Truman Doktrini,Amerika Birleşik Devletleri tarafından oluşturulmuş, otoriter tehditlere maruz kaldığı öne sürülen ve ABD yanlısı olan ülkeleri desteklemeyi taahhüt eden birdış politikadır.[1] Doktrin,Soğuk Savaş sırasındaSovyetBloku'nun genişlemesini engellemek amacıyla ortaya çıktı. BaşkanHarry S. Truman tarafından 12 Mart 1947'deKongre’de ilan edildi[2] ve 4 Temmuz 1948’de,Yunanistan’daki komünist isyanlara veSovyetlerin Türkiye üzerindeki taleplerine karşı çıkılacağını taahhüt etmesiyle daha da geliştirilmiş oldu. Daha genel anlamda Truman Doktrini, Moskova tarafından tehdit edilen diğer ülkelere de aynı şekilde Amerikan desteği verileceği anlamına geliyordu. Bu politika, daha sonra 1949’daNATO’nun kurulmasına giden yolu açtı. Tarihçiler, sıklıkla Truman’ın 12 Mart 1947’de Kongre’de yaptığı konuşmayı Soğuk Savaş’ın başlangıcı olarak kabul etmektedirler.[3]
Truman Kongre’ye, “Birleşik Devletler’in politikası, silahlı azınlıkların ya da dış baskıların boyunduruğuna girmemek için direnen özgür halkları desteklemek olmalıdır” beyanında bulundu.[4]
Truman Doktrini,Amerika Birleşik Devletleri'nin uluslararası politikasının değiştiğini ve Sovyet karşıtlığının bu yeni politikada temel esas olduğunu ilan etmiştir. Bu doktrin ile Amerika Birleşik Devletleri "komünizm tehdidi" altındaki devletlere mali ve askeri yardım yapacağını açıklamıştır.
Almanya'nın çöküşü,II. Dünya Savaşı boyunca bastırılmış düşmanlıkları tekrar su yüzüne çıkardı.Almanya'ya karşı Sovyetler ile ittifak kurmuş olan Amerika ve İngiltere,Bolşevik Devrimi'nin ilk günlerinden beri komünizme düşman idiler. Hatta başta İngiltere olmak üzere İtilaf Devletleri,I. Dünya Savaşı bittikten sonra Bolşeviklerle mücadele eden Çarlık yanlısı Rusları desteklemiş ve bu amaçlaVladivostok,Murmansk veArchangelsklimanlarına asker çıkarmışlardı.
Amerika'nınJaponya'ya attığı atom bombaları Japonya'nın teslimiyetini sağlarken aynı zamanda Amerika'nın askeri üstünlüğünü de vurguladı. Bu iki saldırıyı Sovyetler'e yönelmiş bir tehdit olarak algılayan Stalin, Batı ile arasında kendisine bağlı uydu devletler kurarak bir “tampon bölge” oluşturmak istiyordu. Bu ilke Sovyetler'in savaş sonrasında Doğu Avrupa politikasının temelini oluşturmuştur.
Bu amaçla Sovyetler'in komünist ideolojiyi yaymaya çalışması ve Doğu Avrupa'da komünist uydu-devletler kurmaya başlaması Amerika'da büyük korkuya yol açmıştı. Bu sebeple 1947 yılından başlayarak Amerika dış politikasının esası komünizm ile mücadele olmuştur.
Truman Doktrini'ni hızlandıran başlıca neden, Sovyetler'in güneye doğru yayılmasıdır.Yunanistan'da komünist gerillalarla zayıf merkezi hükûmet arasında başlayan iç savaş,Truman Doktrini'nin ilan edilmesini hızlandırmıştır.
Başkan Truman, 12 Mart 1947'de Kongre'de kendi adıyla anılacak bu doktrini açıkladı. Truman'a göre ABD,komünizm ile silahlı mücadele veren ve komünist ülkelerin baskısı altında bulunan devletlere mali ve askeri yardım yapmalıydı (Burada kastedilen ülkeler Yunanistan ve Türkiye'dir)[5] Bu amaçla Kongre'den 400 milyon dolar kullanma izni istedi. Kongre'nin 22 Mayıs'ta bu isteğini kabul etmesi üzerine Türkiye'ye 100 milyon, Yunanistan'a ise 300 milyon dolar yardım yapıldı.
Sovyetler Birliği lideriStalin'in Türkiye'denKars,Artvin veArdahan'ı[6] ve Boğazlarda askeri üs istemesi üzerine, zamanın Cumhurbaşkanıİsmet İnönü deABD'den askeri destek istemişti. Bu desteği vermeye hazır olduğunu belirtenABD, Truman Doktrini ile yardıma başlamıştı ama karşılığındaTürkiye'de serbest seçimlere dayanandemokrasi düzeninin yerleştirilmesi ileMilli Şeflik veKöy Enstitüleri gibi uygulamaların kaldırılmasını talep etti.[7]
Truman Doktrini'ninYunanistan açısından en önemli sonucu ise,Yunan İç Savaşı'nın seyirini değiştirip, merkezi hükûmetinkomünistleri yenmesini sağlamış olmasıdır. Böylece Soğuk Savaş'taki ilk silahlı mücadelelerin birinden Batı Bloku galip çıkmış oluyordu.
Truman Doktrini, kendisinden sonra gelecek olanMarshall Planı'na öncülük etmiş ve doktrinin başarısı Marshall Planı'nın hazırlayıcısı olmuştur.
Truman Doktrini ile ABD, geleneksel dış politikasını değiştiriyor veI. Dünya Savaşı sonundaki tutumunun aksine dünya siyasetinde aktif bir rol üstleniyordu.
^"The Truman Doctrine, 1947".Office of the Historian, Foreign Service Institute, United States Department of State. 2017-05-16 tarihindekaynağından arşivlendi. Erişim tarihi:2022-09-24.
.svg)
