 | Bu maddehiçbirkaynakiçermemektedir. Lütfengüvenilir kaynaklar ekleyerekmadde içeriğinin geliştirilmesine yardımcı olun. Kaynaksız içerik itiraz konusu olabilir vekaldırılabilir. Kaynak ara: "Türkiye'de basın" – haber ·gazete ·kitap ·akademik ·JSTOR(Mart 2024) (Bu şablonun nasıl ve ne zaman kaldırılması gerektiğini öğrenin) |
Türkçe olarak ilk gazeteII. Mahmut'un emriyle 1 Kasım 1831'de kurulanTakvîm-i Vekâyi'dir ve bu adım,Osmanlı'debaskı makinesinin kurulmasından uzun bir süre sonraya denk gelmektedir.Takvîm-i Vekâyi, yayın hayatı boyunca birkaç kez kapatılmış ve 1922 itibarıyla meclis tarafındanResmî Ceride ve daha sonraResmî Gazete adıyla yayımlanmıştır. İngiliz diplomat ve gazeteciWilliam Churchill tarafından 1840 yılında yayın hayatına başlayan ve 1866'da kapananCerîde-i Havâdis, ikinci Türkçe gazetedir. 1860 yılında Osmanlı devlet adamı ve gazeteciAgâh Efendi tarafından hazırlananTercümân-ı Ahvâl, basılan ilk özel gazetedir. Yazarları arasındaİbrahim Şinâsî veAhmed Vefik Paşa da yer almıştır. Sonraki yıllarda ise kurucusu Şinasî olanTasvîr-i Efkâr yayımlanmış fakat 1866'da kapanmıştır.
İlk Türkçe dergi olanMecmua-i Fünun, aynı dönemdeMünif Paşa tarafından kurulmuştur. 1867'de yayımladığı bir haberden ötürükapatılanMuhbir adlı gazetenin kurucusu iseAli Suavi'dir.Diyojen, ilk mizah dergisidir. 1878 yılındaMeclis-i Mebûsan'ın kapatılmasıyla denetleme, kapatma, yasaklama, kısıtlama gibi eylemler uygulanmıştır. Bu dönemde saray ile arası iyi olan basın devam etmiş veİkdam ileSabah, bu dönemin yayın yapan gazeteleridir.
1908 itibarıylabsın alanında özgürlüklerin meydana gelmesiyle çok sayıda gazete vedergi yayımlanmıştır.Servet-i Fünûn,Yeni Gazete,Tanin,Hukuk-u Umumiye gibi birçok gazete ve dergi çıkmış fakat31 Mart Vakası ile basına bazı kısıtlamalar getirilmiştir. Bu süreçteHasan Fehmi (Serbesti başyazarı) ileAhmet Samim (Sada-yı Milliye başyazarı) öldürülmüştür.Tanin ise yakılıp yıkılmıştır.Kurtuluş Savaşı sırasında hem Anadolu'da hem de İstanbul'da çeşitli yayınlar ortaya çıkmıştır. Bu dönemdeAnkara ileİstanbul hükûmetlerini destekleyen farklı dergi ve gazeteler yayımlanmıştır. Ankara Hükûmeti, resmî olarakHâkimiyet-i Milliye'yi basarkenMustafa Kemal Atatürk, 1920'deAnadolu Ajansı'nı kurmuştur.
Saltanatın kaldırılması,Türkiye'de cumhuriyetin ilanı ve yeni bir yönetimle beraber 1923'te basına getirilen sıkıyönetim kaldırılmıştır. Bu dönemdeYunus Nadi Abalıoğlu, İstanbul'daCumhuriyet gazetesini yayımlamaya başladı. 1925 yılında çıkarılanTakrir-i Sükûn Kanunu ile birlikte "ulusal çıkarlara" ters düşen gazeteler kapatılmıştır.Akbaba,Küçük Mecmua,Ayın Tarihi,Türkiyat Mecmuası,Resimli Ay gibi dergiler bu dönemde çıkmıştır. 1931 yılında çıkarılan Basın Yasası ile hükûmetlere gazete kapatma yetkisi verilmiş, 1937 yılındaTan gazetesi bu yasadan ötürü kapatılmıştır. Aynı dönemdeVarlık,Kadro,Ülkü,Ulus,Belleten,Tercüme dergileriyleUlus (Hâkimiyet-i Milliye'nin yeni adı) ileSon Telgraf (Açıksöz'nün yeni adı) gazeteleri yayımlanmaya başlamıştır.II. Dünya Savaşı sırasındaVatan,Tan veTasvir-i Efkâr, savaşla ilgili yorumlarından ötürü hükûmet tarafından kapatılmış;Tan gazetesiyle basımevi ise yakılıp yıkılmıştır.
1946 yılındaçok partili döneme geçilince hükûmetlerin gazete kapatma yetkisi kaldırılmıştır. Bu dönemdeHürriyet,Zafer,Milliyet,Dünya veTercüman gazeteleriyleYeditepe,Hisar,Türk Dili,Ufuklar,Akis,Hayat,Dost dergileri yayımlanmıştır.