Birçok önemliinsangil (hominid) fosili Tanzanya'da bulunmuştur,Pliyosen Çağ'a ait 6 milyon yıllık fosiller buna örnek verilebilir.Australopithecus cinsi 4 ila 2 milyon yıl önce bütün Afrika'ya yayıldı.Homo cinsine ait en eski fosiller Tanzanya'daki Olduvai Gölü yakınlarında bulundu. 1,8 milyon yıl önceHomo erectus'un yükselişiyle insanlık bütünEski Dünya'ya yayıldı, ardından ortaya çıkanHomo sapiens'ler (insan)Yeni Dünya ve Avustralya'ya da ulaştılar.H. sapiens Afrika'da mevcut tür ve alt türleri içine katarak çoğaldı.Taş veTunç çağlarında Etiyopya'dan Güney Kuşî,[5] 2-4 bin yıl önceTurkana Gölü'nün kuzeyinden Doğu Kuşî[5] ve 2900-2400 yıl önce Güney Sudan-Etiyopya sınır bölgesinde ortaya çıkmış Datooga halkı ile diğer Güney Nil halkları[5] Tanzanya'ya göçtüler. Bu göçler Batı Afrika'dan gelenBantu halkının Victoria ve Tanganyika gölleri çevresine yerleşmesi ile eş zamanlı gerçekleşti. Bantu halkları 2300-1700 yıl önce bütün Tanzanya'ya yayıldı.[5][6]
Tanzanya'da Alman hakimiyeti 19. yüzyıl sonlarındaAlman Doğu Afrikası'nın kurulmasıyla başladı.I. Dünya Savaşı'nın ardından bölge Britanya'ya geçti. Tanzanya anakarasıTanganyika adıyla yönetilirkenZanzibar takımadaları ayrı bir sömürge yönetimine sahipti. 1961 ve 1963'te iki bölge art arda bağımsızlığını kazandı. 1964'te ise iki ülke Tanzanya Birleşik Cumhuriyeti adı altında birleşti.[7] Tanzanya ismi ülkelerin ilk hecelerinin birleştirilmesiyle oluşturuldu.[8] 1961'deİngiliz Milletler Topluluğu'na katılan ülkeler birleşimin ardından tek bir ülke olarak üyeliklerini sürdürdüler.[9]
Birleşmiş Milletler verilerine göre 2018 yılında Tanzanya'nın nüfusu 56 milyondu. Tanzanya, Güney Afrika'nın ardından tamamıekvatorun güneyinde yer alan en kalabalık ülkedir. Tanzanya toplumu yaklaşık 120 etnik,[10] dilsel ve dini gruptan oluşur.Hristiyanlık Tanzanya'daki en büyük dindir,Müslüman veanimist azınlıklar da bulunmaktadır.[11] Ülkede 100'den fazla dil konuşulmakta, bu da Tanzanya'yı Doğu Afrika'daki dilsel açıdan en çeşitli ülke yapmaktadır.[12] Ülkeninde jure resmî dili yoktur;[13] ancak Svahili ulusal dil kabul edilir.[14]Başkanlık sistemiyle yönetilen birüniter cumhuriyet olan ülkenin başkenti 1996'dan beriDodoma'dır. Başkent, başkanlık konutu ve Ulusal Meclis başta olmak üzere resmî yapıları barındırır.[15][16] Bağımsızlık tarihinden 1996 yılına kadar başkentlik yapmışDarüsselam ülkenin en büyük şehri, ana limanı ve ticaret merkezidir. Halen Darüsselam, birçok yönetim binasına ve resmî kuruluşa ev sahipliği yapmaktadır.[8][17] Tanzanya birde facto tek parti devletidir vedemokratik sosyalist Chama Cha Mapinduzi (Devrim Partisi) partisi tarafından yönetilmektedir.
Tanzanya topraklarında yapılan kazılar sonucunda, bilinen en eski insan yerleşmeleri açığa çıkarıldı. Özellikle "İnsanlığın Beşiği" olarak bilinenOlduvai Geçidi'nde yapılan araştırmalarda ilk insan fosillerine erişildi. Buluntular arasında iki milyon yıldan fazla geçmişe sahip olanZinyantropus fosilleri ve 3,6 milyon yıl ile bilinen en eski insan ayak izleri olanLaetoli ayak izleri yer almaktadır.[18]
10.000 yıl öncesinde Tanzanya'da en geniş avcı-toplayıcı insan topluluklarının bulunduğu bilinmektedir. Bunların genel olarakKhoisanlar olduğuna ve konuştukları dilin de yine Khoisan dili olduğu düşünülmektedir. MÖ 1000 ile 4000 yılları arasında kuzeyden gelen veKuşitik diller konuşan halklarla karışan bu kavimler, zamanla Kuşitik halkların asimile olmasıyla son hâlini aldı. Ancak Kuşitik halkların en önemli katkısı, bu yerli halklara çeşitli basittarım, besin üretimi ve sonraları çiftlik tarımı yöntemlerini öğretmesidir.[19]
Milat döneminde,Bantu dili konuşan halklar,Batı Afrika'dan bugünkü Tanzanya ve çevresine göç etmeye başladı. Bu halklarmetal madenleri işleyebildikleri gibi yeni birtakım toplumsal ve siyasi sistemlere de sahipti. Bantular, son kalan Kuşitik ve Khoisan halkarı da özümsedi ve yöre halklarına sonırksal şeklini vermeye başladı. Daha sonraları ise az ama düzenli olarak Nilotik halklar yöreye göç etmeye başladı. Bu göçler18. yüzyıla kadar sürdü.[19][20]
Zaman ilerledikçeBasra Körfezi ve BatıHindistan'dan gelen gezginler ve tüccarlar Tanzanya da dahil olmak üzere Doğu Afrika kıyılarını ziyaret etmeye başladı. Özellikle ilkmilenyumun sonlarına doğruKenya ve Tanzanya kıyıları uğrak bir nokta olmaya başladı. Ancak geleneksel yorumlara zıt olarak uzmanlar, buradaki kentlerin kurulmasındaArapların veyaPerslerin önemli bir rolü olmadığını düşünmektedir. Özellikle kalıntılara bakıldığında, kentlerin kuruluşunda yerli izlerin olması bu görüşleri desteklemektedir. Yine bulgular arasında, Arap etkisinden çok önce kurulan ilk yerleşimlerdeki halkların, günümüzde Tanzanya'nın resmî dili olanSvahili dili konuştuğu tespit edilmiş durumdadır. İkinci milenyumun başlarında Svahili yerleşimleri, Afrika medeniyetlerini ve çevredeki kıyı kentlerini birbirine bağlayarak ticaretin gelişmesinde önemli rol üstlendi. 1200 ile 1500 yılları arasında, Tanzanya'nın güney bölgesinde yer alanKilwa kenti, bu Svahili kentlerinden en havalı ve ileri olanlarından biriydi. Bu dönem özellikle Svahili medeniyetinin altın çağı olarak nitelendirilmektedir. 1300'lerin başında Kuzey Afrikalı gezginİbn Battuta, Kilwa'yı ziyaret ettikten sonra burayı dünyadaki en iyi kentlerden biri olarak nitelendirmesiyle bilinmektedir. Bugün çevrede yaygın olanİslam dini ise, Svahili kıyılarında8. ve9. yüzyıllarda yayılmaya başladı.[21]
1498 yılındaVasco da Gama,Doğu Afrika kıyılarına erişen ilk Avrupalı oldu. 1525 yılına gelindiğinde bölgedePortekiz, yaygın bir sömürge kurdu. Burada süren Portekiz egemenliği,UmmanlıArapların buraya ayak bastığı18. yüzyıla kadar sürdü. Ummanlı Arapların da yardımıyla Portekizliler,Ruvuma Nehri'nin kuzeyinden atıldılar. Kıyıdaki adımlarını sağlamlaştıran Umman SultanıSeyyid Said,Tanganika Gölü'ne kadar sınırlarını genişletti. Öyle ki 1840 yılında, başkentiniZengibar'a taşıdı. Bu ada üzerine odaklanan sultan, Orta Afrika'dan Umman'a kadarki sınırlarda bir süre egemen oldu. Bu süreçte Zengibar,Arap köle ticaretinin merkezi oldu. Bu dönemdeki Arap ve Pers egemenliği nedeniyle, Avrupalılar Tanzanya'yı köle ticaret merkezi olarak kullanamadığı gibi, bölgenin doğası ve kültürü hakkında çok sınırlı bilgiler edinebildiler.
Arap egemenliği bittikten sonra, Tanzanya bir Alman sömürgesi oldu. 1880'lerden 1919 yılına kadarAlmanya'nın boyunduruğu altında kalan Tanzanya,Milletler Cemiyeti'nin kurulmasıyla beraber İngiliz boyunduruğuna geçti. Ancak kuzeybatı bölgesindeki, bugünRuanda veBurundi olarak bilinen bazı küçük ülke topraklarıBelçika'ya verildi.
İngiliz sömürge dönemi 1961 yılına kadar sürdü. 1961 yılında ise, Kenya'da olduğundan farklı olarak bölge daha barışçıl bir şekilde bağımsızlığını elde etti. 1954 yılındaJulius Nyerere,Tanganika Afrika Ulusal Birliği'ni (TANU) kurdu. TANU'nun asıl amacı,Tanganika'nın bağımsızlığı için savaşmaktı. Yeni üye alımlarından sonra TANU, bölgedeki en güçlü kurumlardan biri oldu. 1961 yılında elde edilen bağımsızlığın ardından,Nyerere'nin ilk devlet başkanlığı görevi başladı. Ancak Nyerere'nin ilk başkanlık süreciAfrika sosyalizmi dönemine geçişle veArusha Bildirgesi ile sona erdi.
KomşuZengibar da 1963 yılında, üzerindeki Arap boyunduruğunu atarakZengibar Devrimi'ne imza attı. 26 Nisan 1964 yılında ise Zengibar ile Tanganika birleştirilerek, bugünkü Tanzanya adını aldı.Nyerere'nin Tanzanya'da ikinci defa başa gelmesiyle berabertek partili birdiktatörlük kuruldu. Bu yenisosyalist rejim,Doğu Bloğu güçleri olanÇin,Doğu Almanya veSSCB tarafından desteklendi. Ancak bu süreç içinde rüşvet ve siyasi bozukluklar hızla artmaya başladı.[22]
Sosyalist rejim süresince kimi köyler yakılarak, sakinleri zorla toplu tarlalarda çalışmaya yollandı. Bu durum tarımsal yeterliliği ve üretimi bozguna uğrattı.[23] Öyle ki, baştageçimlik çiftçilerle dolu olan ülke, bu yanlış siyaset yüzündenkıtlığa sürüklendi. 1970'lerin sonunda bu durum daha da kötüye gitti. Bu süreçten sonra Tanzanya, komünist Çin'den yardım almaya başladı.
Bu dönemin ardından Tanzanya, dünyanın en az gelişmiş ve dış yardıma en çok gereksinim duyan ülkelerden biri haline geldi.[24] 1980'lerin ortasından itibaren, ülkeUluslararası Para Fonu'ndan yardım alarak bazı yeniliklere imza atmaya başladı. Yine ülkedekigayri safi yurt içi hasıla artmaya veyoksulluk oranı düşmeye başladı.[25]
1992'deTanzanya Anayasası birden fazla siyasi partiye izin verecek şekilde değiştirildi.[26] Tanzanya'nın 1995'te yapılan ilk çok partili seçimlerinde iktidarChama Cha Mapinduzi ülkedeki 232 sandalyenin 186'sını kazandı. Ulusal Meclis veBenjamin Mkapa başkan seçildi.[27]
Tanzanya'nın bağımsızlıktan bu yana cumhurbaşkanlarıJulius Nyerere 1962-1985,Ali Hassan Mwinyi 1985-1995,Benjamin Mkapa 1995-2005Jakaya Kikwete 2005-2015John Magufuli 2015-2021 ve 2021'den beriSamia Hassan Suluhu oldu.[28] Başkan Nyerere'nin uzun görev süresinden sonra, Anayasa'nın bir dönem sınırı vardır, bir başkan en fazla iki dönem görev yapabilir. Her dönem beş yıldır.[29] Her başkan iktidar partisi Chama cha Mapinduzi'yi (CCM) temsil etti.[30] Başkan Magufuli ezici bir zafer kazandı ve Ekim 2020'de yeniden seçildi. Muhalefete göre,seçim dolandırıcılık ve usulsüzlüklerle doluydu.[31]
17 Mart 2021'de BaşkanJohn Magufuli görevdeyken ofisinde kalp komplikasyonlarından öldü.[32] Magufuli'nin başkan yardımcısıSamia Suluhu Hassan, Tanzanya'nın ilk kadın başkanı oldu.[33]
Eski başkentiyle gösterilen Tanzanya haritası.Kuzey Tanzanya'daBüyük Rift Vadisi'nin içinde yer alan bir bölgeden görünüm.
Yüzölçümü 945.087 km2[34] kadar olan Tanzanya, dünyanın en geniş topraklara sahip otuz birinci ülkesidir. SıralamadaMısır'dan sonra gelen ülkenin yüzölçümü yaklaşık olarakNijerya kadardır.
Ülkenin kuzeydoğusu genellikle dağlık olupAfrika'nın en yüksek noktası olanKilimanjaro Dağı'nı içinde barındırır.[35] Kuzeyde ve batıda genellikleBüyük Göller'in birer parçası olan göller zinciri yer alır. Bunlar arasında Afrika'daki en büyük göl olanVictoria Gölü ve yine kıtadaki en derin göl olanTanganika Gölü yer almaktadır. Özellikle Tanganika Gölü, barındırdığı çeşitli benzersiz balık türleriyle ünlenmiştir. Ülkenin orta kuşağı,tarıma uygun alanlar veplatolardan ibarettir. Doğu kısımlar ise okyanus kıyısında bulunduğundan genelde sıcak ve nemlidir. Doğudaki buHint Okyanusu kıyılarının biraz açıklarındaZengibar adası yer alır.
Ülkede bunların dışında da önemli turistik merkezler yer alır. Ülkenin güneybatısındakiRukwa'da yer alan Kalambo çağlayanları, devlet tarafından tanıtılmaktadır.[38][39] Tanganika Gölü'nün güneyinde yer alan bu çağlayanlar, Afrika'daki en uzun ikinci çağlayanlardır.
Tanzanya‘nın Köppen iklim sınıflandırması haritası
Tanzanya'da tropik iklim görülür. Yüksek rakımlı bölgelerde sıcaklıklar yıl boyunca 10 ve 20 ˚C arasında değişir. Ülkenin geri kalan kısımlarında sıcaklık nadiren 20 ˚C altına düşer. Ülkede hüküm süren en sıcak aylar Kasım ve Şubat (25 - 31 ˚C) arasında olup, en soğuk aylar da Mayıs ve Ağustos (15 - 20 ˚C) arasındaki dönemdir.
Tanzanya üzerinde iki farklı yağış rejimi bulunmaktadır. Bunlardan ilki tektepeli olan Aralık-Nisan dönemindeki yağış, diğeri ise iki tepeli olan Ekim-Aralık ve Mart-Mayıs dönemindeki yağışlardır. Bunlardan ilki sadece ülkenin güney, güneybatı, merkez ve batı kısımlarında gözlemlenirken, ikincisi de sadece kuzey bölgelerde gözlemlenir. İki tepeli yağış rejiminde yer alan Mart-Mayıs dönemi "uzun yağmurlar" veyaMasika adıyla anılırken, Ekim-Aralık dönemi de "kısa yağmurlar" veyaVuli olarak adlandırılır.
Tanzanya'nın başkanı vemilletvekilleri her beş yılda bir düzenlenen genel seçimlerin sonuçlarına göre belirlenir. Devlet başkanı, göreve geldiğinde kendi seçimine göre meclisteki yönetimi idare etmek üzere birbaşbakan atar. Yine devlet başkanı, bakanlar kurulu üyelerini meclisteki üyelerden seçer.Anayasa, mecliste daha önce hiç seçilmemiş on üyenin bakan olarak seçilmesine yetki verir. Ülkede son yapılan genel seçimler Aralık 2005'te yapıldı. Bu ve 1962'den sonraki tüm seçimlerin sonucuna göre,Chama Cha Mapinduzi adlı parti ülkede baskın durumdadır. Öyle ki, rakip partilerin güç kazanmasına oldukça zor gözüyle bakılmaktadır. Yine de ülkede herhangi bir siyasi çekişme yaşanmamaktadır.
Tek meclisi olan parlamento, 2000 yılında belirlendi ve günümüzde 295 üye barındırmaktadır. Bu üyeler arasında savcı ve beşZengibar milletvekili yer almaktadır. Meclisteki üyelerin beşte biri kadın olup; 181 üye anakaradan, 50 üye Zengibar'dandır. Ülke meclisindeki milletvekillerinin yüzde 93'ü Chama Cha Mapinduzi partisindendir.
Zengibar'ın temsilci meclisinin birlik hakkında olmayan konular dışındaki tüm alanlarda yetkisi bulunmaktadır. Zengibar'daki bu mecliste günümüzde yetmiş sekiz üye yer almaktadır. Bunlardan ellisi halk tarafından, onu Zengibar başkanı tarafından seçilmiş durumda olup; geriye kalan beşi resmî üye ve biri de cumhurbaşkanı tarafından seçilen biravukattan oluşmaktadır. Mayıs 2009'da bu yönetimdeki kadın sayısını arttırma girişimleri sonucunda on olan kadın üye sayısı on beşe yükseltildi. Bu nedenle bu meclisteki üye sayısının yakın gelecekte seksen bir olması düşünülmektedir. Görünürde Zengibar'ın temsilci meclisi, birliğe ilişkin bir konu olmadıkça, ülkenin genel meclisinin izni olmaksızın yasalar koyabilir. Yine Zengibar'da yer alan bu meclisteki başkan vemilletvekillerinin görev süreleri beş yıl kadardır. Yarıözerk Zengibar ile ortağı Tanzanya arasındaki birlik, dünyada eşine az rastlanan yönetim sistemlerinden biridir.
Tanzanya'da beş aşamalı bir yargı sistemi yer alır. Bu sistemin içindekabile,İslam veBirleşik Krallık yasaları ortak olarak yer almaktadır.
Güney Afrika'da araştırma için yapılan iç harcamalar GSYİH'nın yüzdesi olarak, 2012 veya en yakın yıl. Kaynak: UNESCO Bilim Raporu: 2030'a doğru (2015), şekil 20.3.
Tanzanya'daki su temini ve temizlik işleri, 2000'lerde (özellikle kentsel alanlarda) iyileştirilmiş su kaynaklarına erişimin azalması, bir tür sanitasyona sürekli erişim (1990'lardan bu yana yaklaşık %93), aralıklı su temini ve genel olarak düşük hizmet kalitesi ile nitelenmiştir.[40] Birçok kamu hizmeti, düşük tarifeler ve az verimlilik nedeniyle işletme ve bakım maliyetlerini gelirler yoluyla zar zor karşılayabilmektedir. En iyi performans gösteren kamu hizmetleriArusha, Moshi veTanga olmak üzere önemli bölgesel farklılıklar vardır.[41]
Tanzanya hükûmeti 2002'den beri büyük bir sektör reform sürecine girmiştir.Bütünleşik Su Kaynakları Yönetimi ve kentsel ve kırsal su temininin geliştirilmesini teşvik eden iddialı Ulusal Su Sektörü Geliştirme Stratejisi 2006 yılında kabul edilmiştir. Merkeziyetçilikten uzaklaşma, su ve temizlik hizmeti sağlama sorumluluğunun yerel hükûmet yetkililerine kaydırıldığı ve 20 kentsel kamu hizmeti ve yaklaşık 100 ilçe kamu hizmeti ile kırsal alanlardaki Topluluk Sahipliğindeki Su Temini Örgütleri tarafından yürütüldüğü anlamına gelmektedir.[40]
Bu reformlar, su sektörünün Ulusal Büyüme ve Yoksulluğun Azaltılması Stratejisi'nin öncelikli sektörleri arasına dahil edildiği 2006'dan itibaren bütçede yapılan önemli bir artışla desteklenmiştir. Tanzanya su sektörü hâlâ büyük ölçüde dış bağışçılara bağımlıdır ve mevcut fonların %88'i dış bağışçı örgütler tarafından sağlanmaktadır.[42] Sonuçlar karışıktır. Örneğin, Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit'in bir raporunda, "Dünya Bankası veAvrupa Birliği tarafından getirilen büyük yatırımlara rağmen, (Darüsselam'a hizmet veren kamu hizmeti kuruluşu) Tanzanya'daki en kötü performans gösteren su kuruluşlarından biri olmaya devam etti."[43]
Tanzanya'da ekonomi, baskın olaraktarıma dayalıdır. Öyle ki ülkedekigayri safi yurt içi hasılanın yarısından fazlası, taşımacılığın yüzde seksen beşi,işgücünün yüzde sekseni tarım temeli üzerine kuruludur. Ancaktopoğrafya veiklim koşulları yüzünden, ülke topraklarının sadece yüzde dördü tarıma elverişlidir.
Bunların dışında ülkedeki doğal kaynakların arasındaaltın ve yeni çıkarılmaya başlanandoğalgaz da yer alır. Çıkartılan doğal gazın önemli bir kısmı başkent Darüsselam'a taşınır ve bir miktarı da buradan denizaşırı olarak ihraç edilir. Ülkede genel olarak gelişmişliğin düşük oluşu, tüm bumadencilik çalışmalarına engel olmaktadır. Her ne kadar bu alanda önemli oranda çalışmalar ve maddi destekler yapılsa da, önemli bir gelişme kaydedilememektedir.
Sanayi, dar alanlarda etkili olup genellikle tarımsal ürünlerin ve temel hafif eşyaların işlenip üretilmesine yetecek kadardır. Ülkedealtın,elmas,kömür,demir,uranyum,nikel,krom,kalay,platin,koltan veniyobyum gibi değerli yer altı kaynakları yer almaktadır. Her ne kadar madencilikte gelişmemiş olsa da Tanzanya,Güney Afrika veGana'nın ardındanAfrika'nın altın madenciliğinde en gelişmiş üçüncü ülkesidir. Ülke ayrıcaTanzanit adlı değerli taşlarıyla da ünlüdür. Bunların dışında ülke sınırları içindeSerengeti veNgorongoro gibi dünya çapında ün yapmış birçokulusal park yer almaktadır. Öyle ki sadece bu parklar, ülke için önemli birturizm geliri sağlamaktadır. 1991 yılından 1999 yılına kadarki büyümede altın ve çeşitli sanayi dalları da öne çıktığı görülmektedir. AyrıcaHint Okyanusu açıklarındaki Songo Songo adasından doğal gaz çıkarımı da 2004 yılında başladı.[44] Başkentteki birçok merkezde kullanılan doğal gazın çıktığı bir başka yer de Mnazi Körfezi'dir.
Seyahat ve turizm, 2016 yılında Tanzanya'nın gayri safi yurt içi hasılasının %17,5'ine katkıda bulundu[45] ve 2013 yılında ülkenin iş gücünün %11,0'ına (1.189.300 iş) istihdam sağladı.[46] Genel gelirler 2004'te 1,74 milyar ABD dolarından 2013'te 4,48 milyar ABD dolarına yükseldi[46] ve uluslararası turistlerden elde edilen gelirler 2010'da 1,255 milyar ABD dolarından 2016'da 2 milyar ABD dolarına yükseldi.[45][47] 2016 yılında Tanzanya sınırlarına 1.284.279 turist gelirken, 2005'te bu sayı 590.000'di.[48]
Turistlerin büyük çoğunluğuZanzibar'ı veyaSerengeti Millî Parkı'nın "kuzey çevresini",Ngorongoro Koruma Alanı'nı, Tarangire Milli Parkı'nı, Manyara Gölü Milli Parkı'nı veKilimanjaro Dağı'nı ziyaret eder.[49]:page 1252 2013 yılında en çok ziyaret edilen milli park Serengeti (452.485 turist) idi, bunu Manyara (187.773) ve Tarangire (165.949) izledi.[50]:page xx
Yine de son zamanlarda gerçekleştirilen bankacılık yatırımları ve yenilikleri sayesinde özel sektörün geliştirilmesi ve bu sayede büyümenin ve yatırımların arttırılması amaçlanmaktadır. Bunun için ayrıca gereksiz harcamalarda da kısma yoluna gidilmektedir.[51]
Bunların dışında,21. yüzyıl başlarından itibaren uzun süredir devam edenkuraklık sorunu da, ülkedeki enerji üretim hacmini azalttı. Tanzanya'nın enerji üretimindeki paylara bakıldığında en önemli orana hacmin yüzde altmışı ilehidroelektrik enerjisi sahiptir.[52][53]
Ana yollardan biriKigamboni, Darüsselam'daki Nyerere Köprüsü
Tanzanya içinde üç büyük havayolu şirketi yer almaktadır. Bunlar; uluslararası ulaşımdaAir Tanzania, ülke içi ulaşımdaPrecision Air ve yöresel uçuşlar sağlayan bir başka şirkettir. Bunların dışında da ülkede havayolu şirketleri yer alır. Tanzanya'da ayrıca iki adet de demiryolu şirketi yer almaktadır. Bunlar ise TAZARA veTanzania Railways Corporation'dır.
Zanzibar limanı
Denizyolu ulaşımının fazla ileri olmadığı ülkede buna karşılıkDarüsselam veZanzibar adası arasında gerçekleşen kızaklı bot seferleri yer almaktadır.
2006 yılı verilerine göre, ülkedeki beş yaş altı ölüm oranı bin kişide 118, canlı doğumlardaki yaşam süresi ortalama elli yıldır.[54] 15 ile 60 yaş arasında gerçekleşen ölüm oranı da erkeklerde binde 518, kadınlarda binde 493 kadardır.[54]
Ülkede, yeni doğum sürecini atlatmış bebeklerde görülen en birincil ölüm nedenisıtmadır.[55] Yetişkinler için de en ölümcül hastalıkHIV/AIDS'tir.[55] Öyle ki, 2006 yılı verilerine göre, ülkede HIV teşhisi konulan ve tedavi gören insanların tüm nüfusa oranı yüzde on dörttür.[54] Yine ülkedeki insanların yüzde elli beşi temiz suya, yüzde otuz üçü sağlık hizmetlerine erişebilmektedir.[54]
Tanzanya,mkoa adı verilen yirmi altı bölgeye ayrılmış durumdadır. Bunlardan yirmi biri anakarada, beşi de Zengibar'dadır. Zengibar'da olan bölgelerin üçüUnguja'da, ikisiPemba Adası'ndadır. Ülkedewilaya adı verilen doksan sekiz il bulunur. Bu illerin her birinde en az bir il meclisi bulunur. Bu illerin amacı bölgesel otoriteyi güçlendirmektir. İllerde günümüzde toplam 114 il meclisi yer almaktadır. Bu il meclisleri arasında yirmi iki adet kentsel meclis de yer alır.
Tanzanya, vahşi yaşam alanlarının bolluğuyla bilinen bir ülkedir. Ülkede, içinde ak sakallıAfrika antilobunun (Connochaetes taurinus mearnsi) da bulunduğuSerengeti adlı ovanın büyük bir kısmı yer almaktadır. Yine ülkede her yıl belli dönemlerde devasa boynuzlu hayvan göçleri görülmektedir. Öyle ki kurak mevsimlerde 250.000'e kadar antilop, yaşamlarını sürdürebilmek için beraber ormanlık bölgelere göçmektedir.
Tanzanya'ya özgü 130amfibyum ve 275'in üzerindesürüngen türü bulunmaktadır. Bu türlerin büyük kısmıIUCN Kırmızı Listesi'nde yer almaktadır.[56] Tanzanya hükûmeti, türlerin korunumunu adreslemek için "Biyolojik Çeşitlilik Hareket Planı" adında bir çalışma başlattı. "Gri yüzlü sengi" adı verilen birfil faresi türü, 2005 yılında keşfedildi. Bu canlının sadece Udzungwa Dağları'ndaki iki ormanlık alanda gözlemlenebildiği belirtildi. Ülkede bu ve bunun gibi birçok daha keşfedilmeyi bekleyen türlerin olduğu düşünülmektedir.
2012 sayımına göre Tanzanya'nın toplam nüfusu 44.928.923'tür.[1] 15 yaş altı nüfusun oranı ise yüzde 44,1 oldu.[59]Tanzanya'daki nüfus dağılımı çok dağınıktır. Çoğu insan kuzey sınırında veya kıyıda yaşarken, ülkenin geri kalanının büyük kısmı seyrek nüfusludur.[49]:sayfa 1252 Yoğunluk Katavi Bölgesi'nde 12/kilometrekare (31/sq mi)'den Darüsselam Bölgesi'nde 3.133/kilometrekare (8.110/sq mi)'ye kadar değişmektedir.[1]:sayfa 6
Nüfusun yaklaşık %70'i kırsaldır, ancak bu oran en azından 1967'den beri azalmaktadır.[60] Darüsselam (nüfus 4.364.541)[61] en büyük şehir ve ticari başkenttir. Ülkenin başkenti ve Tanzanya'nın ekonomik merkezi olanDodoma (nüfus 410.956)[61], Tanzanya'nın merkezindedir ve Ulusal Meclis'e ev sahipliği yapar.
1964'te Tanzanya Birleşik Cumhuriyeti'nin kuruluşunda, çocuk ölüm oranı 1.000 canlı doğumda 335 ölümdü. Bağımsızlıktan bu yana, çocuk ölüm oranı 1.000 doğumda 62'ye düştü.[62]
2006 yılı itibarıyla ülkede yılda yüzde iki hızla büyüyen 38.329.000'lik bir nüfus barınmaktadır. Tanzanya'daki nüfus dağılımı çok belirsizdir. Öyle ki, kuru bölgelerde kilometre kare başına 1, sulak alanlarda kilometre kare başına 51, Zengibar'da kilometre kare başına 134 insan düşmektedir.[63] Halkın yüzde sekseninden fazlası köylerde yaşar.Darüsselam, ülkenin en büyük kenti olup ticari olarak oldukça ileri seviyede bir kenttir. Ülkenin merkez bölgesinde yer alanDodoma kenti, yeni başkent olup meclise ev sahipliği yapmaktadır.
Ülkedeki etnik grupların sayısı 120'den fazladır. Bu etnik gruplar arasındaSukuma,Nyamwezi, Hehe, Bena, Gogo,Haya, Makonde,Chagga ve Nyakyusa'nın bir milyondan fazla üyesi bulunur. Diğer başlıca etnik gruplar arasındaPare, Sambaa veyaShambala ve Ngoni yer alır. Tanzanya halkının çoğunluğu iseBantu kökenli Sukuma ve Nyamwezi gruplarındandır. Nil yöresine ait olan halklar arasında göçmenMaasai veLuo gibiKenya sınırı yakınlarındaki halklar yer almaktadır.Sandaweler veHadzalar ise, Afrika'nın güney kısımlarında yaşayan Kalahari halklarına özgü olanKhoisan dillerine mensup dillerle konuşurlar.[64]
Ülkede ayrıcaArap,Hint,Pakistanlı,Avrupalı,Çinli topluluklar da yer almaktadır.[65] 1994 yılı itibarıyla, anakarada 50.000, Zengibar'da 4.000 kadar Asya kökenli insan yaşamaktadır. Bunun yanında ülkede yaklaşık 70.000 Arap ve 10.000 Avrupalının yaşadığı bilinmektedir.[66] 12 Ocak 1964 tarihinde gerçekleşenZengibar Devrimi sonrasında bölgedeki Arap hanedanlığı sona erdi. Ancak binlerce Arap ve Hint, Zengibar'da gerçekleşen ayaklanmalar sırasında katledildi.[67]
Tanzanya genç bir nüfusa sahip olup, 2020 tahmini verilerine göre %63,09'u 0-24 yaş aralığındadır. Ülkenin sadece %3,08'i 65 yaş ve üzerindedir.[68]
Tanzanya'daki nüfusun üçte biriMüslüman, üçte ikisiHristiyan'dır. Geriye kalan nüfus ise yerel dinleri benimsemiş durumdadır. Ancak yine de 1967 yılındaki sayımlardan sonraki hiçbir sayımda insanlara dinin hassas bir konu olduğu düşüncesiyle dinleri sorulmamıştır. Bu nedenle günümüzdeki dini durum hakkında kesin bir tahmin yapılamamaktadır. Ancak geleneksel dinlere inananların azaldığı bilinmektedir.[69]
Zengibar adasının yüzde doksan dokuzundan fazlası Müslüman'dır.[70] Anakarada ise Müslüman topluluklar kıyı kesimde ağırlıkta yer alır. Ancak iç kısımlardaki kimi yerlerde de yoğun Müslüman topluluklar yer alır. Müslüman halkın yüzde sekseni ile doksanı arasındaki kesimiSunni'dir. Geriye kalanlar ise Asya kökenliŞiilerdir.
Bunların dışında Tanzanya'da farklı dinlere mensup kimi topluluklar da yer almaktadır. Özellikle anakaradaBudistler,Hindular veBahailer ile karşılaşmak mümkündür.[71]
Tanzanya, 126 farklı etnik grubu bünyesinde barındırır. Her bir topluluğun kendine özgü dili bulunmaktadır. Dolayısıyla ülkenin resmî bir dili Svahili dilidir. Ülke bağımsızlığını ilan ettikten sonra, sömürge döneminin resmî dili olan İngilizce, bir süreliğine resmî işlerde kullanılmaya devam edildi. Son yıllarda, İngilizce hemen hemen hiçbir devlet kurumunda kullanılmamaktadır.[72] Bu nedenden dolayı Tanzanya, Afrika'daki sömürge ülkeleri arasında eski sömürge dilini hemen hemen hiç kullanmayan sayılı devletlerden biridir.[72]
Ülkenin 1984 yılında açıklanan resmî dil siyasetine göre Svahili dilinin, toplumsal ve siyasi olarak kullanılmasının yanında ilk ve yüksek eğitim dili olarak işlenmesi; öte yandan İngilizcenin de orta eğitim, üniversiteler ve yüksek mercilerde kullanılması kararlaştırıldı.[72] Her ne kadar Britanya hükûmeti, ülkede finansal olarak İngilizce kullanımını desteklese de,[72] dilin günlük yaşamda kullanımı tükenmeye yüz tuttu. Öyle ki 1970'lerde ülkedeki üniversitelerde ders dışında İngilizce konuşan öğrencilerin ağrılıkta olduğu bilinmektedir. Günümüzde Tanzanyalı üniversite öğrencileri, okul dışında tamamen Svahili dilinde konuşmaktadır. Yine de İngilizce ile Svahili'yi karıştırarak konuşmak da sık görülen bir durumdur.
Diğer konuşma dilleri arasındaGujarati gibi Hint dilleri veMozambikli siyahîler ile Goanlar tarafından konuşulanPortekizce yer almaktadır. Daha dar çapta iseBurundi,Ruanda veKongo DC sınırlarında konuşulanFransızca, ülkede günlük olarak konuşulan yabancı diller arasındadır. TarihteAlmanca da Alman sömürge döneminde sıkça konuşulmaktaydı. Ancak uzun yıllar sonra dilin etkisi ortadan kalkmış durumdadır.
Tanzanya müziği, gelenekselAfrika müziği, yaylı temellitaarab ve ülkeye özgühip hop türü olanbongo flava arasında değişen bir tınıya sahiptir. Ünlü taarab sanatçıları arasında Abbasi Mzee, Culture Musical Club ve Shakila yer alır. Uluslararası düzeyde bilinen geleneksel müzik sanatçıları arasındaBi Kidude,Hukwe Zawose ve Tatu Nane bulunur.
Tanzanya ayrıca kendine özgü bir Afrika rumba müziğine sahip olup bu türde Tabora Jazz, Western Jazz Band, Morogoro Jazz, Volcano Jazz,Simba Wanyika,Remmy Ongala, Ndala Kasheba,[73] Nuta Jazz, Atomic Jazz, DDC Mlimani Park, Afro 70 & Patrick Balisidya,[74][75][76] Sunburst, Tatu Nane[77] veOrchestra Makassygibi isimleri ün yapmıştır.
Ülkenin ayrıca resim alanında dünyaya kazandırdığı önemli sayıda ortak mirası bulunmaktadır. Bu sanat dalında ise iki tarz dünya çapında üne kavuşmuş durumdadır. Bunlar: Tingatinga ve Makonde şeklindedir.Tingatinga, parlatıcı boyalarla kanvas yüzeye yapılan resimlerdir. Bu tarz resimlerde genellikle hayvanlar veya çiçekler, renkli ve süregelen tasarımda işlenir. Bu tarz resimlerin başlatıcısı, Güney Tanzanya'da doğan Mr. Edward Saidi Tingatinga'dır. Tingatinga, bir süre sonraDarüsselam'a taşındı ve 1972'deki ölümünün ardından tüm ülkeye ve dünyaya sanatı yayıldı.Makonde ise hem Tanzanya'daki, hem Mozambik'teki bir kabilenin adı olup, hem de çağdaş bir heykel sanatıdır. Özellikle sahip olduğu sert ve koyuabanozdan yapılan yüksekUjamaas (Yaşam Ağaçları) sayesinde tanınmaktadır. Tanzanya, ayrıca dünyada en çok tanınan Afrikalı ressamlardan biri olanGeorge Lilanga'nın da doğum yeridir.
Tanzanya'da uçurtma sörfü (kitesurfing) yapan birisi
Filbert Bayi veSuleiman Nyambui,1980 Olimpiyat Oyunları'nda madalya kazanan atletlerdir. Tanzanya ayrıca İngiliz Milletler Topluluğu Oyunları'nda ve Afrika Atletizm Şampiyonası'nda yarışmaktadır. Ülkedefutbol, yaygın ve sevilen bir spordur. Ülkede yer alan iki büyük takım olan "Genç Afrikalılar Spor Kulübü" (Yanga) ve "Simba Spor Kulübü" (Simba) ülkede geniş bir hayran kitlesine sahiptir.
Basketbol da Tanzanya'da sevilen bir spor olup, çoğunlukla askerler ve okul öğrencileri arasında oynanmaktadır. Tanzanya ayrıcaNBA'dekiMemphis Grizzlies takımında oynayanHasheeem Thabeet adlı bir basketbol oyuncusuna da sahiptir. Thabeet, NBA'de oynama hakkına sahip olan ilk Tanzanyalı olma unvanını taşımaktadır. Ülkederagbi de gelişmekte olan bir spor türüdür.
Daily News, ülkedeki en eski gazete olup, hâlen yayınına devam etmektedir. Yine genel olarak televizyon kanalları arasındaTVT veya şimdiki adıyla "Tanzania Broadcasting Corporation" (TBC1) yer aldığı gibi, radyo kanalları arasındaRadio Tanzania Dar es Salaam RTD veya şimdiki adıyla TBC Radio yer almaktadır. 2007 yılından beri, tüm bu kanallar, devlet tarafından yönetilmektedir. Ülkede ayrıca günlük yayın yapan yirmiden fazla gazete, yirmiden fazla televizyon kanalı ve otuzdan fazla FM radyo kanalı bulunmaktadır. Radyolar arasında Radio One, Radio Sibuka-Shinyanga, Radio Faraja-Shinyanga, Radio Times, Radio Saut-Mwanza, Radio Sauti ya Injili-Moshi, Living water FM-Mwanza, Radio Tumaini, Radio Sauti ya Quran, Magic FM, Praise Power Radio, Radio Mwangaza-Dodoma, Kifimbo Fm-Dodoma, Radio Maria, Radio Upendo, Wapo Radio, Mlimani Radio, Clouds FM, Passion FM ve Radio Free Africa gibi kanallar yer almaktadır. Bazı radyo kanalları ve gazeteler, çeşitli siyasi partiler tarafından satın alınmış durumdadır. Uhuru gazetesi ve Uhuru FM radyosu da buna dahildir.
^Phyllis Martin and Patrick O'Meara.Africa. 3rd edition. Indiana University Press, 1995.
^Mark Horton and John Middleton, The Swahili: the social landscape of a mercantile society (Oxford, 2000); Derek Nurse and Thomas Spear, The Swahili (Philadelphia, 1985).
^E.Razzetti and Ch.A.Msuya.Field Guide to Amphibians and Reptiles of Arusha National Park (Tanzania)TANAPA*[1] 20 Eylül 2012 tarihindeWayback Machine sitesindearşivlendi., 2002
^"Tanzania in figures 2012"(PDF). National Bureau of Statistics, Tanzania. Haziran 2013. s. 7. 26 Kasım 2013 tarihindekaynağından(PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2014.
.svg)
.jpg)
.jpg)
