Ebla merkezinde bulunanSüryanilerin 2. asırda Hristiyanlığı kabul etmeleriyle Süryani kültürü Yunan kültürüyle de harmanlanıp güçlü ve zengin bir edebiyat meydana geldi. En önemli eser, Kutsal Kitap'ınPeşitta adı verilen Süryanice çevirisidir. Arapların Tarihi kitabının yazarıPhilip K. Hitti, 1971 yılında John R. Starkey'e verdiği bir röportajda, "Süryanice,İsa'nın konuştuğu dil olanAramice'nin kardeşidir" demiştir.[6]
431Efes ve 451Kadıköy Konsilleri ile farklı mezheplere bölünen Süryanilerin dil ve alfabeleri de Doğu ve Batı olmak üzere iki ayrı kola ayrılmışlardır.
Süryani alfabesi sağdan sola doğru yazılır ve 22 harften oluşur.İbrani Alfabesi'nin tersine harfler bitiştirildiğinden bu harflerin başta, sonda ve ortada yazılışları farklıdır.
Batı Süryanicesi:Bizans'ın etkisinde kalanMonofizit; İsa'nın tek ve ayrılmaz bir tabiatı olduğuna inananYakubiler, 680 yılında bunlardan ayrılan ve Monothelitizmi benimseyen (İsa'nın tek tanrısal karakteri olmakla beraber insanî iradesinin de olduğu görüş), daha sonra 1182 yılındaKatolikliği benimseyen LübnanlıMaruniler ve şimdi Katolik olup Bizans ayin biçimine göre ibadet edenMelkitler oluşturur.
Doğu Süryanicesi iseDiofizit (İsa'nın birbirinden bağımsız çift tabiatı olduğunu savunan görüş)Nasturiler (Asurlar) ve daha sonra bunlardan ayrılıp Katolikliği benimseyenKeldanileri oluşturur. Nasturiler Doğu Asurca'yı Çin'e kadar taşımış ve yaymışlardır. Her iki grupta sesli harflerin okunuşları farklılıklar gösterir.
Turoyo ܛܘܪܝܐ (Surayt[7]):Yakubi Süryanilerce konuşulan Çağdaş Batı Süryani lehçesidir.Tur-Abdin bölgesi veİstanbul'da,Suriye,Lübnan ve göçlerle bazı Avrupa ülkelerinde, Amerika kıtasında ve Avustralya'da en az 200.000 kişi tarafından konuşulmaktadır.
Mlahsö ܡܠܚܬܝܐ: Diyarbakır'da bu dili konuşabilen son kişi 1998 yılında öldüğünden kullanıcısı kalmamıştır. Kelime yapısı bakımından Klasik Süryanice'ye Turoyo'dan daha yakındır.
