Urallar ileYenisey Nehri arasında yer alanBatı Sibirya bölgesi, ilk yerleşim alanıdır. Nüfusun çoğunluğunun yaşadığı ve Sibirya arazisi içinde en gelişmiş olan kısımdır.
Yarı çorakKazakistan bölgesinde Kutup Denizi'ne doğru uzanan büyük alçak yayla, Batı Sibirya'nın en tabii fiziki özelliğidir. Bu yayla 2,5 milyon km²lik yüzölçümüyle dünyanın en büyük yaylalarından biridir. Umumiyetle düz bir arazidir. Kıyıdan 1600 km kadar içeride bulunanOmsk şehri deniz seviyesinden sadece 82 m kadar yüksektedir. Fakat bu düzlük güneydoğuda Altay Dağları tarafından bozulur. Rusya Federasyonu sınırındaki bu dağların en yüksek noktası Beluka Tepesi, yaklaşık 4620 m'dir.
Genel olarak kara iklimi hüküm sürer. Kışları çok soğuk geçer. Yaz ve kış günleri arasındaki sıcaklık farklılığı oldukça yüksektir. Ortalama ocak ayı sıcaklığı Tomsk'da -21 °C kadardır. Tomsk şehrinde kar yaklaşık 6 ay toprakta kalır.
Batı Sibirya'nın topoğrafik birliği toprak ve bitki örtüsü bakımından bozuktur. En kuzey tundra onun altında kozalaklı ağaçlardan meydana gelmiş ormanlar bulunur. Bu ormanlara tayga denir ve Batı Sibirya Yaylasının üçte ikisini teşkil eder. Batı Sibirya'nın güneyi, Altay Dağlarına kadar çeşitli türlerde steplerle örtülüdür.Altay DağlarıOb Nehri'ne ve onun kolu İrtiş'e kaynaklık yapar. Bu iki nehirKuznetsk Havzası'nı meydana getirirler. Bu bölge Rusya'nın kömür kaynağı ve Sibirya'nın endüstri açısından kalbidir.
Nüfus, sosyal ve siyasi hayat: Nüfusun büyük bir bölümü ağaçlıklı step bölgelerinde yaşar.Ruslar,Ukraynalılar,Finler veYakut Türkleri nüfusu meydana getiren etnik gruplardır. Türk halkları, Altay Dağları bölgesinde yaşayıp, avcılık ve çobanlıkla geçinirler.
İdari olarak bir memlekete (Krai) ve 5 bölgeye (Oblast) ayrılmıştır. Bu altı idari merkez şunlardır: Tyumen, Omsk, Nobosibirsk, Tomsk ve Kemerova bölgeleriyle Altay Karai.
Batı Sibirya ekonomisi, tarım ve endüstriye dayanır. Kuznetsk Havzası kömür, demir filizi, petrol, doğal gaz ve kereste açısından zengindir. Dolayısıyla demir ve çelik endüstrisi gelişmiştir. Yılda yaklaşık 100.000.000 ton kömür çıkarılır.
Tarım ürünleri arasında buğday başta gelir. Bundan başka yulaf, patates, şekerkamışı ve ayçiçeği yetiştirilir. Altay bölgesi, sığır ve koyun yetiştiriciliği bakımından çok önemlidir. Süt endüstrisi buralarda gelişmiş durumdadır.
Bölgenin demir yolları güneyde yer alır. Trans Sibirya demir yolu ana hattır. Bunun güneyinde Güney Sibirya demir yolu ve bu ikisi arasında, Orta Sibirya demir yolu bulunur. Ob veIrtysh nehirlerinin buzlu sularının eridiği 6 aylık dönemde su ulaşımına müsaittir.
Doğu Sibirya, batıdan doğuya 3000 km ve kuzeyden güneye 2500 km uzunluğundadır. Arazinin %75'i dağlık ve yüksek yaylalıktır. Yüzölçümü 4.125.000 km²dir.
Doğu Sibirya iklimi daha sert ve kuraktır.Sıcaklık çoğu zaman ortalama -40 °C kadardır. Yılda 180 günü aşan dondurucu bir hava mevcuttur. Kar kalınlığı yaklaşık 50 cm'dir.
Doğu Sibirya'nın bir kısmı donmuş topraklarla, büyük bir bölümü tundralar ve taygalarla kaplıdır. Kereste hacmi yüksek bir bölgedir. Sibirya'nın en büyük su yollarından biri olan Yenisey Nehri'nin havzası, Doğu Sibirya içindedir. Su ulaşımına imkân verir. Aynı zamanda ülkenin su gücünün %40'a yakın bir bölümü burada olduğundan hidroelektrik güç potansiyeli yüksektir. Mineral kaynakları bakımından çok zengindir. Batı Sibirya'nın iki misli kömür çıkarılır. Demir, altın, mika, kurşun, çinko, bakır, grafit, alüminyum ve elmas diğer önemli madenleridir.
Nüfusu en az olan bölgedir. Nüfusun çoğunluğu yine tarım ve endüstriyle uğraşır. Trans-Sibirya demir yolu boyunca Ruslar yerleşmiştir. Ukraynalılar, Buryatlar (Moğol ırkından) ve Türkler diğer etnik gruplardır. Az sayıda Fin de mevcuttur.
Ekonomi büyük ölçüde endüstriye ve hidroelektrik santrallere bağlıdır. Irkutsk, Bratsk ve Krasnoyarsk santrallerinden elde edilen gelirler endüstri alanına kaydırılır. Doğu Sibirya, Rusya'nın en önemli alüminyum üretici bölgesidir. Altın, nikel, kalay, tungsten, lityum ve berilyum endüstride kullanılan diğer madenlerdir.
Tarım ürünleri içinde daha çok buğday ve yulaf yetiştirilir. Hayvancılık gittikçe gelişmektedir. Avcılık, balıkçılık ve ormancılık diğer önemli gelir kaynaklarıdır.
1891'le 1916 yılları arasında inşa edilenTrans-Sibirya demir yolu hattı bu bölgenin de ana hattıdır. Bundan başka Ulan-Ude, Taishet-Ust-Kut ve Çin demir yolları da mevcuttur. Rusya-Çin demir yolu yaklaşık olarak 1160 km uzunluğundadır.
Uzak Doğu Rusyası bölgesi Pasifik kıyısında, kuzeyde Bering Boğazı ve güneyde Kore arasında yer alır. Yaklaşık olarak 4000 km uzunluğundadır. Yüzölçümü 6,2 milyon km² kadardır. Pasifik Okyanusu, Bering, Oknotsk ve Japon denizleriyle kıtaya girme yapmıştır. Kıyı bölgeler kıyıya paralel olarak dağlıktır. Bölge yedi karakteristik bölgeye ayrılabilir: Mavitime, Amur, Okhotsk, Kamçatka Yarımadası, Chukchi Yarımadası, Sakhalin Adası ve Lena Nehri Havzası.
Rusya Uzak Doğusu çoğunlukla muson ikliminin tesiri altındadır. Doğu Sibirya kaynaklı kış musonları soğuk ve kuru, denizden gelen yaz musonları ise nemli bir hava getirir. Chukchi Yarımadası ise tipik bir kutup iklimine sahiptir. Bölgeden soğuk Kamçatka okyanus akıntısı geçmektedir.
Rusya Uzak Doğusunun kuzey kesimleri tundralarla kaplıdır. Diğer alanların çoğunluğu ormanlarla örtülüdür. Kuzeyde kozalaklı ağaçlar da bulunur. Güney bölgelerde geniş yapraklı ağaçlar daha çoktur. Sovyet Uzak Doğu bölgesindeki bu ormanlarda çok çeşitli türdeki hayvanlar yetişir. Yer altı kaynakları bakımından çok zengin bir bölgedir. Bureya Havzası veVladi Vostok bölgeleri kömür yataklarına sahiptir. Ayrıca kalay, demir, bakır, kurşun ve çinko da çıkarılır.
Nüfusun %90'dan fazlası Rus ve Ukraynalıdır. Az sayıda yerli kabile mevcuttur. 400.000 kadarYakut Türkü bu bölgededir. İdari bakımdan yediye ayrılır. Habarovsk Krai, Maritime Krai, Amur Oblast, Sakhalin Oblast, Kamçatka Oblast, Magadan Oblast ve Yakut Otonom Cumhuriyeti.
Sibirya'nın iklimi dramatik olarak farklıdır. Kuzey kıyısında (Kuzey Kutup Dairesi'nin kuzeyi) çok kısa süren yaz mevsimi vardır (yaklaşık bir ay uzunluğunda).
Sibirya'nınbitki örtüsü çoğunluklatayga, kuzey ucu kenarındatundra kuşağı ile geniş yapraklı ve karışık ormanları ile güney bölgesi.
Hemen hemen bütün nüfus güneydeTrans Sibirya Demir yolu hattı boyunca yaşar. Buradaki iklim "subarctic" olarak adlandırılan genellikle çok soğuk kışları ve kısa ılık yazları ileKöppen iklim sınıflandırmasına giren tanımlama içinde yer alır.[1] Güvenilir büyüme mevsimiyle (bol güneş ışığı ve son derece bereketli kara topraklarıyla) Güney Sibirya verimli tarıma uygundur.
Sibirya'dayağış genellikle düşüktür. SadeceKamçatka'da 500 mm'yi aşar. Burada nemli rüzgârlarOhotsk Denizi'nden yüksek dağların üzerine akar veMuson etkisi güney ucundakiPrimorye'nin çoğunda ağır yaz yağmurlarını üretir. Bölgenin adı çıkmış olan çok soğuğuna rağmen karın yağışı özellikle bölgenin doğusunda genellikle tamamıyla hafiftir.
Sibirya kelimesinin etimolojik söz kökeni henüz tespit edilememiştir. Fakat yorumlamalar dikkate alınırsa bilim adamlarının çoğu kelimenin kökenini Eski Türkçe kelimelerden tespit edebilmektedirler.Sayısız kar fırtınası sebebiyle kar tozu süprülmesi, Seber, sübür şeklindeki eski adı da dikkate alınarak Tatar Türkçesinde süpürmek anlamına geldiği belirtilir. Sib (uyuyan), yir (yer, toprak) olarak da Tatar Türkçesinden yorumlayanlar vardır. Aynı zamanda tarihî Türk topluluklarından bazılarında Sibir adı görülür.13. yy.da İranlı yazarların eserlerinde "Sebur" olarak geçer. Adın Türk kökenli "su" ve "bir" (vahşi toprak) kelimelerinin birleşimi olabileceği de öne sürülüyor.[2] Rus yıllıklarında (kronik) ilk olarak 15. yy.dan itibaren bu adın günümüz Sibirya bölgesi için kullanıldığını görüyoruz.
Sibirya'dakiPetropavlovsk-Kamçatski gibi pek çok yere Rusya ve Asya'daki diğer büyük şehirlerden kara yolu ile ulaşılamaz. Sibirya'ya ulaşmanın en iyi yoluTrans Sibirya Demir yolu'dur. Trans Sibirya Demir yolu, batıdaMoskova 'dan, doğudaVladivostok arasında çalışır. Tren ikinci mevki 4 yataklı kompartımana, birinci mevki 2 yataklı kompartımana ve bir restorana sahiptir. Demir yoluna yakın olmayan şehirlere ulaşımın en iyi yolu hava yoludur.
Nikolay Katanov,HakasyalıTürkolog,halkbilimci, doğum 1862Abakan. 19. asır sonunda Sibirya ve Türkistan'a ilmî araştırmalar yaptı. Sibirya Türk kültürü ile ilgili hâlen en önde gelen bilim insanı olup Katanov'un özel kitaplığı 1920'de Türk hükûmetince satın alınmış, İstanbul Üniversitesine bağlı olarak kurulan Türkiyat Enstitüsüne (bugün İstanbul Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü) verilmiştir.
Sibirya bölgesinde en çok nüfuslu şehir Rusya Federasyonu'nun da üçüncü büyük şehri olan Novosibirsk şehridir. Bu şehirde Ruslar çoğunlukta olsa bile Türk soylu halklar da büyük bir nüfusa sahiptir.
Sibirya Türkleri günümüzde genel olarak Rusya Federasyonu etkisiyleKiril Alfabesini kullanmaktadır. Çoğunluğu 20. yüzyılın ikinci çeyreğinden itibaren bu alfabeye geçirilmiştir.
