Stanley Kramer | |
|---|---|
 | |
| Doğum | Stanley Earl Kramer 29 Eylül 1913  Brooklyn,New York,ABD |
| Ölüm | 19 Şubat 2001 (87 yaşında) Los Angeles,Kaliforniya,ABD |
| Milliyet | Amerikalı |
| Meslek | Sinema yönetmeni ve yapımcı |
| Evlilik | Marilyn Erskine (1945–1945) Anne Pearce Kramer (1950–1963) Karen Sharpe (1966–2001) |
| Çocuk(lar) | 4 |
Stanley Kramer (d. 29 Eylül 1913 - ö. 19 Şubat 2001),Amerikalısinema yönetmeni ve yapımcıdır.
1940'larda yapımcılıkla başladığı kariyerine 1950'lerde yönetmenliği de ekleyerek 1970'li yılların sonuna kadar sinemada aktif olarak çalıştı. Bu 30 yıldan daha uzun süre içinde yönetmen olarak 20 kadar, yapımcı olarak da 40 kadar filme imza attı.Hollywood'un en önemli bağımsız yapımcılarından biriydi. ABD'nin siyasi darboğazlardan geçtiği özel dönemlerde bileliberal tavrından ödün vermedi. Tabu sayıldıkları dönemlerde bile, başta ırkçılık olmak üzere sosyal sorunlara eğilen birçok filme imza attı. "Mesajı olan filmler" diye de adlandırılan bu filmleri arasındaThe Defiant Ones (1958),Inherit the Wind (1960),Judgment at Nuremberg (1961) veGuess Who's Coming to Dinner (1967) ilk akla gelenlerdir.[1]
Stanley Kramer 9 kezOscar'a aday gösterildi, çeşitli uluslararası yarışma ve festivallerde, aralarındaAltın Küre,BAFTA,Bodil,David di Donatello gibi ödüllerin de olduğu 23 ödül kazandı, 21 kez de ödüle aday gösterildi. Berlin ve Moskova film festivallerinde aldığı ödüllerin yanı sıraSinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi kendisineIrving G. Thalberg anısına konmuş özel bir ödülü, "Hayat Boyu Başarı Ödülü"nü verdi.
29 Eylül 1913 tarihindeNew York'unManhattan semtinde "Hell's Kitchen" (Cehennem Mutfağı) adlı işçi mahallesinde Stanley Earl Kramer adıyla dünyaya geldi. Anne ve babası boşanınca bakımını anneannesi üstlendi. Sinema dünyası ile bağlantısı olan iki akrabası vardı; Annesi Paramount'ta sekreterdi, sonradan menajerlik de yapacak olan amcası Earl Kramer ise Universal şirketinde dağıtım işlerindeydi. EğitimineNew York Üniversitesi'nde sürdüren Kramer hukuk fakültesine gitmeyi planlıyordu; ancak son yılında yazdığı bir makale20th Century Fox şirketin hikâye departmanında maaşlı stajyerlik teklifi almasını sağladı. SonraHollywood'a gitti ve sinemaya mutfağından başladı. On yıl boyunca alt kademelerde çalıştıktan sonraMGM'de kostüm ve montaj bölümlerinde görev aldı ve daha sonraColumbia Pictures'ta senaryo ve yazı departmanında işe başladı.
1941'e gelindiğinde "So Ends Our Night" ve "The Moon and the Sixpence" gibi filmlerde yapımcı-yönetmenAlbert Lewin'in asistanlığını yapıyordu. 1943 yılında askere alındı veNew York'taki ordu film merkezinde geçirdiği iki yıl sırasında senaristCarl Foreman'la tanıştı. Savaştan sonra 1948'de yapımcı- senarist Carl Foreman, yazar Herbie Baker ve reklamcı George Glass'la beraber kendi bağımsız yapım şirketleri olanScreen Plays Inc.'i kurdular.
Şirketin ilk yapımı, kişisel borçlanmalarla başlanılan,Richard Fleischer'ın yönettiği komedi filmiSo This Is New York (1948) tam bir felaketti.Mark Robson'ın yönettiği ikinci yapımChampion (1949) ise tam tersine bir başarı öyküsüne dönüştü. Film 6 daldaOscar'a aday gösterildiği gibi başrolündekiKirk Douglas'ı da bir star yaptı. Hırslı bir boksörün yaşantısını anlatan film gişede de başarılıydı. Filmin dövüş sahnelerini Stanley Kramer çekmişti.
Sonraki filmiHome of The Brave (1949), o yıllarda çoklarının dile getirmeye cesaret edemediğiII. Dünya Savaşı sırasındaki ırkçı önyargılara değiniyordu ve gizlilik içinde tamamlanan film gösterime verildiğinde hem gişede başarı kazandı hem de Kramer eleştirmenler tarafından 1940'ların en cesur bağımsız yapımcıları arasına sokuldu.
1950'deThe Men'i (Erkekler) yaptı.Fred Zinnemann'ın yönettiği filmin başrolündeMarlon Brando oynuyordu. Bu aynı zamanda Brando'nun sinemadaki ilk filmiydi. Engelli savaş gazilerinin dramını anlatan bu kışkırtıcı filmin dezavantajı ABD'ninKore Savaşına girdiği aynı gün vizyona verilmiş olmasıdır.
Columbia Pictures yılları (1951 - 1954)
1951'deColumbia Pictures'dan gelen teklifi kabul ederek bağımsızlığına bir süre ara verdi. Ancak hala bağımsız bir yapımcıyken başladığı dramatik westernHigh Noon'u (Kahraman Şerif (1952) bitirmeye karar verdi. Yine Fred Zinnemann'ın yönettiği bu filmdeGary Cooper oynuyordu. Üzerinde en çok araştırma yapılmış bualegorik western 4Oscar aldı ve gişe rekorları kırmaya başladı. Film SenatörJoseph McCarthy'nin Hollywood'da başlattığı cadı avının bir alegorisiydi.
Bazıları övgüler alsa da Columbia'da yaptığı filmler gişede başarısızlığa uğruyordu. Columbia için yapımcılığını üstlendiği filmlerden bazıları şunlardır: BirArthur Miller uyarlaması olanDeath of a Salesman (Satıcının Ölümü) (1951),The Sniper (1952),The Member of the Wedding (1952),The Juggler (1953),The Wild One (1953) veThe 5,000 Fingers of Dr. T (1953). 1954 yılında Columbia için son filmini yaptı;The Caine Mutiny (Denizde İsyan).Herman Wouk'un çok satan romanından uyarlanan bu film için daha önceMGM ve20th Century Fox'la işbirliğine yanaşmayan Deniz Kuvvetleri, Stanley Kramer'ın hatırına Columbia Pictures'la işbirliği yaptı ve buna güvenerek baştaHumphrey Bogart olmak üzere güçlü bir oyuncu kadrosuyla veEdward Dmytryk'in yönetiminde işe girişen stüdyo bunun meyvelerini topladı ve Kramer'ın ilk 10 filminde şirkete kaybettirdiği parayı bir filmle fazlasıyla çıkardı. Film eleştirmenlerce de beğenildi.
Yeniden bağımsızlık
Columbia ile kontratını bitiren ve tekrar bağımsız kalan KramerNot as a Stranger'la (1955) ilk kez yapımcılığının yanı sıra yönetmen koltuğuna da oturdu.Robert Mitchum,Olivia de Havilland veFrank Sinatra'nın oynadıkları bu pembe dizi havasındaki hastane dramı çok iyi gişe yaptı ve Kramer'ın sinemadaki yerini sağlamlaştırdı. Sonra daCary Grant,Frank Sinatra veSophia Loren'li savaş filmiThe Pride and the Passion (1957) geldi ve o da gişede yüz güldürdü. Bu filmlerin getirdiği malî ferahlıkla tekrar sosyal konulara eğilmeye karar verdi. Yapımcılar damgalanma korkusuyla bu tür filmlerden kaçınıyorlardı, ABD'dekomünist cadı avı hala sürüyordu. Hiçbir siyasi partiye üye olmamış olan Kramer o zamana kadar hiç soruşturma geçirmemişti ve sırf bu nedenle bile sol çevrelerden de kendisine kuşkuyla bakılıyordu. O iseliberal duruşunun bir ifadesi olarak ırk sorununa eğilen filmiSidney Poitier veTony Curtis'in oynadıklarıThe Defiant Ones'ı (Kader Bağlayınca)(1958) yaptı ve yönetti.On the Beach (Kumsalda) (1959) ise bir nükleer savaş sonunda hayatta kalanlarla ilgili düşündürücü bir dramdı.
"Mesaj veren" filmlerinden bir tanesi de 1960'ta yapıp yönettiğiInherit the Wind'di (Rüzgârın Mirası) (1960).Spencer Tracy,Fredric March veGene Kelly'nin oynadığı film konusunu 1925'lerde Amerika'yı sarsan ünlümaymun davasından almıştı,Darwin'inevrim teorisini öğrencilerine anlattığı için yargılananTennesseeli öğretmenin öyküsünü anlatıyordu ve dindarların tepkisini çekti.Judgment at Nuremberg (Nüremberg Duruşması) (1961) iseNazi savaş suçlularının yargılanmalarını anlatıyordu. Artık Hollywood liberalizminin yaşayan bir abidesi olmuştu.
1963'te "mesaj veren" filmlerine bir ara verdi ve ünlülerden oluşan büyük masraflarla yaptığı komediIt's a Mad, Mad, Mad, Mad World'ü (Çılgın Dünya) yaptı/yönetti.Ship of Fools (1965) ise çok satan bir romandan uyarlanmış durağan bir filmdi. 1967'de ise "en gurur duyduğum filmim" dediği ve yine ırk sorununa eğilen "mesajlı" filmiGuess Who's Coming to Dinner (Beklenmeyen Misafir) geldi.Sidney Poitier,Katharine Hepburn veSpencer Tracy'nin oynadıkları bu romantik komedi ırklar arası evliliğin ABD'deki sorunlarına eğiliyordu. Bazıtabuları yıkan film Hepburn'aOscar getirdi, Kramer'in dostu Tracy'nin son filmi oldu, çekimlerden hemen sonra Spencer Tracy öldü. 1960'ları, baştaAnthony Quinn olmak üzere geniş bir oyuncu kadrosunun rol aldığı veİtalya'da çekilen savaş komedisiThe Secret of Santa Vittoria (Kasabanın Sırrı) (1969) ile tamamladı.
1970'lere Amerikan üniversite kampüslerindeki politik çekişmeleri işlediğiR.P.M. (1970) ile başladı. SonraBless the Beasts and Children (1971),Oklahoma Crude (Kara Altın) (1973),The Domino Principle (1977) ve The Runner Stumbles (1979) gibi ilginç ama para kazandırmayan filmlere imza attı.
Stanley Kramer 19 Şubat 2001'deLos Angeles,Kaliforniya'da zatürre nedeniyle öldü. 87 yaşındaydı.[2][3] Üç kez evlenmiş ve iki kez boşanmıştır. Üçüncü eşi Karen'den dört çocuk; bir önceki evliliğinden olan iki çocuğu olmuştur.
