20. yüzyılda politik açıdan önemli bir dil olan Rusça,Birleşmiş Milletlerin resmî dillerinden biridir ve dünya üzerinde en çok konuşulan 7. dildir.[18] RusçaKiril alfabesiyle yazılır.[19] Rusçada vurgu çok önemlidir. Rusça sözcüklerde vurgunun belli bir yeri yoktur.[20] DolayısıyӀa sözcükleri öğrenirken vurguyu ve telaffuzu doğru öğrenmek önemlidir. Rusça kelime okunuş vurgu bulunduğu yere bağlı olarak değişebilmektedir. Mesela: золото [zólata] - золотой [zalatóy][21]
Ukraynaca veBelarusça, Rusçaya en yakın olan dillerdir. DoğuSlav dilleri de Rusçaya çok yakındır.[22]Ukrayna veBelarus'un doğu ve güney bölgelerinde de Rusça konuşulur. Eski bir DoğuSlav lehçesi olan Novgorod Lehçesinin Rusçanın oluşumunda büyük önem oynadığı kabul edilir.[23]Bulgarca her ne kadar dil bilgisi olarak Rusçadan farklı olsa da her ikisi de 19. ve 20. yüzyıllardaSlav etkisi altına girmiştir. Bu yüzden Rusça ileBulgarca arasında birçok ortak kelime vardır.[23] Rus dilinde harfleri yumuşatmak veya kalınlaştırmak için oluşturulan özel harfler vardır.ь bu harf önüne gelen sesi yumuşatır.ъ bu harf ise sertlik işaretidir.[24] Rusça yüzyıllar içerisindeİngilizce,Fransızca,Almanca,Hollandaca,Lehçe,Latince gibi dillerden etkilenmiştir.[25]Monterey,Kaliforniya'da yer alan Savunma Dil Enstitüsüne göreİngilizceyi akıcı konuşabilen birinin 720 saatlik bir eğitimle Rusça öğrenilebileceğini hesaplamıştır. Rusça dünya politikasında kritik rol oynadığı içinBirleşmiş Milletler İstihbarat Topluluğundasabit hedef dili olmuştur.[26]
Rusçanın en yaygın kullanıldığı ülkelerRusya,Ukrayna,Kazakistan veBelarus'tur. Bir zamanSovyetler Birliği'ni oluşturan ülkelerde de eskisi kadar yaygın olmasa da kullanılmaktadır.Sovyetler Birliği zamanında farklı etnik grupların konuştuğu dillere yönelik devlet politikası sık sık değişse de, ağırlıklı olarak Rusça kullanılmaktaydı. 1990 yılında Rusça, birliğin resmi dili olarak kabul edildi.[27] 1991 yılındaSovyetler Birliği'nin dağılmasıyla birlikte yeni bağımsızlığını kazanmış devletlerin çoğu kendi yerel dillerini destekleyen politikalar izlediler. Ancak Rusçanın bölgedeki önemi güncelliğini korumaktadır. ÖrneğinEstonya'nın % 67,8'i Rusça konuşmaktadır.Sovyetler Birliği'nden dağılan ülkelerin çoğunda Rusça resmî dildir. Resmî dil değilse bile Rus dili okullarda öğretilmektedir.[22]Baltık ülkelerinde ya yabancı dil olarak ya da anadil olarak Rusça konuşulmaktadır.Kazakistan,Belarus veKırgızistan'da Rusça hâlâ resmi dildir. KuzeyKazakistan'ın büyük bir kısmı hala Rusça konuşmaktadır.[23]Litvanya nüfusunun % 60'ı Rusça bilmektedir.İsrail'de 750.000 kişi tarafından Rusça konuşulmaktadır.[28] Bunlar eskiSovyetler Birliği'nden gelen Yahudi göçmenlerdir.Kazakistan,Belarus,Özbekistan,Ukrayna,Kırgızistan,Moldova,Azerbaycan,Gürcistan,Ermenistan veTacikistan'da okullarda zorunlu Rusça eğitimi verilir.[29]
Bilinen Rus dili tarihinin başlangıç yılı 858'dir.[30] Rusça sistemiSlav dillerinden gelmiştir ve en çok sözcük Eski Rus Dilinden aktarılmadır. Rus dili,Kiril alfabesi ile yazılır.[31] 988 yılındaKievRusyasının prensi Vladimir,Konstantinopolis’ten Ortodoks dinini Kiev Rusyasına taşıdı.[32] Bulgar eğitimci Konstantin (en tanıdık adı Kiril’dir) ve Metodius kardeşler Slavlar içinGlagol alfabesini ürettiler. Glagol Alfabesi Slav dili için kullanışsızdı.[33] Onun için Kiril ve Metodius yeni Kiril alfabesini üretince, İncil'iSlavcaya çevirdiler. O zamandan beri Rus dilinde Kiril alfabesi kullanılır.[34] Şimdiki Rus stilinde Kiril alfabesinde 33 harf vardır.
Ц: Türkçede bulunmayan sert bir T harfidir. Ts olarak da seslendirilir (ʦ:Ṫ+Ṡ). Moğolcada ve Rusçada, Slav dillerinde, ayrıca Kiril alfabesini kullanan pek çok dilde Ç harfinin türevi olan bir sestir. Gagavuzcada ve diğer Türk dillerinde Slav kökenli kelimelerde yer alır (Ț).
Х: Boğazdan gelen gırtlaksı bir H sesidir. TürkçedekiXalı (Halı), Xala (Hala), Xoroz (Horoz) sözcüklerinin bu harfle yazılması doğru ses değerlerine örnek teşkil eder. Normal H sesinden biraz daha sert ve hırıltılıdır. H sesi hiçbir engele takılmadan çıkarken, bu ses boğazın üst kısmında titreşir. Arapçadaki Hı (خ) harfine eşdeğerdir.
Е: İ-E arasında seslendirilen bir harftir. (Şekil benzerliği nedeniyle Türkçedeki E harfi ile karıştırılmamalıdır, çünkü arada belirsiz de olsa bir ses farklılığı vardır.) Bu ses UkraynacadaЄ biçimiyle bulunur ve bu dilde sıklıkla kullanılır. Bu harfe İe (Ye) adı verilir ve çevirilerde bu ses değereri ile gösterilir, ancak bu kesinlikle doğru bir yaklaşım değildir. Çünkü bu harf art arda gelen İ ve E seslerini ifade etmez. Tamamen İ-E arası farklı bir sestir (Latin:Ë). Rusçada yoğun olarak kullanılan ve açık olarak işitilen bir harftir. Ancak Türkçedeki gibi kaynaşan harflerin arasında değil, herhangi bir koşula bağlı olmadan ortaya çıkan ve Ruslar tarafından diğer seslerden rahatlıkla ayırt edilebilen belirgin bir sestir.
Önemli Açıklama-1: KirilЕ (İe) harfininRus alfabesindeki ses değeri kesinlikle Türkçe Latin alfabesindekiE harfi ile farklıdır. Tamamen bir şekil benzerliğidir. KirilЄ (Rus alfabesinde:Е) harfinin Latin karşılığıË harfidir.
Önemli Açıklama-2: KirilЁ (Io) harfinin ses değeri olarak kesinlikle LatinË (E-Umlaut) harfi ile hiçbir ilgisi yoktur. Tamamen bir şekil benzerliğidir. LatinË harfinin Kiril karşılığı kesin olarakЄ (Rus alfabesinde:Е) harfidir.
Rusçada sesliler iki gruba ayrılır: sert ve yumuşaktır. Sert sesliler:а,о,у,ы,э,ъYumuşak sesliler:я,ё,ю,и,е,ьSert seslilerч veщ'den sonra okursak, daima yumuşaktır. Aynı Türkçe gibi.
Tonlu sessizler:б,в,г,д,ж,зBoğuk sessizler:п,ф,к,т,ш,сTonlu ve boğuk harfleri telaffuz ederken diliniz ve damağınız aynı seviyededir, fakat tonlu harfler biraz daha yüksek sesle telaffuz edilir.Tonlu sessiz harfi sözcüğün sonunda olursa, her zaman boğuk ses söylenir.
Ö: зуб [zup], рог [rok], раз [ras], рожь [roş]
Tonlu sessiz harfinden sonra boğuk sessiz harf varsa, iki sessiz de boğuktur.
Ö: автобус [aftóbus], ложка [lóşka], легко [lihkó], мягкий [m'ahkiy]
Boğuk sessiz harfinden sonra tonlu sessiz harf varsa, iki sessiz de tonludur.
Bazı dil bilimcilerKuzey ileGüney arasında iki ana bölge arasında lehçe olduğunu söylerler. Rus lehçeleriniMoskova ikiye bölüyor. Rus lehçelerini ayırmak gerekirseKuzey,Merkez veGüney Rus lehçeleri diye ayırabiliriz.[35]Moskova Orta bölgeyi oluşturuyor. Rusça bölgelere göre farklılık gösterir. Lehçelerde sık telaffuz ve tonlama, kelime ve gramer ayrı ve standart dışı özellikler göstermektedir. Rus lehçeleri aynı zamanda başka ülkelere de ilham olmuştur.[36]Kuzey Rus lehçesiBelarus'u Sloboda ve bozkır lehçeleri iseUkrayna'yı etkiler.[37]
Rus lehçeleri birbirlerine oranla farklılık gösterir. Bu farklılıkların çoğu tonlama, telâffuz hatta kelimeler de bile gerçekleşebilir.Kuzey Rus lehçesi kelimeleri olduğu gibi telâffuz eder. Kelimeleri yumuşatmaz. Vurgu çok azdır. Ama gene de vurgu bulunan yerlerde belirli bir kuralı yoktur.[37]Kuzey Rus lehçesi Rus alfabesinde bulunanь harfini kelimelerde kullanmadan yutarak söylerler.[36] Tıpkı bazıTürk yerleşimlerindeki insanların bazı harfleri yutması gibidir. Örneğin; nasıl Trakya'da yaşayan nüfusun yerlilerih sesini zor telâffuz ediyorlarsa aynı şey KuzeyRusya'da yaşayan Ruslar için de geçerlidir. Örneğin; Rus dilinde aşk anlamına gelenлюбить (lyubid şeklinde okunur.)Kuzey Rus lehçesi bu kelimenin son harfini yutar.[38] Bundan dolayı bu kelimeyiлюбить (lyubit) şeklinde telâffuz ederler. Aynı zamandaKuzey Rus lehçesindee veo harfleri biraz daha uzatılarak söylenir. Bu söyleyişUkrayna diline benzer.[39] Örneğin; Rus dilinde yağmur anlamına gelenдождь(dojid şeklinde okunur.)Kuzey Rus lehçesindeo harfi uzar. Bu kelimeKuzey Rus lehçesindeдождь (doojit) şeklinde telâffuz edilir.O harfi uzatılır.Kuzey Rus lehçesiBulgarcaya veMakedonya diline telâffuz ve söyleniş bakımından çok benzer.[40] Bu lehçeBelarus diline de ilham olmuştur.
Merkez lehçesi Rus dilinin en düzgün ve gerçekçi hâlidir. Kelimelerde telâffuz normaldir. Sesler konuşma dilinde yutulmaz veya uzatılarak söylenmez. Tıpkı Türk dili için kullanılanİstanbul Türkçesi ifadesiMerkez lehçesini ifade etmek için uygundur. Rus dilinin en sade hâli bu lehçedir.[41] Rus yazı dilinde bu lehçe kullanılır.Rusya'nın başkentinde bu lehçe konuşulduğu için Rus diplomatların, politikacılarının, siyasetçilerinin ve hatta Rus devlet başkanlarının çoğunun lehçesiMerkez lehçesidir.[42]Merkez lehçesinin en önemli özelliği Rus dilindeki tüm yazıların bu lehçe esas alınarak oluşturulmasıdır. Fakat gene de Rus dili yazıldığı gibi okunan bir dil değildir. Birçok harf yumuşatılır. Vurgu olamayano sesia olarak okunur.[43] Örneğin; Rus dilinde demir anlamına gelenжелезо (jelyeza) şeklinde okunur. Yani lehçe olduğu gibi yazı dilinde de esas alınsa gene de bazı harflerin okunuşları farklıdır.[44]
Güney Rus lehçesi Kuzey Rus lehçesine oranla daha kibardır. Hiçbir harf yutulmaz. Ancak bu lehçenin en büyük farklılığı telâffuzdur. Harfler ve kelimeler olduğundan çok daha farklı bir şekilde telâffuz edilir.[45] Genel olarak sessiz harflerin çoğu yumuşatılır. Aynı zamanda konuşma dilinde de birçok harf düşürülebilir.[46] Tıpkı Türk dilindeki ünlü düşmesi gibi bu lehçede de birçok sesli harf düşebilir. Örneğin; Rus dilinde çember anlamına gelenкруг (kurug şeklinde okunur.) Yazı dilinde Merkez lehçesi esas alınır. Eskiden bu kelimeкуруг şeklinde yazılırdı.[47] Güney Rus lehçesinde ilku harfi düşer. Bundan dolayı GüneyRusya'da yaşayanlar bu kelimedeki ilku harfini söylemezler. Bu ilginç telâffuz biçimiMerkez lehçesinin yazı diline ilham olmuştur. FakatMerkez lehçesindeki kişiler bunu hâlâ (kurug) şeklinde telâffuz eder.[48] Bu sadece yazı diline ilham olmuştur. TıpkıTürkçedekidram, grup kelimeleri gibi bunların arasında bir harf vardır fakat yazı dilinde yazılmazlar. Aynı şey Rus dilinde de geçerli bu kelimenin arasında bir harf var fakat yazılmıyor. İşte Rus dilinde bu kelimenin ilk ünlü harfinin yazılmama nedeniGüney Rus lehçesinde bu harfin yutulmasıdır.[49] Bu harfin yutulması yazı dilinde Ruslar tarafından hoş karşılanmıştır. Bundan dolayı bu kelime günümüzde deкруг şeklinde yazılır.
Rus dilinde fen anlamına gelenнаука (nauga) şeklinde okunur. Bu sözcüğün bu şekilde okunmasının nedeniGüney lehçesidir.[50] Bu okunuş çoğu Ruslarda aynı şekildedir.Kuzey Rus lehçesini konuşanlar dışındaki Merkezdeki Ruslarda dahil olmak üzere herkes bu kelimeyi böyle okur. Bu lehçede bu kelimedekik harfi yumuşatılmış veg olarak okunmuştur. Bu okunuş ise yaygınlaşmıştır.[51]Merkez lehçesini konuşan çoğu kimse de bu kelimeyi bu şekilde okur. Fakat yazı dilinde iseKuzey lehçesi kullanılmıştır.[52]
