Piyemonte (İtalyanca:Piemonte;Piemontça:Piemont),İtalya'nın 20 bölgesinden biridir. Özerkliğini 1948 anayasası ile kazanmış olan 20 bölgeden birisi olan Piyemonte'nin yüzölçümü 25.399 km², nüfusu ise 4,45 milyondur.
Bölgenin başkentiTorino (Piemontce: Turin) kentidir. Bölge başbakanı Roberto Cota (Lega Nord)'dur.
Piyemonte,Sicilya'dan sonra İtalya'nın 20 bölgesinin en büyük ikinci bölgesidir. Bölgenin batısındaki Monviso'nun yamaçlarından yükselen ve İtalya'nın en büyük nehri olanPo nehrinindrenaj havzası üst kısmı ile büyük ölçüde çakışır. Po, bölgeyi üç taraftan çevreleyenAlpler veApenin dağları tarafından oluşturulan yarım daireyi boşaltır.
Monte Rosa veGran Paradiso masiflerinin engebeli zirvelerinden Vercelli ve Novara'nın nemli pirinç tarlalarına,Langhe,Roero veMonferrato' un yumuşak yamaçlarından ovalara kırsal bölge çok çeşitlidir.
Tüm bölgenin %7,6'sıkoruma alanı kabul edilir. 56 farklı ulusal veya bölgesel park vardır. En ünlülerinden biri Piyemonte ileAosta Vadisi arasındaki Gran Paradiso Ulusal Parkı'dır.
Piyemonte genellikleılıman iklimlidir ve Alpler rakım yükseldikçe giderek ılıman-soğuk ve daha soğuk hale gelir. Alçak rakımlarda bulunan bölgelerde, kışlar nispeten soğuktur ancak çok yağmurlu değildir ve genellikle güneşlidir. Bazen bol miktarda kar yağışı olasılığı vardır. Öte yandan kar yağışı, kuzeydoğu bölgelerinde daha az sıklıkta ve ara sıra görülür. Yazlar sıcaktır ve yerel olarak şiddetli gök gürültülü fırtına olasılığı vardır.[1]
Piyemonte, tarihin erken dönemlerinde Taurini ve Salassi gibiKelt-Ligurya kabileleri tarafından iskan edilmişti. Daha sonra bu kabileler buradaAugusta Taurinorum (Torino) veEporedia (Ivrea) dahil olmak üzere birkaç koloni kuranRomalılar (yaklaşık MÖ 220) tarafından bastırıldılar. Batı Roma İmparatorluğu'nun yıkılmasından sonra bölge sırasıylaBurgundlar,Ostrogotlar (5. yüzyıl),Doğu Romalılar,Lombardlar (6. yüzyıl) veFranklar (773) tarafından işgal edildi.
9. – 10. yüzyıllardaMacarlar,Sarazenler ve müslümanMorolar tarafından başka saldırılar oldu.[2] O zamanlar,Kutsal Roma İmparatorluğu içindeki İtalya Krallığı'nın parçası olan Piyemonte, birkaç marke bölgesine ve ilçeye bölünmüştü.
1046'da Savoylu Otto, başkentiChambéry'i (artık Fransa sınırları içindedir) olan Piyemonte'yi Savoy ilçesine kattı.Asti veAlessandria'nıngüçlü belediyeleri ve Saluzzo ve Montferrat markizleri gibi diğer alanlar bağımsız kaldı. Savoy ilçesi 1416'daSavoy Dükalığı oldu ve Dük Emanuele Filiberto, 1563'te koltuğu Torino'ya taşıdı. 1720'de Savoy Dükü Sardinya krallığı'nı kurarakSardinya kralı oldu ve Torino'nun bir Avrupa başkenti olarak önemini artırdı.
Haziran 1800'de Piyemonte'de üçüncü bir bağlı cumhuriyet olanSubalpin Cumhuriyeti kuruldu. 1801'de tam Fransız kontrolüne girdi ve Eylül 1802'de Fransa tarafından ilhak edildi.Viyana Kongresi'nde Sardinya krallığı eski haline dönüştürüldü ve Fransa'ya karşı bir engel olarak güçlendirme içinCeneviz Cumhuriyeti'ni aldı.
Piyemonte, 1820-1821[3] ve 1848-1849'daAvusturya İmparatorluğu'na karşı daha önceki başarısız savaşların ardından, 1859-1861'deİtalya'nın birleşmesinde bir sıçrama tahtasıydı. Bu sürece bazenPiyemonteleşme denilir.[4] Ancak bu çabalar daha sonra kırsal çiftçilerin direnişiyle karşılaştı.[5][6]
Savoie Hanedanı İtalya kralları oldu ve Torino kısa bir süre İtalya başkenti oldu. Ancak İtalyan başkentiFloransa'ya ve ardındanRoma'ya taşındığında, Piyemonte'nin idari ve kurumsal önemi azaldı. Piyemonte'nin tarihsel rolünün tek kabulü, İtalya'nınveliaht prens'inin Piedmonte prensi olarak bilinmesiydi. İtalya'nın birleşmesinden sonra Piyemonte, ilk İtalyan sanayileşmesindeki en önemli bölgelerden biriydi.[7]
Bölgeningayri safi yurt içi hasılası (GSYİH) 2018'de137,4 milyar avro oldu ve İtalya'nın GSYİH'sının %7,8'ini oluşturdu. Kişi başına GSYİH,satın alma gücü paritesi ile aynı yıl 31.300 avro veya AB27 ortalamasının %104'üydü. Çalışan başına GSYİH, AB ortalamasının %111'iydi.[8]
2006'dan beri Piyemonte Yatırım, İhracat ve Turizm Ajansı dış yatırımı kolaylaştırmak için Piyemonte sanayi ve turizmini tanıtmaya başladı. Ajans, bölgeyi uluslararası düzeyde tanıtmak için önceden var olan yerel kuruluşlar tarafından yürütülen faaliyetleri birleştiren ilk İtalyan kurumuydu.
Bölge, en önemlisi FIAT grubunun bulunduğu Torino olmak üzere büyük sanayi merkezlerini kapsar ama artık kitlesel pazardaFIAT arabaları değil daha az miktarlı ama lüksMaserati arabaları üretilir (2020'de üretim sayısı 36.702 araçtı).[9] Eski FIAT tesislerinin çoğu artık başka şirketlerindir: havacılıkLeonardo S.p.A.'ya, turbo jet motorlarıGeneral Electric'e, yüksek hızlı trenlerAlstom'a, rulmanlarSKF'ye aittir. FIAT artık bağımsız bir şirket olarak yoktur. Araba üretimiStellantis'e ait olup kamyon, otobüs, traktör, tarım ve inşaat makineleri bağımsızCNH Industrial şirketi tarafından üretilmektedir (üretim faaliyetlerinin çoğuAmerika Birleşik Devletleri'nde yapılmaktadır. Piyemonte'de yalnızcaSan Mauro Torinese'deNew Holland ekskavatörlerinin veTorino'daIVECO dizel motorlarının üretimi yapılmaktadır) Artık hiçbirinin merkeziTorino'da değildir ancak bazı araştırma ve geliştirme merkezleri hala çalışmaktadır.
İtalyan motorlu araç üretiminin zirvesine 1989'da 2,22 milyon adetle ulaşıldı ancak 2019'da (COVID pandemisinden önce) araç üretimi sadece 0,92 milyon adetti. Mevcut İtalyan otomobil üretimi bile artık maliyet düşürmek için Pomigliano d'Arco (2020'de 140.478),Melfi (2020'de 229.848) veAtessa'ya (2020'de 257.026) olacak şekilde Güney İtalya'ya taşındı.[9]
Yüksek teknoloji üretiminde bazı önemli şirketler buradadır:
Comau (endüstriyel robotlar) ve Prima Industrie (lazer ekipmanı).
Silikon wafer üretimi MEMC tarafındanNovara'da yapılır.
Bir zamanlar fabrikaları Scarmagno veIvrea'daki büyük elektronik endüstrisiOlivetti küçük ölçekli bilgisayar hizmet şirketi olmuş artık bilgisayar üretmemektedir.
Leonardo Elettronica, Torino-Caselle'de uçak görev sistemleri ve havacılık bilgisayarları geliştirir ve üretir.
Piyemonte'de çok uzun bir zamandır makine yapımı, kazı makineleri, teleskopik yükleyiciler, endüstriyel buzdolapları, baskı makineleri, kağıt makineleri, paketleme makineleri, cam makineleri, türbinler ve yüksek hızlı tren imalatı yapılmaktadır.
İtalya hala dünyanın en büyük taranmış (2018'de %71,8)[10] ve penye (73.4% in 2018)Kaynak hatası:<ref> etiketi için</ref> kapanışı eksik (Bkz:Kaynak gösterme) yünlü kumaş ihracatçısıdır. Bunlar, Çin tekstil ihracatının hakim olmadığı tek iki kumaş türüdür. İtalya'da yün işleyen üç sanayi bölgesi vardır. Bunlardan biriBiella, Piyemonte'dedir.
Yün işlemenin bazı temel aşamaları kısmen aşağıda gösterilmiştir:
İtalya'nın dört endüstriyel mücevherat bölgesinden biriValenza'dadır. Damiani,Bulgari ve Cartier gibi büyük mücevher şirketlerinin ve diğer birçok küçük şirketin burada fabrikaları vardır.
2006'dan bu yana Piedmont bölgesi, Po vadisi ve kuzey İtalya'nın zengin tarımsal vebağcılık değerini vurgulayanSlow Food hareketinin ve Terra Madre'nin başlamasından yararlandı.
Eataly yemek salonları zinciriSlow Food ile işbirliği içinde çalışır. Piyemonte, İtalya'nın önde gelen şekerleme, kahve, pirinç ve beyaz yer mantarı üreticisidir.
Kaliteli DOC ve DOCG şarapları üretiminde 1.982.718 hl ile 20 yer arasında 3. sırada, tüm türlerde ise (beyaz, kırmızı, tatlı, köpüklü) 17 DOCG şarabı vardır. 2019'da Piyemonte, İtalya'dan yapılan şarap ihracatının %16,5'ini üretti ve %36 ileVeneto'nun ardından ikinci sıradaydı.[11]
Piyemonte'deki tipik gıda sanayileri:
Alkollü içkiler
Nebbiolo, Barbera ve Dolcetto üzümlerinden kaliteli sek kırmızı şarap üretimi
Kaliteli sek beyaz şarap üretimi
Dolcetto ve Erbaluce üzümlerinden tatlı beyaz şarap üretimi
Piyemonte ovası verimli bir tarım bölgesidir. Piyemonte'deki ana tarım ürünleritahıllar, ulusal üretimin %10'undan fazlasını temsil edenpirinç,mısır,şarap yapımı içinüzüm,meyve vesüttür.[13] 2000 yılında 800.000'den fazla büyükbaş hayvanla, hayvancılık üretimi Piyemonte'deki toplam tarımsal üretimin yarısını oluşturur.
Piedmont, İtalya'daki en büyük bağcılık bölgelerinden biridir. 700 km2 (170.000 akre) üzüm bağının yarısından fazlası Denominazione di Origine Controllata (DOC) tescillidir.Alba yakınlarındakiLanghe'den Barolo ve Barbaresco veAsti çevresindeki bağlardan Moscato d'Asti ve köpüklü Asti gibi prestijli şaraplar üretir. Asti şehri, Tanaro Nehir ovasında Torino'nun yaklaşık 55 km (34 mil) doğusundadır ve 22 Haziran 2014'te resmi olarak UNESCO Dünya Mirası alanı ilan edilen dünyanın en iyi bilinen İtalyan şarap bölgelerinden biri olanMontferrat'ın en önemli merkezlerinden biridir.[14] Yerli üzüm çeşitleri arasındaNebbiolo, Barbera, Dolcetto, Freisa, Grignolino ve Brachetto bulunur.
Piyemonte'de turizm, yaklaşık 75.534 kişiyi istihdam eder ve konaklama ve yemek sektöründe faaliyet gösteren 17.367 şirketi, 1.473 otel ve diğer turistik konaklama yerlerini kapsar. Sektör, İtalya'da 80.196 milyon Euroluk toplam tahmin edilen turizm harcamasının %3,3'ü olan 2.671 milyon Euroluk bir ciro elde eder.
Bölge, hem yabancı ziyaretçiler hem de İtalya'nın diğer bölgelerinden gelenler arasında popülerdir. 2002'de 1.124.696'sı (%42) yabancı olmak üzere toplam 2.651.068 turist geldi.
Piyemonte'de geleneksel olarak önde gelen turizm bölgeleri, toplam gecelemelerin %32,84'ünü oluşturan Göller Bölgesi'dir ("Piyemonte rivierası") ve %26,51'ini oluşturan Torino metropol alanıdır.[15]
Alp turizmi, Alagna Valsesia veSestriere gibi oldukça gelişmiş birkaç istasyonda yoğunlaşma eğilimindedir. 1980 civarında, uzun mesafe yolu Grande Traversata delle Alpi (GTA), uzak, seyrek yerleşimli vadilerin çeşitliliğine daha fazla dikkat çekmek için yapıldı.
Piyemonte'deki turizm endüstrisi içinde Kraliyet Rezidansları sisteminden de bahsedilmelidir. Her şeyden önce, 1997'den beri UNESCO Dünya Mirası Alanlarının bir parçasıdır ve ikinci olarak, İtalya'nın başka bir yerinde böyle bir ağ bulunamadığı için bölgenin bir özelliğini temsil eder. Savoy Kraliyet Evi Konutları, Piyemonte'nin tarihi ve kültürel mirasına aittir ve günümüzde turizm alanında merkezi bir rol oynar.[16] Turizm endüstrisinin birkaç oyuncu ve paydaşın bir karışımı ile tanımlandığı gerçeklikte, Kraliyet Konutları gibi bir sistemin veya ağın oluşturulması, rekabet avantajının yanı sıra tüm bölge için ek bir faydayı temsil eder.[17] Bu yüzden turizmin uzun vadeli değer yaratmada kilit bir faktör olduğu ve işbirlikçi bakış açısıyla çalışmanın esas olduğu düşünüldüğünde[18] Kraliyet Konutları ağı dikkate değer bir örnektir.
Fréjus ve Colle di Tenda tünelleri ve Montgenèvre Geçidi aracılığıyla komşu Fransa ile bağlantılar vardır. Piyemonte ayrıcaİsviçre ile Simplon ve Büyük St Bernard geçitleriyle bağlantı kurar. İsviçre'ye İsviçre sınırı üzerindeArona'dan başlayıpLocarno'da biten doğu Piyemonte'yi geçen normal bir yol üzerinden ulaşmak mümkündür.
Bölge, İtalyan bölgeleri arasında en uzun otoyol ağına sahiptir (yaklaşık 800 km). Torino'dan başlayarak onu bölgedeki diğer illere ve İtalya'nın diğer bölgelerine bağlar.
2001'de 1.000 kişiye düşen binek otomobil sayısı 623'tü (575 olan ulusal ortalamanın üzerindedir).[13]
Torino–Milano hızlı treni vardır ve seyahat süresi sadece 52 dakikadır.
Torino-Caselle Uluslararası Havaliman'dan iç ve dış hat uçuşları yapılır. 2019'da (COVID-19 pandemisinden önce) 3.952.158 yolcu ve 3.334 ton kargo elleçlemiştir.[13]
Piyemonte ekonomisi, İtalya'nın önde gelen üniversitelerinden bazıları da dahil olmak üzere, yüksek öğrenime yönelik zengin bir devlet desteği geçmişine dayanır. Piyemonte, ünlüTorino Üniversitesi,Torino Politeknik Üniversitesi, Eastern Piedmont Üniversitesi ve daha yakın zamanda Birleşmiş Milletler Bölgelerarası Suç ve Adalet Araştırma Enstitüsü'ne ev sahipliği yapmaktadır.[19]
^Rosa, Diego (April 2005)."DIDATTICA - La neve"(PDF).Rivista Ligure di Meteorologia. Società Meteorologica Italiana - Sezione Ligura. s. 3. 15 Temmuz 2012 tarihindekaynağından(PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2009.
^AA.VV. (2004).Dimore Reali e la Corona di Delizie - Palazzi, castelli e ville sabaude in Piemonte I. Torino: La Stampa. ss. 1-13.
^Cortese, Damiano (2018).L'azienda turistica: nuovi scenari e modelli evolutivi. Torino: Giappichelli Editore. ss. 63-77.
^Cortese D., Giacosa E., Cantino V. (2018).Knowledge sharing for coopetition in tourist destinations: the difficult path to the network. Springer. ss. 1-12.KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi (link)
.svg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
_-_expresso.JPG)
