Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


İçeriğe atla
VikipediÖzgür Ansiklopedi
Ara

Platin

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Platin (Pt)

HPeriyodik tabloHe
LiBeBCNOFNe
NaMgAlSiPSClAr
KCaScTiVCrMnFeCoNiCuZnGaGeAsSeBrKr
RbSrYZrNbMoTcRuRhPdAgCdInSnSbTeIXe
CsBa HfTaWReOsIrPtAuHgTlPbBiPoAtRn
FrRa RfDbSgBhHsMtDsRgCnNhFlMcLvTsOg 
 LaCePrNdPmSmEuGdTbDyHoErTmYbLu
 AcThPaUNpPuAmCmBkCfEsFmMdNoLr 


Temel özellikleri
Atom numarası78
Element serisiGeçiş metalleri
Grup,periyot,blok10,6,d
GörünüşGrimsi beyaz
Platin
Kütle numarası195,084(9) g/mol
Elektron dağılımıXe 4f14 5d9 6s1
Enerji seviyesi başına
Elektronlar
2, 8, 18, 32, 17, 1
CAS kayıt numarası{{{CAS_kayıt_numarası}}}
Fiziksel Özellikleri
Maddenin hâlikatı
Yoğunluk21,45 g/cm³
Sıvı hâldeki yoğunluğu19,77 g/cm³
Ergime noktası2041,4 °K
1768,3 °C
Kaynama noktası4098 °K
3825 °C
Ergime ısısı22,17 kJ/mol
Buharlaşma ısısı469 kJ/mol
Isı kapasitesi25,86 J/(mol·K)
Atom özellikleri
Kristal yapısıYüzey merkezli kübik
Yükseltgenme seviyeleri2, 3,4 (hafif bazik oksit)
Elektronegatifliği2,28 Pauling ölçeği
İyonlaşma enerjisi870 kJ/mol
Atom yarıçapı135pm
Atom yarıçapı (hes.)177pm
Kovalent yarıçapı128pm
Van der Waals yarıçapı175pm
Diğer özellikleri
Elektrik direnci105 nΩ·m (20°C'de)
Isıl iletkenlik71,6 W/(m·K)
Isıl genleşme8,8 µm/(m·K) (25°C'de)
Ses hızı2800m/s (20 °C'de)
Mohs sertliği3,5
Vickers sertliği549 MPa
Brinell sertliği392 MPa

Platin,periyodik cetveldePt simgesi ile gösterilen kimyasal bir element olup atom numarası 78'dir. Ağır, dövülebilir, sünek, grimsi beyaz renkli,geçiş metalleri grubunda,kıymetli metallerdendir. Altından sonraki en kıymetli metaldir.[1]Korozyona dayanıklı olup bazıbakır venikelcevherlerinde bulunur.Kuyumculukta,laboratuvar cihazlarında,elektrik kontaktlarında,diş hekimliğinde veotomobilegzoz kontrol cihazlarında kullanılır.

Platininsimyacılarca kullanılan simgesi

Simyacıların platin için kullandıkları simge,altın vegümüşün simgelerinin bir araya getirilmiş şeklidir.

Önemli özellikleri

[değiştir |kaynağı değiştir]

Platin saf hâldeyken gümüşümsü beyaz renklidir. Korozyona dayanıklıdır.Platin grubu metallerin altı üyesinin de (rutenyum,rodyum,paladyum,osmiyum,iridyum ve platin)katalitik özellikleri çok üstündür. Bu nedenle platin, otomobillerinegzoz sistemlerindekikatalitik dönüştürücülerde vebujilerin uçlarında kullanılır.

Platin, yüksek aşınma ve kararma direncinden ötürü ideal bir hassaskuyumculuk metalidir. 18. yüzyılda platinin nadir bulunur oluşu, KralXV. Louis'nin onu, "krallara layık tek metal" olarak tanımlamasına neden olmuştur.

Göze çarpan diğer özellikleri arasında; kimyasallara karşı direnç, çok üstün yüksek sıcaklık özellikleri ve kararlı elektriksel özellikler sayılabilir. Platin havada hiçbir sıcaklıkta korozyona uğramaz, ancaksiyanür,halojenler,kükürt vealkaliler tarafından korozyona uğratılır.Hidroklorik asit (HCl) venitrik asit (HNO3) içerisinde çözünmez fakatkral suyu (aqua regia) olarak bilinen karışımda kloro-platinik asit oluşturarak çözünür. Bilinenoksidasyon kademeleri +2, +3 ve +4'tür.

Kullanım alanları

[değiştir |kaynağı değiştir]

Laboratuvar kaplarının, bozunmaya dayanıklı gereçlerin, tellerin ve ısıluçların yapımında, kuyumculukta, diş hekimliğinde ve elektrik kontaklarında kullanılır. Platin-kobalt alaşımları güçlü manyetik özellik gösterir. Platin rezistans telleri, çok yüksek sıcaklıklarda çalışan elektrikli fırınların yapımında kullanılır. Arabalarda hava kirliliğini önleyici donanımların yapımında, füzelerin uç konilerinin ve jet motorlarının ağızlıklarının kaplamasında, büyük gemilerin, denizaltı boru hatlarının ve çelik desteklerin katodik koruma sistemlerinde de platinden yararlanılır. Sülfürik asit eldesinde ve petrol ürünlerinin işlenmesinde katalizör olarak platin kullanılmaktadır.[2] Platin dirençlitermometreler,elektrolizde kullanılanelektrotlarda da yer alıyor.

Platin bileşiklerininse daha da yaygın kullanım alanları bulunur. Örneğinsisplatin,karboplatin ve okzaliplatininDNA yapısı arasına girme özelliklerinden dolayı kanser tedavisinde kemoterapi sırasında kullanılabiliyor. Hekza kloroplatin asitse fotoğrafçılık, aynalar, mürekkep, porselen renklendirmesi, çinkonun aşındırılmasında kullanılmaktadır.

Tarihçe

[değiştir |kaynağı değiştir]
Platin'in doğal külçesi.

Doğal hâlde bulunan platin ve platin alaşımlarının varlığı uzun zamandan beri bilinmektedir. Platin,Kristof Kolomb öncesiAmerikan yerlileri tarafından kullanılmışsa da Avrupalıların bu metalden ilk defa söz etmeleri 1557 yılına rastlar: birİtalyanHümanisti olanJulius Sezar Skaliger (1484-1558),Panama veMeksika arasındaki birOrta Amerika madeninde bulunan bu gizemli metalden bahsederken onu, "şimdiye dek bilinen hiçbirİspanyol sanatıyla ergitilemeyen" olarak tanımlamıştır.

İspanyollar metali ilk olarakKolombiya'da bulduklarında ona "platina" veya "küçük gümüş" adını vermişlerdir. Platinigümüş cevherleri içerisinde istenmeyen birempürite olarak görmüşler ve çoğunlukla da atmışlardır.

Platin ilk olarakAntonio de Ulloa veDon Jorge Juan y Santacilia adlı iki astronom tarafından keşfedilmiştir. Her ikisi de İspanya KralıV. Felipe tarafından 1735-1745 arasındaPeru'daki bir keşif gezisi için görevlendirilmişti. Ulloa, platina"yı,New Granada'da (Kolombiya) altınla birlikte bulunan ve işlenemeyen metal olarak tanımladı. Ulloa'nın gemisine dönüş yolculuğundaİngilizler tarafından el konuldu veİngiltere'ye götürüldü. Kendisine iyi davranıldı, hatta Royal Society'ye üye bile yapıldı. Ancak bu bilinmeyen metalden bahsetmesi, hakkında yayın yapması 1748'e kadar yasaklandı. OysaCharles Wood bu gelişmelerden bağımsız olarak 1741'de metali ayrıştırmıştı.

Uzun yıllar boyunca uzunluk ölçüsü birimi "metre"nin tanımı,Sevr'deki (Fransa)Bureau International des Poids et Mesures'de bulunan platin-iridyum alaşımından yapılmış bir çubuk üzerindeki iki işaret arasındaki mesafe olarak tanımlanmıştır. Yine aynı şekilde platin-iridyum alaşımından yapılmış bir silindir de kilogram standardı olarak aynı yerde bulunmaktadır. Platin,standard hidrojen elektrodunun tanımında da kullanılmaktadır.

Bulunuşu

[değiştir |kaynağı değiştir]
Platin cevheri.
Platin külçeleri.

Platin genellikle saf ya dairidyum ile alaşım halinde bulunur. Platinarsenik (sperilit minerali (PtAs2)),Kanada'dakiSudbury cevher yataklarındanikel cevherleriyle bir arada bulunan ana platin kaynağıdır. Daha nadir bulunan sülfürlü mineralikuperit ((Pt, Pd, Ni)S) ise platini,paladyum venikel ile birlikte içerir. Kuperit'e genellikleTransvaal'de (Güney Afrika) rastlanır.

Platin daha çok diğerplatin grubu metallerle (PGM) birlikte veWitwatersrand (Güney Afrika),Kolombiya,Ontario,Ural Dağları ve bazı batı Amerika eyaletlerindekialüvyalplasiyer cevher yataklarında bulunur.

Platin ticari anlamdaSudbury cevher yataklarındakinikel cevherlerinin işlenmesi sırasında yan ürün olarak elde edilir. Bu cevherlerde platinin yalnızca 0,5 ppm (1 ppm = milyonda bir) mertebesinde bulunması bile platinin ne kadar kıymetli ve işlenmeye değer olduğunun bir göstergesidir.

İzotopları

[değiştir |kaynağı değiştir]

Platinin beş adet kararlıizotopu ve bir deyarılanma ömrü 6 milyar yıl olanradyo-izotopu vardır: Pt-190. Platinin başka radyo-izotopları da vardır ve bunlardan en kararsızı yarılanma ömrü 50 yıl olan Pt-193'tür.

Önlemler

[değiştir |kaynağı değiştir]

Platin reaktif bir metal olmadığından herhangi bir sağlık problemi yaratmaz. Bazı platin kompleksleri (cis-platin),anti-tümör aktivitelerinden dolayıkemoterapi alanında kullanılmakta iseler deböbreklerde geri dönüşümü olmayan tahribata yol açarlar.

Kaynakça

[değiştir |kaynağı değiştir]
  1. ^Kıymetli metal
  2. ^Deniz Candaş."Elementlerin Kullanım Alanları 4". 5 Mart 2016 tarihindekaynağından arşivlendi. Erişim tarihi:6 Ocak 2011. 

Dış bağlantılar

[değiştir |kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'taPlatin ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
Otorite kontrolüBunu Vikiveri'de düzenleyin
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Platin&oldid=35639341" sayfasından alınmıştır
Kategoriler:
Gizli kategoriler:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp