Descartes'ın felsefesinin birçok unsurunun geçAristotelesçilik, 16. yüzyılınyeniden canlanan Stoacılık veyaAugustine gibi daha önceki filozoflarda emsalleri vardır.Doğa felsefesi'nde,ekoller'den iki ana noktada ayrıldı: Birincisi,cismani töz'ün madde ve biçime ayrılmasını reddetti; ikinci olarak, doğal fenomenleri açıklamada ilahi veya doğalnihai amaçlar'a yapılan herhangi bir çağrıyı reddetti.[21] TeolojisindeTanrı'nın yaratma eylemi'nin mutlak özgürlüğünde ısrar eder. Önceki filozofların otoritesini kabul etmeyi reddeden Descartes, görüşlerini sıklıkla kendinden önceki filozoflardan ayırır. Duygular üzerine birerken modern bir inceleme olanRuhun Tutkuları'nın açılış bölümünde, Descartes, bu konuda "sanki daha önce bu konularda kimse yazmamış gibi" yazacağını iddia edecek kadar ileri gider. En iyi bilinen felsefi ifadesi "Latince: cogito, ergo sum" ("Düşünüyorum, öyleyse varım",İngilizce: "I think, therefore I am";Fransızca: Je pense, donc je suis),Yöntem Üzerine Söylem (1637; Fransızca ve Latince) veFelsefenin İlkeleri'nde (1644, Latince).[22]
Descartes sıklıklamodern felsefenin babası olarak anılır ve 17. yüzyıldaepistemoloji'ye verilen artan ilgiden büyük ölçüde sorumlu olarak görülür.[23][24] Daha sonraSpinoza veLeibniz tarafından savunulan 17. yüzyıl kıtasalrasyonalizminin temellerini attı ve daha sonraHobbes,Locke,Berkeley veHume'dan oluşanampirist düşünce okuluna karşı çıktı. 17. yüzyıl Hollanda Cumhuriyeti'nde, erken modern rasyonalizmin yükselişi -tarihte ilk kez kendi başına oldukça sistematik bir felsefe okulu olarak- genel olarak modern Batı düşüncesi üzerinde muazzam ve derin bir etki yarattı. Descartes'ın (yetişkin yaşamının çoğunu geçirmiş ve tüm önemli yapıtlarını Hollanda'nın Birleşik Eyaletleri'nde yazmıştır) ve Spinoza'nın iki etkili rasyonalist felsefi sistemi -Kartezyencilik veSpinozizm. "Akıl Çağı"na adını ve tarihteki yerini verenler, Descartes, Spinoza ve Leibniz gibi 17. yüzyıl başrasyonalistleriydi. Leibniz, Spinoza[25] ve Descartes felsefenin yanı sıra matematikte de çok bilgiliydiler ve Descartes ve Leibniz bilime de büyük katkıda bulundular.[26]
Mektupları incelemeyi tamamen bıraktım. Kendimde veya dünyanın büyük kitabında bulunabilecek bilgilerden başka bir bilgi aramamaya karar vererek, gençliğimin geri kalanını seyahat ederek, mahkemeleri ve orduları ziyaret ederek, farklı mizaç ve rütbelerden insanlarla kaynaşarak, çeşitli deneyimler toplayarak, talihin bana sunduğu durumlarda kendimi sınayarak ve her zaman bazı şeyleri elde etmek için yoluma ne çıktıysa üzerinde düşünerek, ondan fayda elde ederek geçirdim.
Descartes, 1619'dan beri BavyeraKatolik Dükü Maximilian'ın hizmetindeyken,[39] Kasım 1620'dePrag yakınlarındaki Beyaz Dağ Savaşı'nda hazır bulundu.[40][41]
Adrien Baillet'e göre, 10-11 Kasım 1619 gecesi (Aziz Martin Günü),Neuburg an der Donau'da görev yaparken, soğuktan korunmak için Descartes kendini "fırın" (muhtemelen birhoroz sobası) olan bir odaya kapattı.[42][43] İçerideyken üç rüya[43] gördü ve ilahi bir ruhun kendisine yeni bir felsefe gösterdiğine inanıyordu. Bununla birlikte, Descartes'ın ikinci rüyası olarak kabul ettiği şeyin aslında birpatlayan kafa sendromu (EHS-Exploding Head Syndrome) bölümü olması muhtemeldir.[44] Çıktıktan sonraanalitik geometri ve matematiksel yöntemi felsefeye uygulama fikrini formüle etmişti. Bu vizyonlardan, bilim arayışının onun için gerçek bilgeliğin arayışı ve hayatının çalışmalarının merkezî bir parçası olduğu kanıtlanacaktı.[45][46] Descartes ayrıca tüm doğruların birbiriyle bağlantılı olduğunu çok net bir şekilde gördü, böylece temel bir doğru bulmak ve mantıkla ilerlemek tüm bilime yol açacaktı. Descartes bu temel gerçeği çok yakın bir süre sonra ünlü "Düşünüyorum, öyleyse varım" ile keşfetti.[38]
1620'de Descartes ordudan ayrıldı. Loreto'daki Basilica della Santa Casa'yı ziyaret etti, ardından Fransa'ya dönmeden önce çeşitli ülkeleri ziyaret etti ve sonraki birkaç yıl boyunca Paris'te zaman geçirdi. Yöntem üzerine ilk makalesini orada yazdı:Regulae ad Directionem Ingenii (Zihnin Yönü için Kurallar,Rules for the Direction of the Mind).[38] 1623'teLa Haye'ye geldi ve hayatının geri kalanında rahat bir gelir sağlayantahviller'e yatırım yapmak için tüm mülkünü sattı.[36]:132[47]:94 Descartes, 1627'deKardinal Richelieu tarafındanLa Rochelle Kuşatması'nda hazır bulundu.[47]:128 Aynı yılın sonbaharında,Mersenne ve diğer birçok bilginle birlikte simyacı Nicolas de Villiers, Sieur de Chandoux'nun ilkeleri üzerine verdiği bir konferansı dinlemek için geldiği papalığa aitnuncioGuidi di Bagno'nun evinde, sözde yeni bir felsefenin ilkeleri üzerine,[48] KardinalBérulle, Engizisyon'un ulaşamayacağı bir yerde yeni felsefesinin bir açıklamasını yazmasını istedi.[49]
Zamanın birçok ahlakçısının aksine, Descartes tutkuları küçümsemedi, aksine onları savundu; Francine'in 1640'taki ölümüne ağladı.[51] Jason Porterfield'ın yakın tarihli bir biyografisine göre, "Descartes, insanın kendine adam olduğunu kanıtlamak için gözyaşlarından kaçınması gerektiğine inanmadığını söyledi."[52]Russell Shorto, babalık ve bir çocuğu kaybetme deneyiminin Descartes'ın çalışmasında bir dönüm noktası oluşturduğunu ve odak noktasını tıptan evrensel cevaplar arayışına çevirdiğini düşünüyor.[53]
Sık sık yapılan hareketlere[54] rağmen, tüm önemli çalışmalarını Hollanda'da 20 yılı aşkın bir süre boyunca yazdı ve matematik ve felsefede bir devrim başlattı.[55] 1633'te Galileoİtalyan Engizisyonu tarafından mahkûm edildi ve Descartes, önceki dört yıllık eseri olanDünya Üzerine İnceleme (Treatise on the World) adlı çalışmasını yayınlama planlarından vazgeçti. Yine de 1637'de bu çalışmanın bazı bölümlerini üç makale hâlinde yayınladı:[56]Les Météores (Meteorlar), "La Dioptrique" (Dioptrics) veLa Géométrie (Geometri), öncesinde ünlüDiscours de la méthode (Yöntem Üzerine Söylem).[56] İçinde Descartes, bilgimizin sağlam bir temele dayanmasını sağlamayı amaçlayan dört düşünce kuralı ortaya koymaktadır:[57]
“
Birincisi, böyle olduğunu bilmediğim hiçbir şeyi doğru kabul etmemekti; başka bir deyişle, acelecilikten ve ön yargıdan dikkatle kaçınmak ve tüm şüphe zeminini dışlayacak kadar açık ve seçik olarak zihnime sunulandan başka bir şeyi yargımda içermemek.[58]
„
La Géométriede DescartesPierre de Fermat ile yaptığı keşiflerden yararlandı, bunu yapabildi çünküLoci'ye Giriş (Introduction to Loci) adlı makalesi ölümünden sonra 1679'da yayımlandı. Bu daha sonra Kartezyen Geometri olarak tanındı.[59]
Descartes, hayatının geri kalanında hem matematik hem de felsefe ile ilgili eserler yayımlamaya devam etti. 1641'de Latince yazılmış ve böylece bilginlere hitap edenMeditationes de Prima Philosophia (İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar,Meditations on First Philosophy) adlı bir metafizik risalesi yayınladı. Bunu 1644'teYöntem Üzerine Söylem (Discourse on the Method) veİlk Felsefe Üzerine Meditasyonların (Meditations on First Philosophy) bir tür sentezi olanPrincipia Philosophiae (Felsefenin İlkeleri,Principles of Philosophy) izledi. 1643'te, Kartezyen felsefe,Utrecht Üniversitesinde kınandı ve Descartes,Egmond-Binnen'e yerleşerek Lahey'e kaçmak zorunda kaldı.
Christia Mercer, Descartes'ın elli yıl önce, entelektüel büyümede felsefi yansımanın rolüyle ilgili olarakThe Interior Castle'ı yayımlayan İspanyol yazar ve Roma Katolik rahibesiAvilalı Teresa'dan etkilenmiş olabileceğini öne sürdü.[14][60]
Descartes (Hollanda hizmetinde bir İtalyan generali olan Alfonso Polloti aracılığıyla)Bohemya Prensesi Elisabeth ile esas olarak ahlaki ve psikolojik konulara ayrılmış altı yıllık bir yazışmaya başladı.[61] Bu yazışmayla bağlantılı olarak 1649'da Prenses'e adadığıLes Passions de l'âme (Ruhun Tutkuları,The Passions of the Soul)adlı eseri yayımladı.Principia Philosophiae'nin Abbot Claude Picot tarafından hazırlanan Fransızca çevirisi 1647'de yayımlandı. Bu basım ayrıca Prenses Elisabeth'e ithaf edilmiştir.Fransızca baskının önsözü'nde Descartes, gerçek felsefeyi bilgeliğe ulaşmanın bir yolu olarak övdü. Bilgeliğe ulaşmak için dört sıradan kaynak belirler ve son olarak, ilk nedenleri araştırmaktan oluşan beşinci, daha iyi ve daha güvenli olduğunu söyler.[62]
1649'da Descartes, Avrupa'nın en ünlü filozof ve bilim adamlarından biri haline gelmişti.[56] O yılİsveç Kraliçesi Christina onu yeni bir bilim akademisi kurması ve ona aşk hakkındaki fikirlerini öğretmesi için sarayına davet etti. Descartes kabul etti ve kışın ortasında İsveç'e taşındı.[63] Descartes ile ilgilendi veThe Passions of the Soulu yayınlaması için teşvik etti.[64]
Stockholm'dakiTre Kronor'a 500 metreden daha yakın olanVästerlånggatan'da yaşayanPierre Chanut'un evinde misafirdi. Orada, Chanut ve Descartes birTorricelli cıva barometresiyle gözlemler yaptılar.Blaise Pascal'a meydan okuyan Descartes, hava tahminindeatmosferik basınç'ın kullanılıp kullanılamayacağını görmek için Stockholm'deki ilk barometrik okuma setini aldı.[65]
Descartes, Kraliçe Christina'ya doğum gününden sonra haftada üç kez sabah 5'te soğuk ve rüzgarlı şatosunda ders vermeyi planladı. Birbirlerinden hoşlanmadıkları çok geçmeden anlaşıldı; onunmekanik felsefe ile ilgilenmediği gibiAntik Yunan'a olan ilgisini de paylaşmadı. 15 Ocak 1650'de Descartes, Christina'yı yalnızca dört ya da beş kez görmüştü. 1 Şubat'tapnömoni hastalığına yakalandı ve 11 Şubat'ta öldü.[66] Chanut'a göre ölüm nedeni pnömoniydi, ancak onun kanamasına izin vermeyen Christina'nın doktoru Johann van Wullen'e göreperipnömoniydi.[67] (Descartes'ın tanımladığı gibi sert geçen Ocak ayının ikinci yarısı dışında kış ılıman[68] geçmiş görünüyor; ancak, "muhtemelen bu yorumun Descartes'ın hava durumu hakkında olduğu kadar entelektüel iklimi de ele alması amaçlandı.")[64]
E. Pies, Doktor van Wullen'ın bir mektubuna dayanarak bu hesabı sorguladı; ancak, Descartes tedavisini reddetmişti ve o zamandan beri onun doğruluğuna karşı daha fazla argüman ortaya atıldı.[69] 2009 tarihli bir kitapta, Alman filozof Theodor Ebert, Descartes'ın dini görüşlerine karşı çıkan bir Katolik misyoner tarafından zehirlendiğini savunuyor.[70][71][72]
Protestan bir ulusta Katolik[73][74][75] olarak, Stockholm'dekiAdolf Fredrik Kilisesi'nde çoğunlukla yetimler için kullanılan bir mezarlığa gömüldü. El yazmaları, Chanut'un kayınbiraderiClaude Clerselier ve "mektuplarını seçici bir şekilde keserek, ekleyerek ve yayınlayarak Descartes'ı bir aziz haline getirme sürecini başlatan dindar bir Katolik"in eline geçti.[76][77]:137-154 1663'tePapa, Descartes'ın eserleriniYasaklanmış Kitaplar Dizini arasına yerleştirdi. 1666'da, ölümünden on altı yıl sonra, kalıntıları Fransa'ya götürüldü veSaint-Étienne-du-Mont'a gömüldü. 1671'deXIV. Louis,Kartezyenizm içindeki tüm dersleri yasakladı. 1792'dekiUlusal Konvansiyon, onun kalıntılarınıPanthéon'a nakletmeyi planlamış olsa da, 1819'daSaint-Germain-des-Prés Manastırı'nda kafatası ve bir parmağı eksik olarak yeniden gömüldü.[78] Kafatası Paris'tekiMusée de l'Homme'de gösteriliyor.[79]
Metot Üzerine Söylem'de (Discourse on the Method), kişinin hiç şüphesiz doğru olarak bilebileceği bir dizi temel ilkeye ulaşmaya çalışır. Bunu başarmak için, bazenmetodolojik şüphecilik veya Kartezyen şüphe olarak da adlandırılan hiperbolik/metafizik şüphe adı verilen bir yöntem kullanır: şüphelenilebilecek herhangi bir fikri reddeder ve sonra onları elde etmek için yeniden gerçek bilgi için sağlam bir temel kurar.[80] Descartes,İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar'da (The Meditations on First Philosophy) yaptığı gibi fikirlerini sıfırdan inşa etti. Bunu mimariyle ilişkilendirir: yeni bir bina veya yapı oluşturmak için üst toprak alınır. Descartes, şüphesini toprak ve yeni bilgiyi binalar olarak adlandırır. Descartes'a göre, Aristoteles'intemelcilik eksiktir ve şüphe yöntemi temelciliği güçlendirir.[81]
Başlangıçta, Descartes düşündüğü tek bir ilk ilkeye ulaşır. Bu,Metot Üzerine Söylem'deki (Discourse on Method) Latince "cogito, ergo sum" (İngilizce: "I think, therefore I am",Türkçe: "Düşünüyorum, öyleyse varım") ifadeyle ifade edilir.[82] Descartes, eğer şüphe ediyorsa, o zaman şüpheyi bir şey ya da biri yapıyor olmalı; bu nedenle, şüphe duyduğu gerçek varlığını kanıtladı. "İfadenin basit anlamı, eğer biri varoluşa şüpheyle bakıyorsa, bu onun kendi başına var olduğunun kanıtıdır."[83] Bu iki ilk ilke - düşünüyorum ve ben varım - daha sonra Descartes'ın açık ve seçik algısı tarafından doğrulandı (Meditasyonlar adlı eserde üçüncü meditasyonunda tasvir edildi): Descartes, bu iki ilkeyi açık ve seçik olarak algıladığı için onların şüphe edilemezliklerini sağlar.
Descartes düşündüğü için var olduğundan emin olabileceği sonucuna varır. Ama hangi biçimde? Bedenini duyuları kullanarak algılar; ancak, bunlar daha önce güvenilmezdi. Böylece Descartes, tek şüphe götürmez bilginin kendisinin "düşünen bir şey" olduğu olduğuna karar verir. Düşünmek onun yaptığı şeydir ve gücü özünden gelmelidir. Descartes, "düşünce"yi (cogitatio) "içimde olup bitenler ve bunun bilincinde olduğum sürece onun hemen bilincindeyim" olarak tanımlar. Dolayısıyla düşünme, kişinin doğrudanbilinçli olduğu her bir kişinin etkinliğidir.[84] Uyanık düşüncelerinrüyalar'dan ayırt edilebileceğini ve kişinin zihninin, duyularının önüne yanıltıcı bir dış dünya yerleştiren birkötü cin tarafından "ele geçirilemeyeceği"ni düşünmek için nedenler verdi.[81]
“
Böylece gözlerimle gördüğümü sandığım bir şey, yalnızca zihnimdeki muhakeme yetisi tarafından kavranır.[85]:109
„
Bu şekilde, Descartes,algı'yı güvenilmez bularak ve bunun yerine yalnızcatümdengelim'i bir yöntem olarak kabul ederek bir bilgi sistemi inşa etmeye devam eder.[86]
Paris şehrinde sergilenenotomatlardan etkilenen Descartes, zihin ve beden arasındaki bağlantıyı ve ikisinin nasıl etkileşime girdiğini araştırmaya başladı.[kaynak belirtilmeli]Dualizm için başlıca etkileriteoloji vefizikti.[87] Zihin ve beden ikiliği üzerine teori, Descartes'ın imza doktrinidir ve geliştirdiği diğer teorilere nüfuz eder.Kartezyen dualizmi (veya zihin-beden ikiliği) olarak bilinen, zihin ve beden arasındaki ayrım üzerine teorisi, sonraki Batı felsefelerini etkilemeye devam etti.[88]İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar'da (Meditations on First Philosophy) Descartes,Tanrı'nın varlığını ve insan ruhu ile beden arasındaki ayrımı göstermeye çalıştı. İnsanlar bir zihin ve beden birliğidir;[89] bu nedenle Descartes'ın düalizmi, zihin ve bedenin farklı ama yakından bağlantılı olduğu fikrini benimsiyordu. Descartes'ın birçok çağdaş okuyucusu zihin ve beden arasındaki ayrımı kavramayı zor bulsa da, o bunun tamamen basit olduğunu düşündü. Descartes, tözlerin var olma biçimleri olanmodlar kavramını kullanmıştır. Descartes,Felsefenin İlkelerinde (Principles of Philosophy), "bir tözü, ondan farklı olduğunu söylediğimiz moddan ayrı olarak açıkça algılayabiliriz, oysa tersine, tözden ayrı modu anlayamayız" diye açıkladı. Tözünden ayrı bir modu algılamak, Descartes'ın şu şekilde açıkladığı entelektüel bir soyutlamayı[90] gerektirir:
“
Entelektüel soyutlama, düşüncemi bu daha zengin fikrin içeriğinin bir kısmından uzaklaştırarak, onu diğer kısma daha büyük bir dikkatle uygulamamdan ibarettir. Bu nedenle, bir şekli, şekli olan tözü veya uzantısını düşünmeden düşündüğümde, zihinsel bir soyutlama yaparım.[90]
„
Descartes'a göre, her biri diğerinden ayrı olarak var olabildiklerinde, iki töz gerçekten farklıdır. Böylece Descartes, Tanrı'nın insanlardan farklı olduğu ve bir insanın bedeni ve zihninin de birbirinden farklı olduğu sonucuna vardı.[91] Beden (genişletilmiş bir şey) ve zihin (genişletilmemiş, maddi olmayan bir şey) arasındaki büyük farkların ikisini ontolojik olarak farklı kıldığını savundu. Descartes'ın bölünmezlik argümanına göre, zihin tamamen bölünemezdir: "zihni ya da yalnızca düşünen bir şey olduğum için kendimi düşündüğümde, içimdeki hiçbir parçayı ayırt edemiyorum; kendimi oldukça tek ve eksiksiz bir şey olarak anlıyorum."[92]
Dahası,Meditasyonlar'da, Descartesbalmumu'nun bir parçasını tartışır ve Kartezyen ikiciliğin en karakteristik tek doktrinini ortaya koyar: evrenin kökten farklı iki tür töz içerdiği -Düşünme olarak tanımlanan zihin veya ruh ve madde ile düşünmeyen olarak tanımlanan beden.[93] Descartes'ın günlerindeAristotelesçi felsefe, evrenin doğası gereği amaçlı veya teleolojik olduğunu savunuyordu. Olup biten her şey,yıldızların hareketi veya birağaçın büyümesi olsun, güya doğada kendi yolunu bulmuş belirli bir amaç, hedef veya sonla açıklanabilirdi. Aristoteles buna "nihai neden" adını verdi ve bu nihai nedenler, doğanın işleyiş biçimlerini açıklamak için vazgeçilmezdi. Descartes'ın dualizm teorisi, geleneksel Aristotelesçi bilim ile yeniKepler bilimi ve doğayı açıklama girişimlerinde ilahi bir gücün ve "nihai nedenler"in rolünü reddeden Galileo arasındaki ayrımı destekler. Descartes'ın düalizmi, nihai nedeni fiziksel evrenden (ya dares extensa) zihin (ya dares cogitans) lehine çıkararak, ikincisi için felsefi mantığı sağladı. Bu nedenle Kartezyen düalizm modernfizik yolunu açarken,ruhun ölümsüzlüğüne ilişkin dini inançlara da kapıyı açık tuttu.[94]
Descartes'ın zihin ve madde ikiliği, bir insan kavramını ima ediyordu. Descartes'a göre insan, zihin ve bedenden oluşan bileşik bir varlıktı. Descartes önceliği zihne vermiş ve zihnin beden olmadan var olabileceğini, ancak bedenin zihin olmadan var olamayacağını savunmuştur. Hatta Descartes,Meditasyonlar'da, zihnin bir madde olmasına karşın, bedenin yalnızca "kazalardan" oluştuğunu iddia eder.[95] Ancak zihin ve bedenin yakından bağlantılı olduğunu savundu:[96]
“
Doğa ayrıca bana acı, açlık, susuzluk vb. duyumlarıyla, yalnızca bedenimde onun gemisinde bir kılavuz olarak bulunmadığımı, onunla çok yakından bağlantılı ve iç içe olduğumu da öğretiyor, öyle ki ben ve olduğu haliyle vücut bir birim oluşturur. Öyle olmasaydı, düşünen bir varlık olan ben, beden yaralandığında acı hissetmezdim, tıpkı bir denizcinin gemisinde herhangi bir şey bozulduğunda görerek algıladığı gibi, zararı sadece akılla algılardım.[96]
„
Descartes'ın cisimleşme üzerine tartışması, düalizm felsefesinin en kafa karıştırıcı sorunlarından birini gündeme getirdi: Bir kişinin zihni ve bedeni arasındaki birlik ilişkisi tam olarak nedir?[96] Bu nedenle, Descartes'ın ölümünden sonra uzun yıllarzihin-beden probleminin felsefi tartışmasının gündemini Kartezyen dualizm belirlemiştir.[97] Descartes aynı zamanda birrasyonalist idi vedoğuştan gelen fikirler'in gücüne inanıyordu.[98] Descartesdoğuştan gelen bilgi teorisini ve tüm insanların Tanrı'nın daha yüksek gücü aracılığıyla bilgiyle doğduğunu savundu. Daha sonra bir ampirist olan filozofJohn Locke (1632-1704) tarafından mücadele edilen bu doğuştan gelen bilgi teorisiydi.[99]Ampirizm, tüm bilgilerin deneyim yoluyla edinildiğini savunur.
İsveçli Christine'i René Descartes ile tartışırken temsil eden bir resminden detay
1649'da yayınlanan[100]Ruhun Tutkuları'nda (The Passions of the Soul) Descartes, insan vücudunun hayvan ruhları içerdiğine dair yaygın çağdaş inancı tartıştı. Bu hayvan ruhlarının, beyin ve kaslar arasındaki sinir sistemi etrafında hızla sirküle olan hafif ve dolaşan sıvılar olduğuna inanılırdı ve yüksek veya kötü ruhlu olmak gibi duygular için bir metafor görevi görürdü. Bu hayvan ruhlarının insan ruhunu veya ruhun tutkularını etkilediğine inanılıyordu. Descartes altı temel tutkuyu ayırt etti: merak, aşk, nefret, arzu, neşe ve üzüntü. Tüm bu tutkuların orijinal ruhun farklı kombinasyonlarını temsil ettiğini ve ruhu belirli eylemleri isteme veya isteme konusunda etkilediğini savundu. Örneğin, korkunun, ruhu bedende bir tepki üretmesi için harekete geçiren bir tutku olduğunu savundu. Ruh ve beden arasındaki ayrım konusundaki dualist öğretilerine uygun olarak, beynin bir bölümünün ruh ve beden arasında bir bağlantı görevi gördüğünü veepifiz bezi bağlayıcı olarak seçtiğini varsayıyordu.[101] Descartes, sinyallerin kulaktan ve gözden hayvan ruhları aracılığıyla epifiz bezine geçtiğini savundu. Böylece bezdeki farklı hareketler çeşitli hayvan ruhlarına neden olur. Epifiz bezindeki bu hareketlerin Tanrı'nın iradesine dayandığını ve insanların kendilerine faydalı olan şeyleri istemeleri ve sevmeleri gerektiğini savundu. Ama aynı zamanda, vücutta dolaşan hayvan ruhlarının epifiz bezinden gelen komutları bozabileceğini, bu nedenle insanların tutkularını nasıl kontrol edeceklerini öğrenmeleri gerektiğini savundu.[102]
Descartes, 19. yüzyılrefleks teorisini etkileyen, dış olaylara otomatik bedensel tepkiler üzerine bir teori geliştirdi. Dokunma ve ses gibi dış hareketlerin sinirlerin uçlarına ulaştığını ve hayvan ruhlarını etkilediğini savundu. Örneğin ateşten gelen ısı, derideki bir noktaya etki ederek, hayvan ruhlarının merkezi sinir sistemi yoluyla beyne ulaşmasıyla bir tepkiler zincirini harekete geçirir ve karşılığında hayvan ruhları, eli ateşten uzağa hareket ettirmek için kaslara geri gönderilir.[102] Bu tepkiler zinciri sayesinde vücudun otomatik tepkileri bir düşünce süreci gerektirmez.[98]
Her şeyden önce ruhun bilimsel araştırmaya tabi tutulması gerektiğine inanan ilk bilim adamlarından biridir. Çağdaşlarının ruhunilahi olduğuna dair görüşlerine meydan okudu, bu nedenle dini otoriteler onun kitaplarını tehlikeli olarak gördüler. Descartes'ın yazıları,duygular vebilişsel değerlendirmelerinin duyuşsal süreçlere nasıl çevrildiği üzerine teorilerin temelini oluşturmaya devam etti. Descartes, beynin çalışan bir makineye benzediğine inanıyordu ve birçok çağdaşının aksine matematik ve mekaniğin zihnin en karmaşık süreçlerini açıklayabileceğine inanıyordu. 20. yüzyıldaAlan Turing, Descartes'tan esinlenerekmatematiksel biyoloji temelindebilgisayar bilimi geliştirdi. Refleksler üzerine teorileri, ölümünden 200 yıldan fazla bir süre sonra, gelişmişfizyolojik teoriler için temel teşkil etti. FizyologIvan Pavlov Descartes'ın büyük bir hayranıydı.[103]
Descartes içinetik bir bilimdi, en yüksek ve en mükemmel olanıydı. Diğer bilimler gibi etiğin de kökleri metafizikteydi.[86] Bu şekilde Tanrı'nın varlığını savunur, insanın doğadaki yerini araştırır, zihin-beden ikiliği teorisini formüle eder veözgür irade'yi savunur. Bununla birlikte, ikna olmuş bir rasyonalist olduğu için Descartes, aramamız gereken şeyleri aramada aklın yeterli olduğunu veerdemin eylemlerimize rehberlik etmesi gereken doğru akıl yürütmeden oluştuğunu açıkça belirtir. Bununla birlikte, bu akıl yürütmenin niteliği bilgiye bağlıdır, çünkü iyi bilgilendirilmiş bir zihin daha iyiseçimler yapma yeteneğine sahip olacaktır ve aynı zamanda zihinsel duruma da bağlıdır. Bu nedenle tam bir ahlak felsefesinin bedenin incelenmesini içermesi gerektiğini söyledi.[104]:189Bohemya Prensesi Elisabeth ile yazışmasında bu konuyu tartıştı ve sonuç olarak insandakipsikosomatik süreçleri ve tepkileri üzerine, duygulara veya tutkulara vurgu yapan bir çalışmayı içerenRuhun Tutkuları (The Passions of the Soul) adlı eserini yazdı.[105] İnsan tutkusu ve duygusuyla ilgili çalışmaları, takipçilerinin (bkz.Kartezyenizm) felsefesinin temelini oluşturacak ve edebiyat ile sanatın ne olması gerektiği, özellikle de duyguyu nasıl harekete geçirmesi gerektiği konusundaki fikirler üzerinde kalıcı bir etkiye sahip olacaktı.[106]
İnsanlar,Zenon'un ardından Descartes'ın erdemle özdeşleştirdiğien yüksek iyilik aramalı, çünkü bukutsanmışlık üretir.Epicurus için, en yüksek iyilik hazdı ve Descartes aslında bunun Zenon'un öğretisiyle çelişmediğini çünkü erdemin bedensel hazdan daha iyi olan ruhsal bir haz ürettiğini söyler.Aristoteles'inmutluluk (eudaimonia)'nın hem ahlaki erdeme hem de orta derecede bir servet gibi talihin mallarına bağlı olduğu görüşüyle ilgili olarak, Descartes talihin mutluluğa katkıda bulunduğunu inkâr etmez, ancak büyük oranda kişinin kendi kontrolü dışında olduğunu, oysa kişinin zihninin tamamen kontrolü altında olduğunu belirtir.[105] Descartes'ın ahlaki yazıları hayatının son döneminde geldi, ancak daha önce,Yöntem Üzerine Söylevde (Discourse on the Method), tüm fikirlerinden şüphe ederken harekete geçebilmek için üç özdeyiş benimsedi. Bu onun"Geçici Ahlak"ı (Provisional Morals) olarak bilinir.
Üçüncü ve beşinciMeditasyonlar'da Descartes, iyiliksever bir Tanrı'nınkanıtları (sırasıylaticari marka argümanı veontolojik argüman) sunar. Tanrı iyiliksever olduğu için, Descartes duyularının kendisine sunduğu gerçeklik hesabına inanır, çünkü Tanrı ona çalışan bir zihin veduyu sistemi vermiştir ve onu aldatmak istemez. Ancak bu varsayımdan yola çıkarak, Descartes nihayet tümdengelim ve algıya dayalı olarak dünya hakkında bilgi edinme olanağını kurar.Epistemoloji ile ilgili olarak, bu nedenle, Descartes'ın titiz bir temelcilik anlayışı veaklın bilgiye ulaşmanın tek güvenilir yöntemi olma olasılığı gibi fikirlere katkıda bulunduğu söylenebilir. Ancak Descartes, teorileri doğrulamak ve geçerli kılmak için deneylerin gerekli olduğunun fazlasıyla farkındaydı.[86]
René Descartes. Fildişi kabartması
Descartes, Tanrı'nın varlığına ilişkin kendine özgü argümanını desteklemek içinnedensel yeterlilik ilkesi'ne[107] başvurur ve savunmada Lucretius'tan alıntı yapar:"Ex nihilo nihil fit", yani "Hiçbir şey yoktan gelmez" (Lucretius).[108]Oxford Reference argümanı şu şekilde özetliyor: "Mükemmellik fikrimiz, tıpkı bir damganın ya da markanın yaratıcısı tarafından bir işçilik eşyasına bırakılmış olması gibi, onun mükemmel kökeni (Tanrı) ile ilgilidir."[109] Beşinci meditasyonda Descartes, ontolojik argümanın "son derece mükemmel ve sonsuz bir varlık fikrini" düşünme olasılığına dayanan bir versiyonunu sunar ve "içimde olan tüm fikirlerin, Tanrı hakkında sahip olduğum fikir en doğru, en açık ve seçik olandır."[110] Descartes kendini dindar bir Katolik[73][74][75] olarak görüyordu ve Meditasyonların amaçlarından biri de Katolik inancını savunmaktı. Teolojik inançları akla dayandırma girişimi, yaşadığı dönemde yoğun bir muhalefetle karşılaşmıştır.Pascal, Descartes'ın görüşlerini rasyonalist ve mekanikçi olarak gördü ve onudeizm ile suçladı: "Descartes'ı affedemem; tüm felsefesinde Descartes, Tanrı'dan vazgeçmek için elinden geleni yaptı. Ama Descartes, Tanrı'yı, efendi parmaklarının bir şıklığıyla dünyayı harekete geçirmesi için dürtmekten kaçınamadı; bundan sonra, artık Tanrı'ya bir faydası yoktu, "güçlü bir çağdaş,Martin Schoock, onuateist inançlarla suçlarken, Descartes'ınMeditasyonlar'ında açık bir ateizm eleştirisi sunmuştu. Katolik Kilisesi 1663'te kitaplarını yasakladı.[111][112][113]:274 Descartes ayrıcadış dünya şüpheciliği'ne bir yanıt yazdı. Bu şüphecilik yöntemiyle, şüphe etmek için değil, somut ve güvenilir bilgiye ulaşmak için şüphe eder. Başka bir deyişle, kesinlik. Duyusalalgıların kendisine istem dışı geldiğini ve onun tarafından istenmediğini savunur. Bunlar duyularının dışındadır ve Descartes'a göre bu, zihninin dışında bir şeyin ve dolayısıyla bir dış dünyanın varlığının kanıtıdır. Descartes, aktarılmakta olan fikirler konusunda Tanrı'nın kendisini aldatmayacağını öne sürerek, dış dünyadaki şeylerin maddi olduğunu ve Tanrı'nın ona bu tür fikirlerin maddi şeylerden kaynaklandığına inanma "eğilimi" verdiğini göstermeye devam eder. Descartes ayrıca bir tözün işlev görmek veya var olmak için herhangi bir yardıma ihtiyaç duymayan bir şey olduğuna inanır. Descartes ayrıca yalnızca Tanrı'nın nasıl gerçek bir "töz (İngilizce: substance)" olabileceğini açıklar. Ancak zihinler tözlerdir, yani çalışması için yalnızca Tanrı'ya ihtiyaçları vardır. Akıl, düşünen bir tözdür. Düşünen bir tözün araçları fikirlerden kaynaklanır.[114]
Descartes teolojik sorulardan uzak durdu ve dikkatini metafiziği ile teolojik ortodoksluğu arasında bir uyumsuzluk olmadığını göstermekle sınırladı. Teolojik dogmaları metafiziksel olarak göstermeye çalışmaktan kaçındı. Ona ruhun ölümsüzlüğünü yalnızca ruhun ve bedenin farklı maddeler olduğunu göstermekle kurmadığı sorulduğunda, "Tanrı'nın özgür iradesine bağlı olan meselelerden herhangi birini çözmek için insan aklının gücünü kullanmaya çalışmayı kendime görev edinmiyorum."[115]
Descartes genellikledoğa bilimlerini geliştirmek için aklın kullanımını vurgulayan ilk düşünür olarak kabul edilir.[116] Onun için felsefe, bir Fransız tercümana yazdığı bir mektupta anlattığı gibi, tüm bilgiyi somutlaştıran bir düşünce sistemiydi:[86]
“
Böylece, tüm Felsefe, kökü Metafizik, gövdesi Fizik ve diğer tüm bilimler, bu gövdeden çıkan dalları olan ve üç ilkeye, yani Tıp, Mekanik ve Etik'e indirgenmiş bir ağaç gibidir. Ahlak biliminden, diğer bilimlerin tüm bilgisini varsayarak, bilgeliğin son derecesi olan en yüksek ve en mükemmel olanı anlıyorum.
Descartes, hayvanların akıl veya zekaya sahip olduğunu reddetti.[117] Hayvanların duyulardan veya algılardan yoksun olmadığını, ancak bunların mekanik olarak açıklanabileceğini savundu.[118] İnsanların bir ruhu veya aklı vardı veacı ilekaygı hissedebiliyorken, hayvanlar bir ruha sahip olmadıkları için acı veya kaygı hissedemezlerdi. Hayvanlar sıkıntı belirtileri gösteriyorsa, bu vücudu hasardan korumak içindi ama onlarınıstırap için ihtiyaç duydukları doğuştan gelen durum yoktu.[119] Descartes'ın görüşleri evrensel olarak kabul edilmese de, Avrupa ve Kuzey Amerika'da öne çıkarak insanların hayvanlara dokunulmazlık sağlamasına izin verdi. Hayvanların insanlıktan tamamen ayrı olduğu ve sadecemakinelerinhayvanlara kötü muamele için izin verildiği ve 19. yüzyılın ortalarına kadar hukukta ve toplumsal normlarda onaylandığı görüşü vardı.[120]:180-214Charles Darwin'in yayınları sonunda hayvanlara Kartezyen bakış açısını sarsacaktı.[121]:37 Darwin, insanlarla diğer türler arasındaki sürekliliğin, hayvanların acı çekecek insanlara benzer özelliklere sahip olabileceği olasılığını düşünmeye açtığını savundu.[122]:177
Descartes sıklıkla, yaklaşımı Batı felsefesinin gidişatını derinden değiştiren vemodernite için temel oluşturan düşünür olan modernBatı felsefesinin babası olarak anılır.[23][123] Meşhur metodik şüpheyi formüle edenİlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar'ın (Meditations on First Philosophy) ilk ikisi, Descartes'ın yazılarının modern düşünceyi en çok etkileyen bölümünü temsil eder.[124] Descartes'ın kendisinin bu devrimci hareketin boyutunu anlamadığı ileri sürülmüştür.[125] Descartes, tartışmayı "doğru olan nedir? (what is true)"den "hangisinden emin olabilirim? (of what can I be certain?)"e kaydırırken, tartışmaya açık bir şekilde, gerçeğin yetkili garantörünü Tanrı'dan insanlığa kaydırdı (her ne kadar Descartes'ın kendisi vizyonlarını Tanrı'dan aldığını iddia etse de) -geleneksel "hakikat" kavramı dışsal bir otoriteyi ima ederken, "kesinlik" ise bunun yerine bireyin yargısına dayanır.
Antroposentrik bir devrimde, insan şimdi bir özne, bir fail,özgürleşmiş özerk akılla donatılmış bir düzeye yükseltilir. Bu, modernitenin temelini oluşturan, yankıları hâlâ hissedilen devrimci bir adımdı: insanlığın Hristiyanvahiy hakikatinden veKilise doktrininden kurtuluşuydu; insanlık kendi yasasını yapıyor ve kendi tavrını koyuyor.[126][127][128] In modernity, the guarantor of truth is not God anymore but human beings, each of whom is a "self-conscious shaper and guarantor" of their own reality.[129][130] Bu şekilde, her insan, Tanrı'ya itaat eden bir çocuktan farklı olarak, akıl yürüten bir yetişkin, bir özne ve aracı[129] haline getirilir. Perspektifteki bu değişiklik, diğer alanlarda beklenen ve şimdi felsefe alanında Descartes tarafından formüle edilen bir geçiş olan Hristiyan Orta Çağ döneminden modern döneme geçişin özelliğiydi.[129][131]
Descartes'ın çalışmasının bu insan merkezli bakış açısı, insan aklını özerk olarak tesis ederek,Aydınlanma'nın Tanrıdan ve kiliseden kurtuluşunun temelini sağladı.Martin Heidegger'e göre, Descartes'ın çalışmalarının perspektifi aynı zamanda sonraki tümantropoloji için temel sağladı.[132] Descartes'ın felsefi devriminin bazen moderninsanmerkezciliği veöznelciliği ateşlediği söylenir.[23][133][134][135]
Kendi icat ettiğix vey eksenlerini kullanan bir Kartezyen koordinat grafiği
Descartes'ın en kalıcı miraslarından biri, geometriyi tanımlamak için cebiri kullanan,Kartezyen veya analitik geometriyi geliştirmesiydi. Descartes "denklemlerde bilinmeyenlerix,y vez ile ve bilinenleria,b vec" ile temsil etme geleneğini icat etti. Ayrıca, kuvvetleri veya üsleri göstermek içinüst simge kullanan "standart gösterime öncülük etti"; örneğin, x kareyi belirtmek için 2'yi x2 şeklinde kullandı.[136][137]:19 Cebir için bilgi sisteminde, özellikle soyut, bilinmeyen nicelikler hakkında akıl yürütmeyi otomatikleştirmek veya mekanikleştirmek için bir yöntem olarak kullanarak cebire temel bir yer atayan ilk kişiydi.[138]:91-114 Avrupalı matematikçiler daha önce geometriyi cebirin temeli olarak hizmet eden daha temel bir matematik biçimi olarak görmüşlerdi. Cebirsel kurallaraPacioli,Cardan,Tartaglia veFerrari gibi matematikçiler tarafından geometrik ispatlar verildi. Üçüncüden daha yüksekderece denklemleri gerçek dışı olarak kabul edildi, çünkü küp gibi üç boyutlu bir biçim gerçekliğin en büyük boyutunu işgal etti. Descartes,a2 soyut miktarının bir alanı olduğu kadar uzunluğu da temsil edebileceğini iddia etti. Bu, ikinci kuvvetin bir alanı temsil etmesi gerektiğinde ısrar edenFrançois Viète gibi matematikçilerin öğretilerine aykırıydı. Descartes konuyu takip etmese de, daha genel bir cebir bilimi veya "evrensel matematiği" tasavvur etmede, mantıksal ilke ve yöntemleri sembolik olarak kapsayabilen ve genel akıl yürütmeyi mekanikleştirebilensembolik mantık'ın öncüsü olarak,Gottfried Wilhelm Leibniz'den önce geldi.
Descartes'ın çalışması,Newton tarafından geliştirilenhesap vesonsuz küçükler hesabınıteğet doğru problemi'ne uygulayan Leibniz için bir temel sağladı, böylece modern matematiğin bu dalının evrimine izin verdi.[139] Onunişaretler kuralı da bir polinomun pozitif ve negatif köklerinin sayısını belirlemek için yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir.
Descartes'ın fiziğe olan ilgisinin başlangıcı,mekanik felsefe olarak bilinen yeni bir düşünce okulunun ön saflarında yer alan amatör bilim adamı ve matematikçi Isaac Beeckman'a atfedilir. Bu akıl yürütme temeli ile Descartes, teorilerinin birçoğunumekanik ve geometrik fizik üzerine formüle etti.[140] Descartes,momentumun korunumu (bir nesnenin hareketinin bir ölçüsü) yasasının erken bir biçimini keşfetti. Ancak Galileo'nun tasavvur ettiği gibi mükemmel dairesel hareketin aksine, onu düz bir doğrusal hareketle ilgili olarak tasavvur etti.[140][141] Evren hakkındaki görüşlerini, üçhareket yasasını tanımladığıFelsefenin İlkeleri'nde (Principles of Philosophy) özetledi.[142] (Newton'un kendi hareket yasaları daha sonra Descartes'ın açıklamasına göre modellenecektir.[140])
Descartes,optik alanına da katkılarda bulunmuştur. Geometrik yapıyı vekırılma kanunu (Descartes kanunu olarak da bilinir veya Fransa dışında daha yaygın olarakSnell yasası olarak da bilinir) kullanarak birgökkuşağının açısal yarıçapının 42 derece (yani, gökkuşağının kenarı ve güneşten gökkuşağının merkezinden geçen ışının göze yaptığı açı 42°'dir).[143] Ayrıcayansıma kanunu'nu bağımsız olarak keşfetti ve optik üzerine yazdığı makalede, bu kanundan ilk kez bahsedilmiş oldu.[144]
Mevcut popüler görüş, Descartes'ın gençIsaac Newton üzerinde herkesten daha fazla etkiye sahip olduğu görüşündedir ve bu onun tartışmasız en önemli katkılarından biridir. Decartes'in etkisi, doğrudan orijinal FransızcaLa Géométrie baskısından değil, daha çokFrans van Schooten'in eserin genişletilmiş ikinci Latince baskısından yayıldı.[145]:100 Newton, Descartes'ın konuyu Yunan perspektiflerinin zincirlerinden kurtarankübik denklemler üzerindeki çalışmasına devam etti. En önemli kavram, tek değişkenleri çok modern bir şekilde ele almasıydı.[146]:109-129 Newton, Descartes'ın gezegen hareketinin girdap teorisinievrensel yerçekimi yasası lehine reddetti ve Newton'unPrincipia ikinci kitabının çoğu, onun karşı savına ayrılmıştır.
Ticari terimlerle,Discourse (Söylem) Descartes'ın yaşamı boyunca 200'ü yazara ayrılmış olmak üzere 500 kopyalık tek bir baskı olarak ortaya çıktı. Benzer bir kaderi paylaşan, Descartes'ın ölümüne kadar satmayı başaramamış olanMeditationes'in (Meditasyonlar) tek Fransızca baskısıydı. Bununla birlikte, ikincisinin Latince baskısı, Avrupa'nın bilimsel topluluğu tarafından hevesle arandı ve Descartes için ticari bir başarı olduğunu kanıtladı.[147]:xliii–xliv
Descartes, yaşamının sonlarına doğru akademik çevrelerde iyi tanınmasına rağmen, eserlerinin okullarda öğretimi tartışmalıydı. Utrecht Üniversitesi'nde Tıp Profesörü olan Henri de Roy (Henricus Regius, 1598-1679), Descartes'ın fiziğini öğrettiği için üniversitenin RektörüGijsbert Voet (Voetius) tarafından kınandı.[148]
Descartes'ınGül Haçlılar üyeliği tartışılmaktadır.[149] Adının baş harfleri, Gül Haçlılar tarafından yaygın olarak kullanılan R.C.kısaltması ile ilişkilendirilmiştir.[150] Ayrıca, 1619'da Descartes, Gül Haç hareketinin tanınmış uluslararası merkezi olanUlm'a taşındı.[150] Almanya'daki yolculuğu sırasında Descartes, daha önce kardeşliğe katılma konusundaki kişisel taahhüdünü ifade eden Johannes Faulhaber ile tanıştı.[151]
Descartes,The Mathematical Treasure Trove of Polybius, World Citizen of the World adlı eserini "dünyanın her yerindeki bilgili insanlara ve özellikle Almanya'daki seçkin B.R.C.'ye (Gül Haç Kardeşleri)" ithaf etmiştir. Çalışma tamamlanmadı ve yayınlandığı kesin değildir.[152]
1626-1628:Regulae ad directionem ingenii (Rules for the Direction of the Mind;Aklın Yönetimi İçin Kurallar). Tamamlanmamış. İlk kez ölümünden sonra orijinal Latincenin Hollandaca tercümesi 1684'te ve Amsterdam'da 1701'de yayınlandı. (R. Des-Cartes Opuscula Posthuma Physica et Mathematica). 1684'ün Hollandaca çevirisini içeren en iyi eleştirel baskı, Giovanni Crapulli tarafından düzenlendi. (The Hague: Martinus Nijhoff, 1966).
y. 1630:De solidorum elementis.Platonik cisimler ve üç boyutluşekilsel sayıları'ın sınıflandırılması ile ilgilidir. Bazı bilim insanları tarafındanEuler çokyüzlü formülü'nü önceden şekillendirdiği söylenir. Yayınlanmamıştır; Descartes'ın Stockholm 1650'deki malikanesinde keşfedildi, Paris'e geri gönderilirken bir gemi enkazında üç gün boyunca Seine'de ıslandı, 1676'da Leibniz tarafından kopyalandı ve kayboldu. Leibniz'in kopyası da kayıp olmuş ve 1860 civarında Hannover'de yeniden keşfedilmiştir.[154]
1630-1631:La recherche de la vérité par la lumière naturelle (The Search for Truth,Hakikatin Araştırılması) 1701'de yayınlanan bitmemiş bir diyalog.[155]:264ff
1630-1633:Le Monde (The World) veL'Homme (Man). Descartes'ın doğa felsefesinin ilk sistematik sunumu. 1662'de ölümünden sonraAdam adlı eserinin Latince tercümesi yayınlandı veDünya adlı eseri öldükten sonra 1664'te yayınlandı.
1637:Discours de la méthode (Discourse on the Method,Yöntem/Metot Üzerine Konuşma).Dioptrique,Météores veGéométrieyi içerenEssaise bir giriş.
1637:La Géométrie (Geometry,Geometri). Descartes'ın matematikteki en önemli eseridir. İngilizce çevirisi Michael Mahoney tarafından yapılmıştır (New York: Dover, 1979).
1641:Meditationes de prima philosophia (Meditations on First Philosophy,İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar), aynı zamandaMetaphysical Meditations olarak da bilinir. Latince olarak ertesi yıl yayınlanan ikinci baskı, ek bir itiraz ve cevap ileDinete Mektup,Letter to Dinet içeriyordu.Luynes Dükü tarafından muhtemelen Descartes'ın gözetimi olmadan yapılan bir Fransızca çeviri 1647'de yayınlandı. Altı taneİtiraz ve Cevap içermektedir.
1644:Principia philosophiae (Principles of Philosophy,Felsefenin İlkeleri), İlk başta Descartes tarafından daha sonra üniversitelerde kullanılan Aristotelesçi ders kitaplarının yerini alması amaçlanan Latince bir ders kitabı. Descartes'ın gözetiminde, Fransızca bir çeviri olanPrincipes de philosophie Claude Picot, 1647'de Bohemya Prensesi Elisabeth'e bir mektup önsözüyle çıktı.
1647:Notae in programma (Comments on a Certain Broadsheet,Bir Programa Karşı Notlar). Bir zamanlar Descartes'ın öğrencisi olan Henricus Regius'a bir yanıt.
1648:La description du corps humain (The Description of the Human Body,İnsan vücudunun tanımı). 1667'de Clerselier tarafından ölümünden sonra yayınlandı.
1648:Responsiones Renati Des Cartes... (Conversation with Burman,Yenilenmek için Descartes cevapları ...). 16 Nisan 1648'de Descartes ve Frans Burman arasında bir Soru-Cevap oturumu üzerine notlar. 1895'te yeniden keşfedildi ve ilk kez 1896'da yayınlandı. Jean-Marie Beyssade tarafından düzenlenen açıklamalı iki dilli bir baskı (Latince tercümesi ile Fransızca), 1981'de yayınlandı (Paris: PUF).
1657:Correspondance,Yazışma (3 cilt: 1657, 1659, 1667). Descartes'ın edebi vasisiClaude Clerselier tarafından yayınlandı. 1667'deki üçüncü baskı en eksiksiz olanıydı; Bununla birlikte, Clerselier matematikle ilgili bulguların çoğunu atladı.
Ocak 2010'da, Hollandalı filozof Erik-Jan BosGoogle'da gezinirken Descartes'ın daha önce bilinmeyen 27 Mayıs 1641 tarihli bir mektubunu buldu. Bos, sözü edilen mektubuHaverford College tarafındanHaverford, Pensilvanya'da tutulan yazarın kendi el yazmalarının bir özetinde buldu. Kolej, mektubun hiç yayınlanmadığından habersizdi. Bu, Descartes'ın son 25 yılda bulunan üçüncü mektubuydu.[156][157]
Descartes'ın el yazısıyla yazdığı mektup, Aralık 1638
Principia philosophiae, 1644
Clerselier baskısının 3. cildinin başlık sayfası
René Descartes'ınLa dioptrique kitabının ilk sayfası
Şarap fıçısı örneği ile Descartes'ınLa dioptrique sayfası
Tenis topu örneği ile Descartes'ınLa dioptrique sayfası.
Charles Adam &Paul Tannery, (Ed.) (1897-1913),Oeuvres de Descartes, Paris: Léopold Cerf,13 cilt; yeni gözden geçirilmiş sürüm, Paris: Vrin-CNRS, 1964-1974, 11 cilt (ilk 5 cilt yazışmaları içerir). [Bu basım geleneksel olarakAT baş harfleriyle (Adam ve Tannery için), ardından Romen rakamlarıyla cilt numarasıyla belirtilir; dolayısıylaAT' VII,Oeuvres de Descartes 7. cildine atıfta bulunur.]KB1 bakım: Editörler parametresini kullanan (link)
Vincent Carraud & Gilles Olivo, (Ed.) (2013),Étude du bon sens, La recherche de la vérité et autres écrits de jeunesse (1616-1631), Paris: PUFKB1 bakım: Editörler parametresini kullanan (link)
Descartes,Œuvres complètes, new edition by Jean-Marie Beyssade and Denis Kambouchner, Paris: Gallimard, yayınlamış ciltler:
I:Premiers écrits. Règles pour la direction de l'esprit, 2016.
III:Discours de la Méthode et Essais, 2009.
VIII.1:Correspondance, 1 edited by Jean-Robert Armogathe, 2013.
VIII.2:Correspondance, 2 edited by Jean-Robert Armogathe, 2013.
René Descartes. Opere 1637-1649, Milano, Bompiani, 2009, pp. 2531. Öndeki İtalyanca çeviri, I. Agostini, M. Marrone, M. Savini'nin işbirliğiyle G. Belgioioso tarafından düzenlenen, ilk basımların tam baskısı,978-88-452-6332-3.
René Descartes. Opere 1650-2009, Milano, Bompiani, 2009, pp. 1723. Öndeki İtalyanca çeviri, I. Agostini, M. Marrone, M. Savini'nin işbirliğiyle G. Belgioioso tarafından düzenlenen, ölümünden sonra yayınlanan eserlerin tam baskısı,978-88-452-6333-0.
René Descartes. Tutte le lettere 1619-1650, Milano, Bompiani, 2009 IIa ed., pp. 3104. Öndeki İtalyanca çeviri, I. Agostini, M. Marrone, F.A. Meschini, M. Savini ve J.-R. Armogathe tarafından G. Belgioioso editörlüğünde düzenlenen Kartezyen yazışmaların yeni tam baskısı,978-88-452-3422-4.
René Descartes, Isaac Beeckman, Marin Mersenne. Lettere 1619-1648, Milano, Bompiani, 2015 pp. 1696. Öndeki İtalyanca çeviri Giulia Beglioioso ve Jean Robert-Armogathe tarafından düzenlenmiş tam baskı,978-88-452-8071-9.
1955:The Philosophical Works, çev.E.S. Haldane & G.R.T. Ross, Dover Publications. Bu eser geleneksel olarakHR baş harfleriyle (Haldane ve Ross için) ve ardından Romen rakamlarıyla cilt numarasıyla belirtilir; dolayısıylaHR II, bu baskının 2. cildine atıfta bulunur.
1988:The Philosophical Writings of Descartes 3 cilt, çev.Cottingham, J., Stoothoff, R.,Kenny, A. & Murdoch, D., Cambridge University Press. Bu eser geleneksel olarakCSM (Cottingham, Stoothoff ve Murdoch için) veyaCSMK (Cottingham, Stoothoff, Murdoch ve Kenny için) baş harfleri ve ardından Romen rakamıyla bir cilt numarası ile belirtilir; dolayısıylaCSM II, bu baskının 2. cildine atıfta bulunur.
1998:René Descartes: The World and Other Writings.Stephen Gaukroger tarafından çevrildi ve düzenlendi. Cambridge University Press. (Bu, esas olarak, 17. ve 18. yüzyıllarda çok etkili olan, ancak Descartes'ın "felsefi" eserlerinin modern koleksiyonlarında rutin olarak atlanan veya çokça kısaltılan fizik, biyoloji, astronomi, optik vb. üzerine bilimsel yazılardan oluşur.)
1633:Treatise of Man, T. S. Hall tarafından çevrildi, Cambridge, MA: Harvard University Press, 1972
1637:Discourse on the Method, Optics, Geometry and Meteorology,P. J. Olscamp tarafından çevrildi (Yeniden düzenlenmiş bas.), Indianapolis:Hackett, 2001
1641:Meditations on First Philosophy, J. Cottingham tarafından çevrildi, Cambridge: Cambridge University Press, 1996,Latince orijinal. Alternatif İngilizce başlık:Metaphysical Meditations. Altıİtiraz ve Cevap (Objections and Replies) içerir. Ertesi yıl yayınlanan ikinci baskı, ek birObjection and Reply veLetter to Dinet içerir.HTML Online Latin-French-English Edition.
René Descartes (2015),Ahlak Üzerine Mektuplar, Sanem Sollers tarafından çevrildi, Say Yayınları,ISBN9786050204049
René Descartes (2013),Aklın Yönetimi İçin Kurallar, Engin Sunar tarafından çevrildi, Say Yayınları,ISBN9786050208412
René Descartes (2015), Eyüp Çoraklı (Ed.),Duygular Ya Da Ruh Halleri, Çiğdem Dürüşken tarafından çevrildi (2. bas.), Alfa Yayıncılık,ISBN9786051069678
René Descartes (2020),Felsefe İlkelerinden Seçimler, Gonca Gül Kurtulmuş tarafından çevrildi (1. bas.), Gece Kitaplığı,ISBN9786257958837
René Descartes (1983),Felsefenin İlkeleri, Mesut Akın tarafından çevrildi, Say Yayınları,ISBN9789754680058
René Descartes (Aralık 2011), Ekrem Ayyıldız (Ed.),Hakikatin Araştırılması ve Dünya ya da Işık Üzerine Deneme, Atakan Altınörs tarafından çevrildi, Paradigma Yayıncılık,ISBN9789757819806
René Descartes (Ekim 2017),Hakikatin Araştırılması - Dünya ya da Işık Üzerine Deneme, Atakan Altınörs tarafından çevrildi, Bilge Kültür Sanat,ISBN9786059521567
René Descartes (2011),Kurallar, Aziz Yardımlı tarafından çevrildi, İdea Yayınevi,ISBN9772146129006|isbn= değerini kontrol edin: invalid prefix (yardım)
René Descartes (2011),Meditasyonlar, Aziz Yardımlı tarafından çevrildi, İdea Yayınevi,ISBN9772146121000|isbn= değerini kontrol edin: invalid prefix (yardım)
René Descartes (2015),Meditasyonlar, Çiğdem Dürüşken tarafından çevrildi, Alfa Yayıncılık,ISBN9786051711652
René Descartes (2016),Meditasyonlar, Engin Sunar tarafından çevrildi, Say Yayınları,ISBN9786050205350
René Descartes (2007),Meditasyonlar, İsmet Birkan tarafından çevrildi, BilgeSu Yayıncılık,ISBN9789944795029
René Descartes,Metafizik Üzerine Düşünceler, Kabalcı Yayınevi,ISBN9786055272401
René Descartes (2017),Metot Üzerine Konuşma, Atakan Altınörs tarafından çevrildi (1. bas.), Bilge Kültür Sanat,ISBN9786059521215
René Descartes (2020),Metot Üzerine Konuşma, İbrahim Ethem Mesut tarafından çevrildi (1. bas.), Erzurum: Babil Yayınları,ISBN9789758470027|isbn= değerini kontrol edin: checksum (yardım)
René Descartes (Ocak 2017),Ruhun İhtirasları, Maviçatı Yayınları,ISBN9786059372091
René Descartes (2014),Ruhun Tutkuları, Murat Erşen tarafından çevrildi, Say Yayınları,ISBN9786050203509
René Descartes (2020),Ruhun Tutkuları, Hasan Ali Yücel Klasikler (1. bas.), İş Bankası Kültür Yayınları,ISBN9786257070966
René Descartes (2011),Söylem, Aziz Yardımlı tarafından çevrildi, İdea Yayınevi,ISBN9772146124001|isbn= değerini kontrol edin: invalid prefix (yardım)
René Descartes (2015),Tabiat Işığı ile Hakikati Arama, Sanem Sollers tarafından çevrildi, Say Yayınları,ISBN9786050208368
René Descartes (2005), Kemal Kahramanoğlu & Ali Utku (Ed.),Usul Hakkında Nutuk Metot Üzerine Konuşma, İbrahim Edhem Mesut tarafından çevrildi, Çizgi Kitabevi,ISBN9789758867677KB1 bakım: Editörler parametresini kullanan (link)
René Descartes (2014),Yöntem Üzerine Konuşma, Özcan Doğan tarafından çevrildi, Doğu Batı Yayınları,ISBN9786055063115
René Descartes (2020),Yöntem Üzerine Konuşma, Sena Selin Dizmen tarafından çevrildi (1. bas.), Say Yayınları,ISBN9786050208184
René Descartes (2020),Yöntem Üzerine Konuşma, Hasan Ali Yücel Klasikler, Murat Erşen tarafından çevrildi (1. bas.), İş Bankası Kültür Yayınları,ISBN9786257070195
René Descartes (2016),Yöntem Üzerine Konuşmalar, Yason Yayıncılık,ISBN9786059317269
Benedictus De Spinoza, Leibniz & René Descartes (2014),Söylem İnceleme Monadoloji, İdea Yayınevi,ISBN9789753971225
^Bu ikonik Descartes portresinin belirsiz olan yaratıcılığı geleneksel olarak Frans Hals'a atfedilse de, ikilinin bir araya geldiğine dair herhangi bir kayıt bulunmamaktadır. 20. yüzyılda bu varsayım büyük ölçüde sorgulanmıştır.[1]
^Bostock, D.,Philosophy of Mathematics: An Introduction, Wiley-Blackwell, 2009,p. 43: "All of Descartes, Locke, Berkeley, and Hume supposed that mathematics is a theory of ourideas, but none of them offered any argument for this conceptualist claim, and apparently took it to be uncontroversial."
^Gaukroger, S.,Descartes: An Intellectual Biography, Clarendon Press, 1995,p. 228.
^abÉtienne Gilson argued inLa Liberté chez Descartes et la Théologie (Alcan, 1913, pp. 132-147) that Duns Scotus was not the source of Descartes'sVoluntarism. Although there exist doctrinal differences between Descartes and Scotus "it is still possible to view Descartes as borrowing from a Scotist Voluntarist tradition" (see: John Schuster,Descartes-Agonistes: Physico-mathematics, Method & Corpuscular-Mechanism 1618-33, Springer, 2012,p. 363 15 Kasım 2020 tarihindeWayback Machine sitesindearşivlendi., n. 26).
^H. Ben-Yami,Descartes' Philosophical Revolution: A Reassessment, Palgrave Macmillan, 2015, p. 76.
^H. Ben-Yami,Descartes' Philosophical Revolution: A Reassessment, Palgrave Macmillan, 2015, p. 179: "[Descartes'] work in mathematics was apparently influenced by Viète's, despite his denial of any acquaintance with the latter's work."
^Bu fikir,İspanyol filozofGómez Pereira tarafından yüz yıl önce şu şekilde önerilmişti: "Bir şey bildiğimi biliyorum, kim var olduğunu bilen varsa, o zaman ben de varım" (nosco me aliquid noscere, & quidquid noscit, est, ergo ego sum).
Pereira, Gómez. 1749 [1554]. "De Immortalitate Animae."Antoniana Margarita. p. 277.
Santos López, Modesto. 1986. "Gómez Pereira, médico y filósofo medinense." InHistoria de Medina del Campo y su Tierra, volumen I: Nacimiento y expansión, edited by E. L. Sanz.
^abShea, William R. 1991.The Magic of Numbers and Motion. Science History Publications.
^Matton, Sylvain, ed. 2013.Lettres sur l'or potable suivies du traité De la connaissance des vrais principes de la nature et des mélanges et de fragments d'un Commentaire sur l'Amphithéâtre de la Sapience éternelle de Khunrath, by Nicolas de Villiers. Paris: Préface de Vincent Carraud.
^Pies Е.,Der Mordfall Descartes, Solingen, 1996, and Ebert Т.,Der rätselhafte Tod des René Descartes, Aschaffenburg, Alibri, 2009. French translation:L'Énigme de la mort de Descartes, Paris, Hermann, 2011
^The remains are, two centuries later, still resting between two other graves—those of the scholarly monksJean Mabillon andBernard de Montfaucon—in a chapel of the abbey.
^Eric Shiraev (2010).A History of Psychology: A Global Perspective: A Global Perspective. Sage. s. 86.ISBN978-1-4129-7383-0.
^abEric Shiraev (2010).A History of Psychology: A Global Perspective: A Global Perspective. Sage. s. 87.ISBN978-1-4129-7383-0.
^Eric Shiraev (2010).A History of Psychology: A Global Perspective. Sage. s. 88.ISBN978-1-4129-7383-0.
^Pickavé, M., &Shapiro, L., eds.,Emotion and Cognitive Life in Medieval and Early Modern Philosophy (Oxford: Oxford University Press, 2012),p. 189 16 Ağustos 2021 tarihindeWayback Machine sitesindearşivlendi..
^abBlom, John J., Descartes. His moral philosophy and psychology. New York University Press. 1978.0-8147-0999-0
^Jacob, Margaret C. (2009).The Scientific Revolution A Brief History with Documents. Boston: Bedford/St. Martin's. ss. 16, 17.ISBN978-0-312-65349-1.
^Carus, Lucretius (1947).De Rerum Natura. Oxford University Press. ss. 146-482.
^"Trademark argument".Oxford Reference (İngilizce). 23 Ekim 2017 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi:29 Temmuz 2021.
^Descartes, Rene "Meditations on First Philosophy, 3rd Ed., Translated from Latin by: Donald A. Cress
^Descartes, René. (2009).Encyclopædia Britannica 2009 Deluxe Edition. Chicago: Encyclopædia Britannica.
^Edward C. Mendler,False Truths: The Error of Relying on Authority, p. 16
^Peterson, L. L.,American Trinity: Jefferson, Custer, and the Spirit of the West (Helena, MT: Sweetgrass Books, 2017),p. 274 16 Ağustos 2021 tarihindeWayback Machine sitesindearşivlendi..
^Grosholz, Emily (1991).Cartesian method and the problem of reduction. Oxford University Press.ISBN978-0-19-824250-5. 16 Ağustos 2021 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.Ancak çağdaş tartışma ... [Kartezyen yöntemi] yalnızca 'şüphe yöntemi' olarak anlama eğilimindeydi ... Descartes'ın yöntemini daha geniş terimlerle tanımlamak istiyorum ... onunmetafizik gibi matematik vefizik alanları üzerindeki etkisini izlemek için.
^Gaukroger, S.,Descartes' System of Natural Philosophy (Cambridge: Cambridge University Press, 2002),pp. 180-214 16 Ağustos 2021 tarihindeWayback Machine sitesindearşivlendi..
^Spencer, J., "'Love and Hatred are Common to the Whole Sensitive Creation': Animal Feeling in the Century before Darwin," in A. Richardson, ed.,After Darwin: Animals, Emotions, and the Mind (Amsterdam and New York:Rodopi, 2013),p. 37 16 Ağustos 2021 tarihindeWayback Machine sitesindearşivlendi..
Yirminci yüzyıl filozoflarına en tanıdık gelen Descartes, ilk ikiMeditasyonun Descartes'ıdır; maddi dünyanın abartılı şüphesiyle ve ünlü cogito argümanından ortaya çıkan kendilik bilgisinin kesinliği ile meşgul biri
Husserl, Descartes'ı sistematik anlamda olduğu kadar tarihsel anlamda da çok ciddiye almıştır [...] [Avrupa Bilimlerinin Krizi ve Aşkınsal Fenomenoloji'de (The Crisis of the European Sciences and Transcendental Phenomenology) Husserl], Descartes'ın ilk iki meditasyonunda idrak edilmesi zor olan ve Descartes'ın kendisinin bile çok az takdir edebildiği bir derinlik bulur ve elindeki "büyük keşfi" bir kenara bırakır.
Descartes'a kadar ... belirli birsub-iectum ... kendi sabit niteliklerinin ve değişen koşullarının temelinde yatar. Birsub-iectumun üstünlüğü ... insanın, kesinlik anlamında, kendi kendine yeten, sarsılmaz bir hakikat temeli iddiasından doğar. Bu iddia, belirleyici otoritesini neden ve nasıl elde ediyor? Bu iddia, insanın kendisini Hristiyan vahiy gerçeğine ve Kilise doktrinine karşı kendi tutumunu üstlenen kendisi için bir yasama yükümlülüğünden kurtardığı özgürleşmesinden kaynaklanmaktadır.
Modern zamanların başlamasıyla birlikte, dini inanç cansız bir gelenek olarak giderek daha fazla dışsallaştığında, aklın adamları yeni bir inanç tarafından yükseltildi: özerk bir felsefe ve bilime olan büyük inançları. [...] felsefede,Meditations oldukça benzersiz bir anlamda ve tam olarak safego cogito'ya geri dönmeleri nedeniyle çığır açıcıydı. Descartes'ın çalışması, aslında tamamen yeni bir felsefe türünü başlatmak için kullanılmıştır. Felsefe, bütünsel tarzını değiştirerek, naif nesnelcilikten aşkın öznelciliğe radikal bir dönüş yapar.
„
^René Descartes,Discourse de la Méthode (Leiden, Netherlands): Jan Maire, 1637, appended book:La Géométrie, book one,p. 299. 8 Ekim 2017 tarihindeWayback Machine sitesindearşivlendi. From p. 299:" ... Etaa, oua2, pour multipliera par soy mesme; Eta3, pour le multiplier encore une fois para, & ainsi a l'infini; ... " ( ... andaa, ora2, in order to multiplya by itself; anda3, in order to multiply it once more bya, and thus to infinity; ... )
^Gaukroger, S., "The nature of abstract reasoning: philosophical aspects of Descartes' work in algebra", inJ. Cottingham, ed.,The Cambridge Companion to Descartes (Cambridge: Cambridge University Press, 1992),pp. 91-114 16 Ağustos 2021 tarihindeWayback Machine sitesindearşivlendi..
^Whiteside, D. T., "Newton the Mathematician", in Z. Bechler, ed.,Contemporary Newtonian Research (Berlin/Heidelberg: Springer, 1982),pp. 109-129 16 Ağustos 2021 tarihindeWayback Machine sitesindearşivlendi..
^Maclean, I., introduction to Descartes, R.,A Discourse on the Method of Correctly Conducting One's Reason and Seeking Truth in the Sciences (Oxford: Oxford University Press, 2006),pp. xliii–xliv 16 Ağustos 2021 tarihindeWayback Machine sitesindearşivlendi..
^Federico, Pasquale Joseph (1982).Descartes on Polyhedra: A Study of the "De solidorum elementis". Sources in the History of Mathematics and Physical Sciences.4. Springer.
^Cottingham, J., Murdoch, D., & Stoothof, R., trans. and eds.,The Philosophical Writings of Descartes, Vol. 2 (Cambridge: Cambridge University, 1984),pp. 264ff 16 Ağustos 2021 tarihindeWayback Machine sitesindearşivlendi..
Agostini, Siegrid; Leblanc, Hélène, (Ed.) (2015).Examina Philosophica. I Quaderni di Alvearium(PDF). Le fondement de la science. Les dix premières années de la philosophie cartésienne (1619-1628). 26 Şubat 2021 tarihinde kaynağındanarşivlendi(PDF). Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
Ozaki, Makoto (1991).Kartenspiel, oder Kommentar zu den Meditationen des Herrn Descartes. Berlin: Klein Verlag.ISBN978-3-927199-01-9.
Sasaki Chikara (2003).Descartes's Mathematical Thought 5 Mart 2021 tarihindeWayback Machine sitesindearşivlendi.. (Boston Studies in the Philosophy of Science, 237.) xiv + 496 pp., bibl., indexes. Dordrecht/Boston/London: Kluwer Academic Publishers.
Schäfer, Rainer (2006).Zweifel und Sein – Der Ursprung des modernen Selbstbewusstseins in Descartes' cogito. Wuerzburg: Koenigshausen&Neumann.ISBN978-3-8260-3202-8.
Serfati, Michel, 2005, "Géometrie" inIvor Grattan-Guinness, ed.,Landmark Writings in Western Mathematics. Elsevier: 1-22.
Watson, Richard A. (2012)."René Descartes".Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc. 7 Mayıs 2015 tarihinde kaynağındanarşivlendi31 Mart 2012.
Watson, Richard A. (2007). Cogito, Ergo Sum: a life of René Descartes. David R Godine. 2002, reprint 2007.978-1-56792-335-3. Was chosen by the New York Public library as one of "25 Books to Remember from 2002"
Fouille, Alfred (2009),Descartes, Atakan Altınörs tarafından çevrildi, Ankara: Efil Yayınevi Yayınları,ISBN9786054160396
Descartes, René (2010),Metot Üzerine Konuşma, Atakan Altınörs tarafından çevrildi, İstanbul: Paradigma Yayınları,ISBN9789757819714
Descartes, René (2011),Hakikatin Araştırılması & Dünya ya da Işık Üzerine, Atakan Altınörs tarafından çevrildi, İstanbul: Paradigma Yayınları,ISBN9789757819806
Livre Premier. online and analyzed by A. Warusfel, "La Géométrie".BibNum. 14 Mayıs 2010 tarihindekaynağından arşivlendi.[click "à télécharger" for English analysis]
Hüseyin Gazi Topdemir (Kış 1996),"Descartes'in Yöntem Çalışması"(PDF),Felsefe Dünyası,19, ss. 39-52, 31 Ağustos 2021 tarihinde kaynağındanarşivlendi(PDF)16 Ağustos 2021
Hilmi Ziya Ülken (25 Aralık 1950),Farabi ve Descartes(PDF), 31 Ağustos 2021 tarihinde kaynağındanarşivlendi(PDF)16 Ağustos 2021
Talip Kabadayı,"Descartes ve Rüya Argümanı"(PDF),Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, ss. 255-263, 16 Ağustos 2021 tarihinde kaynağındanarşivlendi(PDF)16 Ağustos 2021
.png)
.JPG)
.jpg)
.jpg)
