida niqan ka yeyc, sibus, blbul ni ssama dnii pnegalang, saw ka duma na pnegalang ni qqsurux o ida tduwa phuma ni dmanga nanaq kiya. Kiya ka kiya ni stngi uqun, qsiya mahun ni djiyun kdjiyax qyqaya o ida smtama kndadax eseisil klwaan kida. Kska na saw buwax niodungkwo o kndadaxYingkwo,Awcow niNyowsiran kiya, dhiyi o kndadaxAwtiriya kiya, djiyun qyqaya kdjiyax o kndadax Taywan, Tanah Tunux niSyangkang kiya.

Ida ini bgay hbangan swey ka seejiq Nworu, ungac ka tmayan cinqowswey uri, kana ka quri sqita narux o ida Cngfy kana ka mgay. Nniqan sapah o idaCngfu kana ka smalu ni pawyang uri, nasi saw phiyug sapah babaw dxgal tndxgal kaCngfu o, ida mgay hbangan seejiq tndxgal ririh knbrxan na kaCngfu.

Paah hngkawas 90 do,Nworu ga maa kingal knglangan qdriqan swey ksun, eseisil klwaan seejiq ga marigHucaw Nworu'Cngfu. Manu ka mhtur sminaw pilaKwoci ga rmngaw saw niqan 15 ka mqalux hangan klwaan oNworu klwaan nii ga ida gaga ruwan uri. Yasa niqan 25,000meyyueyn do tduwa phiyug kingalYinghang da. Mniq truma mhtur sminaw pilaKwoci yari ni egu pila wada qluli nganguc, klwaanNworu ga hngkawas 2003 do qulung phiyug fanpisweyfa. Idas 10 hngkawas 2005, yasa malu bi ka pnhiyug fanpisweyf a, manu ka mhtur sminaw pilaKwoci yari ga srsan dha kndadax kska mqalux hangan klwaan ka hanganNworu da.[6]

Hbragan seejiq(人口)

[smmalu patas |ida npatas sspgan ka smmalu patas]
Yareyn(雅連)

Hngkawas 2006 seejiq Nworu ga niqan 9,265 hiyi. Seuxal han o hnbragan seejiqNworu ga ida mabang egu kiya, kiya kakiya nihngkawas 2006 siida yabi 1500 hiyi tnhjil seejiq ga wada brnahanCiripas niTuwaru, pusu bi o iyux llihun ka kmarig ni lmamurinqwang ni maa hbaraw bi ka peungac qqpahun. KariNworu ga kika kari klwaan, kingal nanaq ka kariTaypingyang Tawkwo, yabi 98% seejiq Nworu o gaga skari kariNworu mniq sapah. Yasa wana mniq ruwan klwaan ka skari kariNworu, kariYingkwo ga ida dha djiyun balay uri, mniq sawCngfu nisanyey.

Klgan seejiq Nworu ga niqan seejiq Nworu(58%), duma do niqanTaypingyang(26%),seejiq Owcow(8%) ni seejiq Cunghwa mincu(8%). Ida mnniqNworu na seejiqOwcow ga ida seejiqYingkwo kana han, kiya ka kiya ni kmburux kaNworu da wada kana da. pusu snhiyan seejiqNworu oCitucyaw(2/3 o bgurahcyaw, 1/3 oTeyncucyaw), rahuq na yabi 10% seejiq o snhiyiPahayi kiya, ida hbaraw bi nniqan na knglangan ida niqan ka snhiyiFocyaw(9%) uri, 2.2% o snhiyiMusrin. Bnatas kaSeynfa o seejiq ga ida tduwa smlulay ana manucungcyaw, kiya ka kiya ni duma na uuda o ida ini psrwai muda, saw ka ini srwaiCngfu kaYeysucitu bukuySngtu muda uuda prhulan nihweyyueyn na Yeyhehwa ceyncngjn. Dhiya ga ida snegaawwayraw, pnlawaCngfuNworu miyah qmeepahkungsrinswanyeyn .

GagaNworu na prhulan(位於諾魯的教堂)

Knklaan patas seejiq Nworu ga niqan 96%, bqanan yiwu ni riqan ttgsa kndadax6 -15 hngkwasan siida ka lqian, niqan ka smruwa nanaq ttgsa(tg11bitaq tg12 hngkawas). Paru pyasan HunacTaypingyang ga pnhiyug snakan pyasanNworu, brah ini phyugi ka sapah pyasan nii han o, ida asi ka musa muyas patasAwcow niNyowsiran han.

Qthur bi sjiqan knglangan seejiq o kika seejiqNworu, wada hmrinas 90% hiyi seejiq na knbowqax ni qnthran dha ga hmrinas knglangan na pingcyun, dsnaw o yabi niqan 97% ni dqrijil o yabi niqan 93% wada hmrinas. Mniq babaw dxgal o ida seejiqNworu ka wada mangal egu bi 2 sing naruxTangnyawping uri, yabi 40% ka wada lglugun narux nii, nAmirika naSamoya o niqan 47%,Twoqeraw o niqan 44% . Rahuq na saw pnluban pusu narux o niqan ka narux tama baraq ni baraq quru dnii. hngkawas 2009 kndusan dsnawNworu ga 60.6 hngkwasan, dqrijil o 68 hngkwasan.[7]

Unhwa(文化)

[smmalu patas |ida npatas sspgan ka smmalu patas]
Aws boru qaqay(澳式足球)

Ida lutucMiqerwonisiya niPorinisiya empgsilung ka seejiq Nworu, rudan dha sbiyaw o snhiyi “Eijebon” utux qrijil, mangal kingal “Buitani” hangan na Tawyu ka suyang na dxgal. Ida niqan 20 ka alang seejiq tnealang, 2 alang ga ida wada ungacSci 20 kida. kngkingal jiyax 26 idas 10 o kika seiyah dha alang(Angam Day), sqaras dha bukuy mn2 ppais paru knglangan ka seejiq tnealang, hnbragan seejiq kndadax ini dhuq 1500 hiyi wada kmdudul miyah dungan. Knklaan rudan seejiq tnealangNworu ga wada llgan mneiyahCmin ni mangal pneiya gqian hidaw naunhwa da, nkiya na gaya o egu ka wada rihan da, wana duma na nkiya lubu ni uyas, yisu, snalu baga ni qmraq qsurux dnii ka gisu dha hritan ni djiyun dha bitaq sayang.

Ida ungac kngkingal jiyax na bgurah kari, ida niqan txal ka k2 iyax sngayan “Mwinen Ko”, kiya ka “ Aguh pprngaw wah”.Teynstay Nworu ga nklwaan, powsa quri Awcow ni Nyowsiran na ceymu tribi. Ida niqan ka uxay yingri nklwaan teyntay uri, powsa BBC ni ABC cy ka mudeymu.

Ida kuxul bi Nworu ka Aws boru qaqay, niqan kingal ka 7 qrpuhan empspung.Nworu ga niqan 2 ka saan hmrapas boru, kana ka pspngan Aws boru qaqay ga wana Linkbelt Oval hini ka saan pspung. Rahuq na ddaunTiyu ga niqan borupay, boru rawa, boru kaji, mangal shjil ni qmraq qsurux, ida dha kuxul bi kana. Ida mnteumalyuntunghwey Tayingtikwo seyhwey niyungtunghwey Awrinpiqe rbagan, mniq saw mangal shjil o ida mangal malu hangan. Saw kaMaqus‧Stifn o kika mnangal malu hangan, hngkawas 2003 siida mtmay Kwohwey, hngkawas 2007 do mangalCungtung da.

Nworu ga niqan kingal nkiya na uuda, kiya ka qmraq kndadax babaw gsilung miyah na kbiyuc. Mpgqi ka hidaw siida, dsnaw ga mniq babaw hagay ni mquri byutuxsyueynyeyn qmada gasil qmraq byutuxsyueynyeyn . Ida mhnuk ka gasil sqraq Nworu, dudux gasil o shjil hari. Nasi mquri hini skaya ka qsuda do qdanun ka gasil, pklug sbtan do mtaku ni tqraq da,  lnmuan, snagan ni hnpuyan do kika tduwa uqun da.[8]

Pnyahan pnatas(參考資料)

[smmalu patas |ida npatas sspgan ka smmalu patas]
  1. ,Nauru's former chief justice predicts legal break down
  2. ,This is Abyan's story, and it is Australia's story
  3. Pacific Climate Change Science Program
  4. ,Country energy information Nauru
  5. Nauru de-listed
  6. Nauru,世界卫生组织。
Nangal paah "https://trv.wikipedia.org/w/index.php?title=Nworu&oldid=102916"
kleegan:​

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp