Modern bir el pusulasıİspanyada bulunan 18. yüzyıldan kalma bir pusula
Pusula, başlıca olarak ulaşımda ve arazi incelemesinde kullanılan,dünya üzerinde yön tespit etmeye yarayan cihazdır.[1] Pusulalar;manyetik veyacayroskopik olarak ya da biryıldıza göre yön belirleme prensipleriyle çalışırlar.[1] En eski pusula türü,Dünya'nın manyetik alanına göre yönleri gösterenmanyetik pusuladır[1] ve sıklıklapusula sözcüğü,manyetik pusula ile eşanlamlı olarak kullanılır.
Manyetik pusula, dünyanın manyetik alanının doğrultusunu gözlemlemekte kullanılan,kerteriz alıp mevki bulmaya yardım edenmıknatıslaşmış biriğnedir.Manyetik olmayan birmaddeden yapılmış birkutu içinde bulunur. Temel organı hareketli birmıknatıstan oluşan diğerölçü aygıtları da bu adla anılır.
İlk pusulalarmıknatıs taşı kullanarak üretilmiştir. İlk olarak denizciler; küçük bir parça mıknatıs taşını bir çöp üzerine koyup suya bıraktıklarında, çöpün Dünya'nın manyetik alan çizgileriyle aynı hizaya gelip, bir ucununKutup Yıldızı'nı gösterdiğini keşfettiler.[1] Bu keşfi hemen bir ikincisi takip etti. Mıknatıs taşına uzun süre temas ettirilen demir veya çelik bir iğne dekuzey-güney istikametinde hizaya geliyordu.[1]
Manyetik pusula ilk olarak Çin'inHan Hanedanlığı döneminde (MÖ 206'dan beri) kehanet için bir aygıt olarak icat edildi[3] ve daha sonra 11. yüzyıldaSong Hanedanı Çinlileri tarafındanseyir için benimsendi.[4]
Fransa'da pusuladan ilk olarak 1200'de söz edilmeye başlandı. Bunu, 1207'deİngiltere ve 1213'teİzlanda izledi. O zamanlar pusulanın ilkel bir yapısı vardı. İlk önemli gelişmeyi gerçekleştirenPierre de Maricourt oldu (1269).İğne[anlam ayrımı gerekli]yi birmile geçirdikten sonra, bunu bir yanısaydam ve derecelenmiş bir kutunun içine yerleştirdi.
Pusulayı ilk önce denizciler seyrüseferde kullanmışlardır. Denizcileri; sivil havacılar, askerler (kara, deniz ve hava kuvvetleri), madenciler, mimarlar, ormancılar, tapu ve kadastro işi ile uğraşan harita teknisyen ve harita mühendisleri, izciler, dağcılık sporu yapan dağcılar, koşarak hedef bulma (oryantiring) sporu yapan sporcular, yelken yarışı yapan yatçılar takip etmiştir.
Standart plaka,aynalı,askeri vekutu (prizmatik) pusulalardoğada kullanılan modern dizayn edilmiş pusulalardır.Askeri tip pusulalar daha çok hassas ölçümlerin yapılabilmesi için tasarlanmıştır; hassas ölçüm yapılması zor olduğundan bu tip pusulaların kullanımları da oldukça zordur. Standart veyaaynalı pusulaların kullanım alanı daha yaygındır. Parmak pusulaoryantiring sporu için en kullanışlı olan pusuladır. Ataç pusulalar, döner kapsülün altına yerleştirilmiş ataç yardımıylaharitalara takılabilirler.
Mıknatıs ile çalışan pusulalarda oluşabilensapmalar iki ana gruba ayrılır:
Cayroskopunmekanik kararlılığına göre düzenlenmiş ve bu nedenlemanyetik etkilere karşı duyarsız olan pusula.
Ağırlık merkezinden asılan veelektrik yardımıyla büyük hızla döndürülen bir cayroskoptan meydana gelir. Başka birdüzenek olmaksızın,ekseni dönmeye başladığı anda yöneltildiği biryıldızın hareketini izler. Bir karşı ağırlık sistemi buyatay ekseni yerinde tutar ve bir sönümleme sistemi bueksenincoğrafikuzey doğrultusundan ayrılmasını önler. Düzelticiler,gemininenlemini,hızını ve çeşitli hareketlerden kaynaklananivmeleri göz önünde bulundurmayı sağlar. Yineleyiciler,dümenkamarasına,kaptan köprüsünün iki yanına yerleştirilir ve radyogonyometre,radar vb. ile donatılır.
^Lowrie, William (2007).Fundamentals of Geophysics. Londra: Cambridge University Press. ss. 281.ISBN978-0-521-67596-3.Early in the Han Dynasty, between 300–200 BC, the Chinese fashioned a rudimentary compass out of lodestone ... the compass may have been used in the search for gems and the selection of sites for houses ... their directive power led to the use of compasses for navigation
^Needham, Joseph (1986)Science and civilisation in China, Vol. 4: "Physics and physical technology", Pt. 1: "Physics", Taipei. p. 252 Caves Books, originally publ. by Cambridge University Press (1962),0-521-05802-3
_01.jpg)
