Periyodik tablo ya daperiyodik cetvel,kimyasal elementlerin sınıflandırılması için geliştirilmiş tablodur. Bu tablo bilinen bütün elementlerin artanatom numaralarına (bunaproton sayısı da denir) göre sıralanışıdır. Periyodik cetvelden önce de bu yönde çalışmalar yapılmış olmakla birlikte, mucidi geneldeDmitri Mendeleyev kabul edilir. 1869'da Mendeleyev atomları artanatom ağırlığına göre sıraladığında belli özelliklerin tekrarlandığını fark etti.[1][2] Özellikleri tekrarlanan elementleri alt alta yerleştirdi ve buna grup adını verdi.
Bir atomçekirdeğindekiproton sayısı, o atomun farklı özelliklere sahip olmasına yol açar. Çekirdeğinde farklı proton sayısına sahip olan atomlar, farklıelementlerin ortaya çıkmasına yol açar. Çekirdekteki proton sayıları, her bir elementinatom numarasına (Z) denk gelir.[3] Elementlerin belli bir düzene göre sıralandığı ve sınıflandırılmasıyla periyodik tablo oluşur. Her bir element, bir ya da iki harften oluşan birersimgeye sahiptir.[4] Çekirdeklerindekinötronlar, atomların kimyasal özelliklerini etkilemezken kütlesini değiştirirler. Proton sayısı aynı, nötron sayısı farklı atomlar, aynı elementinizotopudur.[4] Doğada oluşan elementler genellikle, her birinin farklı bolluğa sahip olmasından ötürü farklı izotoplarının karışımı şeklinde görülür.[5]
Standart periyodik tabloda elementler, atom numarası az olandan çok olana doğru sıralanır.Periyot olarak adlandırılan yatay sıraların her biri, yeni birelektron kabuğunun ilkelektronuna sahip olmasıyla başlar.Grup olarak adlandırılan sütunlar, atomlarınelektron dağılımlarına göre belirlenir ve belli bir kabukta aynı sayıda elektrona sahip elementler, aynı grupta yer alır. Benzer kimyasal özelliklere sahip elementler genellikle aynı grupta yer alsa da, bazı periyotlardaki elementler benzer özellikler gösterir. Elementlerin, değerlik yörüngelerinin türüne göre gruplandığı periyodik tablo kısımları iseblok olarak adlandırılır.
Keşfedilen 118 elementten ilk 94'ü,Dünya'da doğal olarak mevcuttur.[a][6] 95 atom numaralıamerikyum ile 118 atom numaralıoganesson arasındaki kalan 24 element, yalnızca laboratuvarlarda sentezlenenyapay elementlerdir. Doğada meydana gelen 94 elementten 83'üilksel, 11'i ise yalnızca ilksel elementlerinbozunma zincirinde ortaya çıkar. Bu 11 elementtenteknesyum (43. element),prometyum (61. element),astatin (85. element),neptünyum (93. element) veplütonyum (94. element); doğada bulunmalarından önce laboratuvarda sentezlenmiş ve bunların daha sonra doğada var oldukları tespit edilmiştir.[8]Aynştaynyumdan (99. element) ağır elementlerin hiçbiri ile astatin (85. element), makroskopik niceliklerde saf hâlde gözlemlenmemişkenfransiyum (87. element) ise yalnızca mikroskobik niceliklerde yalnızcaışık yayan hâliyle fotoğraflanmıştır.[10] Doğal elementlerin sekizinin kararlı birer, birinin (bizmut) neredeyse kararlı (evrenin yaşından bir milyardan fazla kata tekabül eden 2,01×1019 yıllıkyarı ömre sahip) bir izotopu vardır.[11]Toryum ileuranyumun da,Dünya'nın yaşıyla kıyaslanabilecek yarı ömürlere sahip izotopları bulunur. Kararlı elementlere ek olarak bizmut, toryum ve uranyum, Dünya'nın oluşumundan beri var olan 83 ilksel elementtir.[b]
Periyodik cetveldeki gruplar, soldan başlayarak 1'den 18'e kadar numaralandırılmıştır. F blokundaki gruplar, numaralandırmaya dahil edilmemiştir.[14] Gruplar, aynı zamanda ilk elementlerinin adıyla da anılır.[14]
Gruplar, daha önceleriRoma rakamlarıyla adlandırılıyordu. Amerika Birleşik Devletleri'nde, s ya da p blokunda yer alan gruplar için Roma rakamlarından sonra "A", d blokunda yer alanlar için de "B" harfi ekleniyordu. Avrupa'da ise 1'den 7'ye kadar olan gruplarda "A", 11'den 17'ye kadar olan gruplarda "B" kullanılıyordu. Her iki sistemde de 8, 9 ve 10. gruplar tek bir grup olarak kabul edilerek VIII şeklinde numaralandırılmıştı. 1988'de, IUPAC tarafından günümüzde kullanılan grup numaralandırma sisteminin kabul edilmesiyle birlikte önceki kullanımlar terk edildi.[15]
a 1. grup, hidrojen (H) ve alkali metallerden meydana gelir. Bu gruptaki elementlerin en dış elektron kabuğunda bir s elektronu bulunur. Bir alkali metal olmamasına karşın hidrojenin özellikleri en çok alkali metallerinkine benzer ve bundan ötürü bu grupta yer alır. b F blokundaki 14 grubunun numarası yoktur. c 3. grubun doğru gösterimi yukarıdan aşağı doğru sırasıyla skandiyum (Sc), itriyum (Y), lutesyum (Lu) ve lavrensiyum (Lr) şeklindedir. Bu durum IUPAC tarafından 1988[15] ve 2021[16] tarihli raporlarıyla tasdik edilmiştir. Bazı inorganik kimya metinlerinde bu gruptaki elementler skandiyum (Sc), itriyum (Y), lantan (La) ve aktinyum (Ac) şeklinde gösterilir. Bu durumda Ce-Lu ile Th-Lr arasındaki elementler, 3 ve 4. gruplar arasındaki f bloku hâline gelir. Ancak bu durum, daha önceleri hatalı bir şekilde belirlenen elektron dizilimlerinden kaynaklanır.[17] Bazı modern kaynaklar, her satırda 15 f bloku elementi olmasının kuantum mekaniğiyle çelişmesine rağmen La-Lu ve Ac-Lr'yi f bloku satırları olarak kabul eder. Bu da 3. grubun ağır üyelerini muğlakta bırakır.[16] Konuyla ilgili olarak3. grup elementi#Yapısı başlığına bakınız. d Soy gazlar olarak ad adlandırılan 18. grup, Mendeleyev'in ilk tablosu hazırlandığında keşfedilmemişti. 1902'de Mendeleyev'in varlıklarına dair kanıtları kabul etmesiyle bu elementler, periyodik tablo ilkesini bozmadan, tutarlı bir şekilde yeni tanımlanan 0. gruba yerleştirildi. r IUPAC'ın önerdiği grup adı.
Periyodik tablo, daha az yer kaplamasından ötürü genelde f blok elementlerinin olması gerektiği yerden kesilip tablonun ana gövdesinin altına yerleştirildiği bir biçimde gösterilir.[15][18][19][20] Bu sayede sütun sayısı 32'den 18'e iner.[18] F blokunun ana gövdeye dahil olduğu kullanım biçimi, 32 sütunlu[4] ya da uzun biçim;[21] bu blokun ana gövdenin altına yerleştirildiği biçim ise 18 sütunlu[4] ya da orta-uzun biçim olarak adlandırılır.[21] Her iki biçim de doğru olup bilimsel açıdan herhangi bir fark olduğu anlamı taşımaz.[22]
Periyodik tablo, elementlerin özellikleri ile atom yapılarının, atom numaralarının birerperiyodik fonksiyonu olduğunu söyleyen periyodik kanunun grafiksel bir gösterimidir.[23][24] Elementlerin periyodik tablodaki konumları,elektron dağılımlarına göre belirlenir[25] Bu dağılımlardaki periyodik tekrarlar, elementlerin periyodik tabloda gözlemleneneğilimlerini belirler.[26]
Atomik yörünge, elektronun atomun çevresindeki belirli bir bölgede bulunma olasılığını tanımlar. Elektronların enerjilerikuantumlanmıştır ve bundan ötürü yalnızca belirli enerji değerlerini alabilirler. Bununla birliktePauli dışarlama ilkesine gereğince farklı elektronlar her zaman farklıkuantum durumlarında bulunmak zorundadır. Bu durum, elektronun alabileceği olası durumların, kabuk adı verilen enerji seviyelerine göre sınıflandırılabilmesini sağlar. Her kabuk, bir ya da birden fazla yörünge içeren alt kabuklara ayrılır. Her yörünge, genellikle "yukarı" ya da "aşağı" olarak adlandırılan vespin adı verilen bir nicelikle ayırt edilen en fazla iki elektron barındırabilir.[28][c] Soğuk, yani temel durumda bulunan bir atomda elektronlar, toplam enerjilerini en aza indirecek biçimde, mümkün olan en düşük enerjili yörüngeleri dolduracak şekilde düzenlenirler.[30] Sadece en dıştaki elektronlar, yanideğerlik elektronlar, çekirdekten kurtularak diğer atomlarla reaksiyona girebilecek enerjiye sahiptir. Diğer elektronlar iseçekirdek elektronları olarak adlandırılır.[31]
Keşfedilmiş en yüksek atom numaralı element olanoganessonun ilk yedi kabuğu doludur. Elementlerin ilk kabukları bir yörünge, küre şeklindeki bir s yörüngesi içerir. Bu yörünge birinci kabukta bulunduğu için 1s yörüngesi olarak adlandırılır ve en fazla iki elektron barındırabilir. İkinci kabukta da 2s olarak adlandırılan bir s yörüngesinin yanı sıra üç adetdambıl biçimli 2p yörüngesi vardır. Bundan ötürü ikinci kabukta en fazla sekiz elektron bulunabilir (2×1 + 2×3 = 8). Bir 3s, üç 3p ve beş 3d yörüngesi içeren üçüncü kabuğun bulundurabileceği en fazla elektron sayısı 18'dir (2×1 + 2×3 + 2×5 = 18). Dördüncü kabukta bir 4s, üç 4p, beş 4d ve yedi 4f yörüngesi bulunur, dolayısıyla bu kabuğun toplam elektron kapasitesi 32'dir (2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32).[18] Daha yüksek sayıdaki kabuklar bu düzeni sürdürerek daha fazla türde yörünge içerse de bilinen elementlerin temel durumlarında bu yörüngeler dolu değildir.[32]
Buradaki ≪ işareti, "çok daha küçük" anlamına gelir ve "küçüktür" anlamındaki < işaretinden farklıdır.[35] Yani elektronlar, yörüngelere artann + ℓ değerine göre yerleşirler. Eğer iki yörüngeninn + ℓ değeri aynıysa,n değeri daha küçük olan yörünge önce dolar.[32][34] Genel olarak, aynın + ℓ değerine sahip yörüngelerin enerjileri birbirine yakın olsa da, s yörüngeleri (ℓ = 0 iken) için kuantum etkileri bu yörüngelerin enerjisini biraz yükseltir ve onları bir sonrakin + ℓ grubuna yaklaştırır. Bundan ötürü periyodik tablodaki her bir satır, genellikle yeni bir s yörüngesinin dolmasıyla, yani yeni bir kabuğa geçilmesiyle başlar.[35][36][18] Dolayısıyla, ilk satır dışındaki her periyot uzunluğu iki kez tekrarlanır:[35]
2, 8, 8, 18, 18, 32, 32, ...
D yörüngeleri devreye girdiğinde enerji düzeyleri arasındaki üst üste binmeler oldukça yakın hâle gelir.[37] Bu durumda alt kabuklardaki elektron düzeni, atom numarası ve atomun yüküne bağlı olarak değişiklik gösterebilir.[38][39][e]
Bu yaklaşım sayesinde, en basit atomdan başlayarak atom numarasına göre tek tek ilerlenerek periyodik tablo oluşturulur.Hidrojen atomunda var olan tek elektron, en düşük enerjili yörünge olan 1s yörüngesine yerleşmek zorundadır. Buelektron dağılımı 1s1 şeklinde gösterilir. Buradaki üstyazı (1), alt kabuktaki elektron sayısını gösterir. İki elektron içerenhelyumda ikinci elektron da 1s yörüngesine yerleşir. Bu durumda birinci kabuk tamamen dolar ve elementin elektron dağılımı 1s2 şeklinde gösterilir.[26][40]
Üçüncü element olanlityumun birinci kabuğu tamamen doludur. Bu nedenle lityum atomundaki üçüncü elektron 2s yörüngesinde yer alır ve 1s2 2s1 dağılımını oluşturur. 2s elektronu, 1s alt kabuğu artık çekirdeğe çok sıkı bağlı olduğundan ve diğer atomlarla yapılacak kimyasal bağlara katılamayacağından dolayı lityumun tek değerlik elektronudur. Bu tür kabuklarçekirdek kabuğu olarak adlandırılır. 1s alt kabuğu, lityumdan sonraki tüm elementlerde çekirdek kabuğudur. 2s alt kabuğu, 1s2 2s2 elektron dağılımına sahip bir sonraki element olanberilyum ile tamamen dolar. Sonraki elementler ise 2p alt kabuğunu doldurmaya başlar. 1s2 2s2 2p1 elektron dağılımlıbordaki yeni elektron 2p yörüngesine yerleşirken 1s2 2s2 2p2 dağılımlıkarbon ikinci bir 2p yönergesini öndoldurur. 1s2 2s2 2p3 dağılımlıazotun üç 2p yörüngesinin her birinde birer elektron bulunur. Bu durum, aynı tür yörüngelerin her birinin önce tek bir elektron barındırması, ardından da ikinci elektronun eklenmesini söyleyenHund kuralları ile açıklanır. 1s2 2s2 2p4 dağılımına sahipoksijen, 1s2 2s2 2p5 dağılımına sahipflor ve 1s2 2s2 2p6 dağılımına sahipneon ise daha önce tek tek doldurulmuş 2p yörüngelerini sırasıyla tamamlar ve bunlardan neon, ikinci kabuğu tamamen doldurur.[26][40]
11. element olansodyumdan itibaren elementlerin ikinci kabukları tamamen dolu olduğundan bu elementlerdeki ikinci kabuklar da çekirdek kabuğu hâline gelir. On birinci elektronun üçüncü kabuktaki 3s yörüngesine yerleşmesiyle sodyumun elektron dağılımı 1s2 2s2 2p6 3s1 şeklinde olur. Bu dağılım kısaca [Ne] 3s1 şeklinde de gösterilebilir. Buradaki [Ne], neonun elektron dağılımını ifade eder.Magnezyum ([Ne] 3s2) ile birlikte 3s yörüngesi tamamen dolar.Alüminyumda ([Ne] 3s2 3p1) dolmaya başlayan 3p yörüngesi,argon ([Ne] 3s2 3p6) ile birlikte tamamen dolar.[26][40] Bu durum, sodyumdan argona kadar olan elementlerin dış kabuk yapılarının, lityumdan neona kadar olanlarınkine benzer bir seri oluşturur. Bu benzerlik, periyodik tablonun gösterdiği kimyasal özelliklerin periyodikliğinin temelidir. Bu bağlamda, belirli fakat değişen aralıklarla artan atom numaralarında, elementlerin kimyasal özellikleri benzer şekilde tekrar eder.[26][23]
Modern periyodik tablonun görünümü standart olsa da,1. periyot elementlerihidrojen ilehelyumun konumları arasında bazı farklı görüşler öne sürülür.[41][42] Elektron dağılımları sırasıyla s1 ve s2 şeklinde olan bu elementlerden hidrojenin 1. gruba, helyumun ise 2. gruba konulduğu bir kullanım önerilir.[41] Hidrojenin 1. gruba konulduğu kullanım standart olmakla birlikte, helyum neredeyse her zaman18. gruba yerleştirilir.[4] Buradaki görüş farklılığı, elementlerin periyodik tabloya yerleştirilirken hangi kimyasal ya da elektriksel özelliklerinin baz alınması gerektiğine yönelik görüş farklılıklarından kaynaklanır.[42]
1. gruptaki metaller gibi hidrojenin de en dış kabuğunda bir elektron bulunur[43] ve reaksiyona girdiklerinde genellikle tek elektronu da kaybeder.[44] Bazı özellikleri metallerinkine benzeyen hidrojen, bazı metallerituzlarından ayırabilir.[44]Sıcaklık ve basınç için standart koşullarda, reaktif katı metal hâlindeki alkali metallerden farklı olarak,iki atomlu ametal bir gaz hâlindedir. Bu durumun yanı sıra elektron alarakhidrür oluşturması -H+ iyonuna kıyasla H- oluşturması daha nadir gözükse de- hidrojeni, aynı davranışı gösterenhalojenlerin özelliklerine daha yakın hâle getirir.[44][45] Bununla birlikte, en hafif iki halojen olanflor ileklor, hidrojene benzer bir şekilde, standart sıcaklık ve basınçta gaz hâlindedir.[44] Hidrojen, ne güçlü bir yükseltgen ne de güçlü bir indirgen olup suyla da reaksiyona girmez. Bu özelliklerinden ötürü element, hem alkali metallere hem de halojenlere benzer özellikler taşır ve her iki gruba da girmeye tam anlamıyla uygun değildir.[44][45] Elektronuna göre genellikle 1. grupta gösterilirken, görece nadir kaynaklarda 17. grupta,[46] bazılarında hem 1. hem 17. grupta,[47][48] bazılarında ise tüm gruplardan ayrı bir şekilde gösterilir.[41][48]
Helyum, elektron yapısıyla uyumsuz bir şekilde periyodik tabloda konumlanan tek elementtir. En dış kabuğunda iki elektron olmasına rağmen, sekizer elektronun olduğu 18. grupta yer alır ve bu gruptaki diğer elementlerin aksine bir p bloku değil s bloku elementidir. Standart koşullarda reaktif olmaması ve en dış kabuğunun dolu olmasından ötürü 18. gruptaki diğer elementlerle benzerlik gösterir. Bununla birlikte 2. gruptaki elementlerin tamamı reaktiftir. Bu nedenlerden ötürü neredeyse tüm kaynaklar tarafından, özelliklerinin en çok benzediği 18. grupta gösterilir.[4] Bununla birlikte katı helyumunaltıgen sıkı istifli bir yapıdakristalleşmesi, 2. gruptakiberilyum vemagnezyumla benzerlik gösterirken 18. gruptaki hiçbir elementte bu durum görülmez.[49] Diğer yandan helyum,neondan daha fazla reaktiftir ve berilyum bileşiğininanaloğu (HeO)(LiF)2 oluşturur (ancak bu bileşiğin neon analoğu yoktur).[50][51][52][53] Bunlardan ötürü element, zaman zaman 2. grupta gösterilir[54] Helyumun 2. grupta yer almasına yönelik bir teklif 1988 yılında IUPAC tarafından reddedilmiştir.[15][41]
Periyodik tablodakibirinci sıra anomalisinden ötürü de helyumun 2. grupta yer alması gerektiğine yönelik görüşler de vardır. Bu anomali, daha yüksek düzeydeki benzer yörüngelerin aksine, aynı türden daha küçük bir yörüngeden gelen elektronlar arası itme kuvvetine maruz kalmamasından ötürü herhangi bir türden birinci yörüngenin olağandışı derecede küçük olmasından kaynaklanır. Bu durum, her bloktaki birinci sıra elementlerinin, bulundukları gruplarda kendine özgü türde anomaliler sergileme eğiliminde olan olağandışı küçük atomlara sahip olmasına yol açar. Helyumun yeniden konumlandırılmasını savunanlar, helyumun 2. gruba yerleştirildiğinde bu anomalileri gösterse de 18. grupta yer aldığında bu durumun yaşanmadığını kaydeder. Öte yandan, helyumun bulunduğu konumdan kaldırılması hâlinde 18. grubun ilk elementi olacak neon bu anomalileri sergiler.[50] Bu durumda helyum ile berilyum arasındaki ilişki, hidrojen ile lityum arasındaki ilişkiye benzetilir ve bu konumlandırma çok daha yaygın biçimde kabul görür.[51] Örneğin, yörünge boyutlarındaki bu eğilimden dolayı ana grubun birinci ve ikinci elementleri arasında atom yarıçapı açısından görülen fark, 1. ve 13-17. gruplarda belirgindir. Neon ile argon ve helyum ile berilyum arasında rastlanılan benzer fark, helyum ile neon arasında görülmez. Bu durum, soy gazların kaynama noktaları ile sudaki çözünürlüklerini de benzer biçimde etkiler. Örneğin helyum, neona çok yakın değerler gösterirken bir grubun ilk iki elementi arasındaki büyük fark yalnızca neon ile argon arasında gözlemlenir. Helyumu 2. gruba taşımak, bu eğilimi 2. ve 18. gruplarda da tutarlı hâle getirir ve böylece helyum 2. grubun ilk elementi, neon ise 18. grubun ilk elementi olur. Bu durumda her iki element de bir grubunkainosimetrik ilk elementi olmanın karakteristik özelliklerini sergiler.[55][56] Bununla birlikte helyumun 18. gruptaki konumu, aşırı tepkisizliği nedeniyle neredeyse evrensel olarak kabul görür.[57] Bunların yanı sıra bazı kaynaklar, hidrojen ile helyumu tüm grupların dışında ayrı bir şekilde gösterir.[41][58][40]
Şablon:Periyodik tablo (mikro)Periyodik tabloya yer veren kaynakların bazılarında f blokunun bir element yana kaydırılmasıyla lantan ve aktinyum, 3. grupta yer alan d blok elementi olarak kalır ve Ce-Lu ile Th-Lr arasındaki elementler f blokunu oluşturur. Bu durumda d bloku, f bloku tarafından iki parçaya bölünür. Modern elektron dağılımı ölçümlerine göre lutesyum ile lavrensiyumun 3. grupta gösterilip La-Yb ile Ac-No arasının f blokunda olması daha tutarlıdır.[17][59]
İteryumun 4f kabuğunun tamamen dolu olmasından dolayıLev Landau ileYevgeni Lifşitz tarafından 1948'de, lutesyumun f bloku elementi olarak gruplandırılması hatalı bulunmuştu.[60] 1963'teJun Kondō, lantanın düşük sıcaklıktakisüper iletkenliğinin, 4f kabuğundaki etkinliği gösterdiğini tespit etti.[61] 1965'te David C. Hamilton bu gözlemi, elementin periyodik tablodaki konumuyla ilişkilendirerek f blokunun La-Yb ve Ac-No elementlerinden oluşması gerektiği fikrini öne attı.[62] O zamandan beri bu görüş; fiziksel, kimyasal ve elektronik kanıtlarla desteklendi.[15][17][59] Bu görüş 1982'deWilliam B. Jensen tarafından tekrar gündeme getirilirken[17] lutesyum ve lavrensiyumun yeniden 3. gruba eklenmesi, 1988 (1-18 grup numaralarının da önerildiği) ve 2021 tarihli IUPAC raporlarıyla da desteklendi.[15][16]
3. grupta itriyumun altındaki boşlukların boş bırakıldığı üçüncü bir periyodik tablo gösterimi de bulunur. Örneğin, IUPAC'ın web sitesinde yer alan periyodik tablo bu şekildedir.[4] Ancak bu durum, f blokunun genişliğini 15 elemente çıkarmasına (La-Lu ve Ac-Lr) karşın, bir f alt kabuğuna 14 elektron sığabileceği gerçeğiyle çeliştiği için kuantum mekaniğiyle tutarsızlık yaratır.[16] Ayrıca, bu biçimde hangi elementlerin 3. gruba dahil edildiği konusunda kaynaklarda farklılıklar mevcuttur.[21][16][63][64][65] 2021 tarihli IUPAC raporu, 15 element genişliğindeki f bloklarının,süper ağır elementlerin özellikleri üzerine çalışangöreli kuantum mekaniği dalı üzerine çalışmalar gerçekleştiren bazı araştırmacılar tarafından desteklendiğini belirtmiş olsa da projenin görüşü, bu tür ilgiye özgü yaklaşımların periyodik tablonun "genel kimya ve bilim topluluğuna" sunuluş biçimini etkilememesi gerektiği yönündeydi.[16] Süper ağır elementler üzerine çalışmalar sürdüren diğer araştırmacılar daha sonra bu durumu "f blokundaki 15. öğe, f bloku yerleşiminin yerini göstermek için boş bırakılan d blokundaki ilk öğeyi temsil eder" ifadeleriyle açıklar. Bu açıklamaya göre 15. öğeler olan lutesyum ve lavrensiyum, hâlâ d bloku elementleri olup 3. grupta yer alırlar.[66] IUPAC yayınları da periyodik tabloyu 32 sütuna genişlettiğinde lutesyum ve lavrensiyumu 3. gruba ve itriyumun altına yerleştirir.[67][68]
Atomların büyüklüğü ölçülürkenVan der Waals yarıçapı dikkate alınır. Çekirdekle dış katmanlarda bulunan elektronlar arasındaki çekim kuvveti ne kadar büyük olursa atom yarıçapı da o kadar küçük olur. Örneğin ikinci periyot elementlerindenlityumun son katman elektronu 3 protonla çekilirken,florunki 9 proton tarafından çekilir. Bu yüzden soldan sağa gidildikçe yarıçap azalır.
Yukarıdan aşağı gidildikçe dış katman elektronları çekirdekten daha uzakta bulunur. Atom yarıçapı artar.
İyonlaşma enerjilerinin, atom numarası ile değişimini gösteren grafik
Gaz halde bulunan bir atomdan bir elektron koparmak için gereken enerjiye iyonlaşma enerjisi denir. Soldan sağa gidildikçe çekirdekle son katman elektronları arasındaki çekim kuvveti artacağından iyonlaştırmak için daha fazla enerjiye gerek vardır. O yüzden soldan sağa gidildikçe düzenli olarak artış beklenir ancak 2A ve 5A elementlerininküresel simetrik özelliğinden dolayı sıralamada yerleri farklıdır.
1A<3A<2A<4A<6A<5A<7A<8A
Bir elektronu uzaklaştırmak için gereken enerji, elektronun çekirdekten uzaklığına bağlıdır. Bu sebeple yukarıdan aşağı inildikçe atom yarıçapı arttığından iyonlaşma enerjisi azalır.
Yukarıdan aşağı inildikçe azalan elektronegatiflik
Elektronegatiflik, bir atomun kimyasal bağdaki elektronları kendine doğru çekme yeteneğinin bir ölçüsüdür. Doğrudan bir ölçümü yoktur, ancak iyonlaşma enerjisi ve elektron ilgisinin aritmetik ortalaması olarak düşünülebilir.[69]
Soldan sağa doğru iyonlaşma enerjisi ve elektron ilgisi arttığından elektronegatiflik artar. Yukarıdan aşağı ise azalır.[69]
John Newlands, Şubat 1863'te elementlerin tekrarlanan özellikleri üzerine bir makale yayımladı.[75] 1864 tarihli makalesinde ise Newlands, elementlerinatom ağırlıklarına göre sıralanırlarsa, ardışık sayılara sahip olanlar sıklıkla ya aynı gruba aitti ya da farklı gruplarda benzer konumlarda bulunuyordu. Bilinen elementleri toplamda yedi adet sekizli gruba ayıran Newlands, bu gruplardaki elementlerin benzer davranışlar gösterdiğini tespit etmişti.[75] Ancak bu gruplandırma, yalnızca belli başlı elementler için geçerliyken kalan birçok element için doğru değildi.[40]
Lothar Meyer, elementlerin bazı fiziksel ve kimyasal özelliklerinin periyodik aralıklarla tekrarlandığını tespit etti. Meyer'e göre, atom ağırlıkları ileatom hacimleri birbirine dikey olacak şekilde sıralandığında, birtakım maksimum ve minimumların yer aldığı eğride, enelektropozitif elementler bu eğirinin zirvelerinde yer alıyordu. 1864'te yayımlanan kitabında yer alan periyodik tablonun ilk sürümlerinden birinde 28 element,değerliklerine göre altı gruba ayrılmıştı. Bu sayede elementler ilk kez değerliklerine göre gruplandırılmıştı.[76] 1868'de, tablosunu gözden geçirse de bu yeni sürüm, ancak 1895'teki ölümünün ardından bir taslak olarak yayımlanabildi.[77]
17 Şubat 1869'daDmitri Mendeleyev, elementleri atom ağırlıklarına göre sıralamaya ve kıyaslamaya başladı. Tekrarlanan özelliklerine göre alt alta sıralayarak ilk iki periyodu yedişer, sonraki üç periyodu ise on yedişer element içeren bir tablo hazırladı. Mayıs 1869'da yayımlanan bu çalışmada bazı yerler, henüz keşfedilmemiş elementler olduğunu düşünülerek boş bırakmıştı.[78][40] 1871'deki bir makalesinde Mendeleyev, tablosunun güncellenmiş bir sürümünün yanı sıra henüz bilinmeyen bazı elementlere dair öngörülerine yer verdi.[78][79]
1875'tePaul-Émile Lecoq de Boisbaudran, Mendeleyev'in öngörülerinden habersiz bir şekilde gerçekleştirdiği çalışmalar sonucundagalyum olarak adlandırdığı elementi izole ederek özelliklerini belirlemeye başladı. De Boisbaudran'ın makalesini inceleyen Mendeleyev, kendisine bir mektup göndererek kendisinin öngördüğü eka alüminyum ile galyumun aynı element olduğunu belirtti. De Boisbaudran da bu iddiayı doğruladı.[80] 1879'daLars Fredrik Nilson,skandiyum adını verdiği ve Mendeleyev'in tablosunda eko bor olarak yer alan elementi keşfetti.Germanyum olarak adlandırılan eka silisyum 1886'da,Clemens Winkler tarafından keşfedildi. Galyum, skandiyum ve germanyumun özellikleri, Mendeleyev'in öngörüleriyle uyuşuyordu.[81]
1895 yılındaJohn William Strutt, yeni bir soy gaz (argon) keşfettiğini bildirdi. Bu element periyodik tabloda bilinen hiçbir yere oturtulamadı. 1898 yılındaWilliam Ramsay bu elementinklor ilepotasyum arasında bir yere konulabileceğini önerdi.Helyum da aynı grubun bir üyesi olarak düşünüldü. Bu grup elementlerinin değerliklerinin sıfır olması nedeniyle sıfır grubu olarak adlandırıldı.
Mendeleyev'inAn Attempt Towards a Chemical Conception of the Ether kitabındaki periyodik tablo
Mendeleyev'in periyodik tablosu her ne kadar elementlerin periyodik özelliklerini gösterse de neden özelliklerin tekrarlandığı konusunda herhangi bir bilgi vermemektedir.
1913'teAntonius van den Broek, elementlerin periyodik tablodaki konumlarınınçekirdek yüküne göre belirlendiğini gözlemledi.[82][83]Ernest Rutherford, bu yükü "atom numarası" olarak adlandırdı.[84] Van den Broek'in bu makalesinde ayrıca, elementlerinelektron sayılarına göre düzenlendiği ilk periyodik tablonun bir gösterimi de yer alıyordu.[83]
Henry Moseley,X ışını spektroskopisini kullanarak van den Broek'in öne sürdüğü görüşü deneysel olarak ispatladı. Moseley,alüminyum ilealtın arasındaki elementlerin tamamının çekirdek yükünü tespit ederek Mendeleyev'in sıralamasının aslında elementlerin çekirdek yüklerine göre olduğunu belirledi. Bir elementin çekirdek yükünün,proton sayısına eşit olduğunu tespit ederek bu değeriatom numarası (Z) olarak adlandırdı. Atom numarasının keşfiyle, atom ağırlığı ile kimyasal özellikler arasındaki tutarsızlıklar giderildi.[82] Moseley'in ölümünün ardından kendisinin çalışmalarını devam ettirenManne Siegbahn, o güne kadar keşfedilen en yüksek atom numarasına (92) sahip elementuranyuma kadar olan elementlerin atom numaralarını tespit etti.[85] Moseley ve Siegbahn'ın araştırmalarına dayanılarak 43, 61, 72, 75, 85 ve 87 atom numarasına sahip elementler keşfedilmeyi bekliyordu.[82] 75 atom numaralı element aslındaMasataka Ogawa tarafından 1908'de bulunmuş ve "nipponyum" olarak adlandırılmıştı ancak bu elementin atom numarasını hatalı bir şekilde 43 olarak tespit etmişti. 1925'teWalter Noddack,Ida Tacke veOtto Berg, Ogawa'nın çalışmalarından bağımsız bir şekilde bu elementi yeniden keşfederekrenyum olarak adlandırdı.[86]
İlksel radyoaktif elementler olan toryum ve uranyumunbozunma zincirlerinde, atom ağırlıkları farklı olsa da aynı kimyasal özellikler taşıyan birçok yeni elementin var olduğu anlaşıldı. 1913'teFrederick Soddy, aynı kimyasal elementin farklı biçimleri olduğunu belirttiği bu durumu tanımlamak için "izotop" terimini ortaya attı. Bu ayrıca, daha düşük atom numarasına sahip olmasına rağmen tellürün doğal izotoplarının iyodun izotoplarına göre daha ağır olanlarda yoğunlaşması gibi tutarsızlıkları da açıkladı.[87]
Niels Bohr,Max Planck'ınkuantumlanma fikrinden yola çıkarak elektronların enerji seviyelerinin kuantumlandığını ve yalnızca belirli bir kararlı enerji durumlarına sahip oldukları sonucuna vardı. Elementlerinelektron dağılımları ile periyodik olarak tekrarlanan özellikleri arasında bir bağ kuran Bohr, 1913 yılındaki makalesinde elementlerin kimyasal özelliklerinin iç elektronlar tarafından belirlendiğini tespit etti. "Halka" olarak adlandırdığıelektron kabuklarını bulmyş ve bunların her birinde en fazla sekiz elektronun olabileceğini belirlemişti.[88] Aynı yıl, bir kuantum atomuna dayanak ilk elektron periyodik tablosunu oluşturdu.[89]
Bohr'un teorisindeki kimyasal özellikleri sistematik bir biçimde geliştiren ve düzelten ilk kişi, 1914 ve 1916 yıllarındaki çalışmalarıylaWalther Kossel oldu. Kossel, dış kabuğa elektronların eklenmesiyle periyodik tablodaki yeni elementlerin oluşturabileceğini öne sürmüştü.[90]
1919'daki bir makalesindeIrving Langmuir, "hücre" olarak adlandırdığıyörüngelerin varlığından bahsederek bunların sekizer elektron barındırdığını ve günümüzde kabuk olarak adlandırılan "eşit aralıklı katmanlarla" düzenlendiğini belirtti. Bununla birlikte, ilk kabuğun iki elektrondan ibaret olduğunu ifade etmişti.[91] 1921'deCharles Bury, bir kabuktaki sekiz ve on sekiz elektronun kararlı dizimler meydana getirdiğini ve geçiş elementlerindeki elektron dağılımlarının, dış kabuklarındaki değerlik elektrona bağlı olduğunu öne sürdü.[92] Bu makalesiyle Bury,geçiş metalleri için "geçiş" tanımını kullanan ilk kişi olmuştu.[93] Bohr'un teorisi,Georges Urbain'inseltiyum adını verdiği birnadir toprak elementi olan 72. elementi keşfettiğini duyurmasıyla kanıtlansa da Bury ve Bohr, 72. elementin bir nadir toprak elementi olamayacağını vezirkonyumunhomoloğu olması gerektiğini öngörmüştü.Dirk Coster ileGeorg von Hevesy, zirkonyum cehverlerinde yaptıkları araştırmalar sonucunda 72. elementi bularakhafniyum adını verdi.[94][95] Urbain'in elde ettiği elementin ise saflaştırılmışlutesyum (71. element) olduğu belirlendi.[96] Bu bağlamda, keşfedilen son kararlı elementler hafniyum ile renyum olmuştu.[87]
Wolfgang Pauli, Bohr'un elektron dağılımlarına dair çalışmalarını devam ettirerek 1923'te, iki elektronun aynı dörtkuantum numarasına sahip olmayacağını işaret eden birilke tanımladı. Bu sayede, her bir kabuğun içerebileceği elektron sayılarına karşılık gelen periyodik tablodaki periyotların uzunlukları (2, 8, 18 ve 32) belirlenmiş oldu.[97] 1925'teFriedrich Hund, modern olanlara yakın elektron dağılımlarını tespit etti.[98] Bu çalışmaların ardından periyodiklik, elementlerin değerlikleri yerine kimyasal olarak etkin ya da değerlik elektron sayısına göre sıralanmaya başladı.[40] Elementlerin elektron dağılımlarını tanımlayanAufbau ilkesi ilk olarak 1926'daErwin Madelung tarafından gözlemlense de,[32] ilk olarakVladimir Karapetoff tarafından 1930'da yayımlandı.[99][100] 1961'deVsevolod Kleçkovski, yörüngelerin artann + ℓ düzeninde dolduklarını öngören Madelung kuralının ilk kısmını ortaya attı.[101] Bu kuralın tamamı 1971'de Yuri N. Demkov and Valentin N. Ostrovski tarafından tanımlandı.[102]
Kuantum teorisi; geçiş metalleri ve lantanitlerin, ana gruplar arasında yer alan geçiş niteliğindeki ayrı gruplar oluşturduğunu netleştirse de, daha önceleri bazı kimyagerler de benzer gösterimlerin olduğu tablolar önermişti. Henry Bassett 1892'de,Julius Thomsen 1895'te,Alfred Werner ise 1905'te benzer önerilerde bulunmuştu. Werner'in önerisi, Brauner'in asteroidal hipotezinin yerini aldı.[21]
Lantanitlerin kesin konumu ve dolayısıyla3. grubun yapısı hakkında, elektron dağılımları başlangıçta yanlış ölçüldüğü için onlarca yıl farklı görüşler ortaya atıldı.[17][103] Kimyasal gerekçelere dayanarak Bassett, Werner ve Bury, skandiyum ve itriyumu; lantan yerine lutesyumla birlikte grupladılar (Bassett ile Werner, lutesyum henüz keşfedilmediği için itriyumun altını boş bırakmıştı).[21][92] 1927'de Hund, lantanit atomlarının hâkim üç değerlikli olmalarından ötürü tümünün [Xe]4f0-145d16s2 dağılımına sahip olduğunu varsaydı. Daha sonraları, elementlerin kimyası ile elektron dağılımı arasındaki ilişkinin bundan daha karmaşık olduğu bilinir.[f][105]
1936 itibarıyla, hidrojen ile uranyum arasındaki tanımlanmamış dört element; 43, 61, 85 ve 87 atom numaralarına sahip olan elementler kalmıştı. 1937'teEmilio Segrè veCarlo Perrier, önceki elementlerin aksine doğada keşfedilmeden, nükleer reaksiyonlarla sentezlenen ilk element olan 43. elementi elde ederek elementeteknesyum adını verdi.[106] 87. element olanfransiyum, 1939'daMarguerite Perey tarafından keşfedildiğinde, doğada bulunan son element olmuştu. 85. (astatin) ve 61. (prometyum) elementler de sırasıyla 1940 ve 1945 yıllarında yapay olarak sentezlendi.[107] Tamamı yapay olarak sentezlenenuranyum ötesi elementlerden ilki olan 93 atom numaralıneptünyum,Edwin McMillan vePhilip Abelson tarafından 1940'ta, uranyum atomlarınınnötron bombardımanına maruz bırakılmasıyla keşfedildi.[108]Glenn T. Seaborg ile ekibi,Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarında gerçekleştirdiği çalışmalarla 1941'deplütonyumla başlayan süreçte uranyum ötesi element keşiflerine devam etti ve sanılanın aksine,aktinyumdan sonraki elementlerin geçiş metallerinden çoklantanitlere benzer olduğunu saptayarak bunlarıaktinit olarak adlandırdı.[109] Bu görüşü daha önceleri Henry Bassett (1892), Alfred Werner (1905) veCharles Janet (1928) bu düşünceyi daha önceleri dile getirdiyse de fikirleri genel bir kabul görmemişti.[21] 1955'e gelindiğinde, 101. element olanmendelevyuma kadar olan elementlerin tamamı sentezlenmişti.[110]
1960'lar ve 1970'lerde, 102 ile 106 atom numaraları arasındaki elementlerin keşifleri ve adlandırmaları konusunda, Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı ileOrtak Nükleer Araştırma Enstitüsü arasında birtakım çekişmeler yaşandı. Bu elementler, aktinitlerin hafif iyonlarla bombardımana uğratılması sonucu sentezlenmişti.[111]Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği (IUPAC) ileUluslararası Temel ve Uygulamalı Fizik Birliği (IUPAP) ortaklığında 1985 yılında kurulan Fermiyum Ötesi Çalışma Grubu (TWG), element keşifleri için bazı kriterler belirleyerek bunları 1991'de yayımladı.[112][113] Bu elementlerin adları, 1997 yılında belirlendi.[114]
Fermiyum Ötesi Çalışma Grubu'nun kriterleri, Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı ile Ortak Nükleer Araştırma Enstitüsünün yanı sıraGSI Helmholtz Ağır İyon Araştırma Merkezi veRIKEN'in sonraki dönemde keşfettiğini duyurduğu elementler için belirleyici oldu.[115] Kriterlere uyduğu belirlenen keşiflerle ilgili olarak kâşiflerin element için ad sunmaları istendi.[4] 2016 itibarıyla, 118. elemente kadar bu durum devam ederek periyodik tablonun ilk yedi sırası tamamlandı.[4][116]Yuri Oganesyan'ın Ortak Nükleer Araştırma Enstitüsünde geliştirdiği soğuk füzyon (kurşun ve bizmutun ağır iyonlarla bombalanması) yöntemiyle, 1981-2004 yılları arasında 107 ile 112 arasındaki elementler GSI Helmholtz Ağır İyon Araştırma Merkezinde, 113. element RIKEN'de keşfedildi. Oganesyan'ın başında bulunduğu Ortak Nükleer Araştırma Enstitüsü ekibi 1998-2010 yılları arasında, 114 ile 118 arasındaki elementleri sıcak füzyon (aktinitlerin, kalsiyum iyonlarıyla bombalanması) yöntemiyle keşfetti.[117][118]
Dış katman elektron dağılımı aynı olan elementlerin oluşturduğu birliğe grup denir. Gruplar periyodik tablodaki sütunlardır. Aynı gruptaki elementlerin kimyasal özellikleri benzerdir.[119][120][121]
Gruplar iki şekilde adlandırılır. BirincisiIUPAC'ın önerdiği 1'den 18'e kadar olan sayılardır. İkincisi ise daha sık kullanılan harf (A, B) ve rakamlardan oluşan adlandırmadır.
Periyodik tablodaki satırlaraperiyot denir. Toplam yedi periyot vardır. Altıncı periyot 32 elemente sahip uzun bir periyottur, bu periyodun 14 elementi aşağıya taşınmıştır. Bunlaralantanit denir. Aynı şey yedinci periyot için de geçerlidir. Yedinci periyottan ayrılan bölümlere iseaktinit denir. (Periyodik tablonun altında bulunan 2 periyot şeklinde olan yer)[122]
Elementler (hidrojen ve helyum dışında)değerlik yörüngelerine göres,p,d vef olmak üzere dört ana bloğa ayrılır. s ve p ana grup, d ve f yan grup olarak bilinir.[123]
f bloğo asıl yerine taşındığında oluşan görünümf bloğunun altta olduğu bilindik görünüm
f bloğunun altta olduğu bilindik görünüm (sol) f bloğu asıl yerine taşındığında oluşan görünüm (sağ)
^Doğal elementlerin sayısı henüz tam olarak çözümlenmiş değildir. Dünya'da büyük miktarlarda bulunan en ağır element, 92 atom numaralıuranyumdur. Ancak uranyum, doğadakendiliğinden fisyona uğrayabilir ve ortaya çıkan nötronlar diğer uranyum atomlarına çarpabilir. Eğernötron yakalaması gerçekleşirse,beta bozunması yoluyla 93 ve 94 atom numaralı elementler olanneptünyum veplütonyum ortaya çıkar.[6] Bu elementler, ilk 92 element arasındaki en nadir elementlerden olanprometyum,astatin vefransiyumdan dahaboldur. Teoride, ortaya çıkan plütonyumun nötron yakalaması daha da yüksek atom numarasına sahip elementler oluşturabilse de ortaya çıkan miktarlar gözlenemeyecek kadar küçük olurdu.[6]Güneş Sistemi'nin ilk dönemlerinde kısa ömürlü elementlerin henüz bozunup kaybolmamasından ötürü 94'ten fazla doğal element vardı. 96 atom numaralıküriyum, ilk 94 elementten sonra en uzun ömürlü elementtir ve şimdiye dek tespit edilememiş olmasına karşın muhtemelenkozmik ışınlar aracılığıyla hâlâ Dünya'ya gelmektedir.[6] 99 atom numaralıaynştaynyuma kadar olan elementlerPrzybylski Yıldızı'nda gözlemlenmiştir.[7] 100 atom numaralıfermiyuma kadar olan elementler muhtemelenOklo,Gabon'dakidoğal nükleer fisyon reaktöründe oluşsa da zamanla bozunup yok oldular.[8] Daha ağır elementler isesüpernova ya danötron yıldızı birleşmeleri sırasında gerçekleşens süreci yoluyla oluşabilseler de bu henüz doğrulanmamıştır. Bunların 100. elementin ötesine ne kadar uzandığı ve ne kadar uzun ömürlü oldukları da belirsizdir. Hesaplamalar,r sürecinde kütle numarası 280-290 civarında nüklitlerin oluştuğunu, ancak hızla beta bozunmasıyla kendiliğinden fisyona uğrayan çekirdeklere dönüştüğünü gösterir. Böylece üretilen süper ağır çekirdeklerin %99,9'u bir ay içinde bozunmuş olur.[9] Yeterince uzun ömürlü olsalardı, buna dair herhangi bir kanıt bulunamamasına rağmen benzer şekilde kozmik ışınlar yoluyla Dünya'ya getirilmiş olabilirlerdi.[6]
^Plütonyumun en kararlı izotopunun yarı ömrü, ilksel bir element olmasını sağlayacak kadar uzundur. 1971 tarihli bir araştırmada ilksel plütonyumun tespit edildiği belirtilmiş[12] ancak 2012 tarihli bir araştırmada ise tespit edilememiştir.[13]
^Bir elektronu kesin olarak içinde bulunduran bir yörünge çizmek mümkün olmasa da, örneğin elektronun %90 olasılıkla içinde bulunacağı şekilde bir yörünge çizmek mümkündür.[29]
^Kaynak hatası:Geçersiz<ref> etiketi;lowdin isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz:Kaynak gösterme)
^İki ilâ dört elektron çıkarıldıktan sonra, d ve f yörüngeleri genellikle s yörüngelerinden daha düşük enerjili olur:[39]
^Örneğin ilk aktinitler, gaz hâlindelerken yalnızca aktinyum ve toryum d blokuna benzer elektron dağılımlarına sahip olmasına rağmen, aktinyumdan uranyuma kadar yüksek yükseltgenme durumlarına eğilimleri açısından d blokundaki geçiş metalleri gibi davranmaya devam eder. F elektronları iseprotaktinyumda ortaya çıkar.[104] Uranyumun gerçek elektron dağılımı [Rn]5f36d17s2 olup aslında Hund'un lantanitler için varsaydığınınanalogudur. Ancak uranyum, üç yerine dört ya da altı değerlikli durumda olmayı tercih eder.[105] Aktinitlerde ise lantanit benzeri elektron dağılımları plütonyumla başlar fakat lantanit benzeri davranışa geçiş yalnızcaküriyumda net bir şekilde görülür. Uranyum ile küriyum arasındaki elementler, geçiş metali benzeri davranıştan lantanit benzeri davranışa geçiş özellikleri gösterir.[104] Bundan ötürü, kimyasal davranış ile elektron dağılımı birbirleriyle tam olarak örtüşmez.[104]
^"Standard Atomic Weights".Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights. International Union of Pure and Applied Chemistry. 2019. 8 Ağustos 2020 tarihindekaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Şubat 2021.
^Gopka, V.F.; Yushchenko, A. V.; Yushchenko, V.A.; Panov, I.V.; Kim, Ch. (15 Mayıs 2008). "Identification of absorption lines of short half-life actinides in the spectrum of Przybylski's star (HD 101065)".Kinematics and Physics of Celestial Bodies (İngilizce).24 (2): 89-98.Bibcode:2008KPCB...24...89G.doi:10.3103/S0884591308020049.
^Panov, I.V. (2017). "Formation of Superheavy Elements in Nature".Physics of Atomic Nuclei (İngilizce).81 (1): 57-65.doi:10.1134/S1063778818010167.
^Silva, Robert J. (2006). "Fermium, Mendelevium, Nobelium and Lawrencium". Morss, L. R.; Edelstein, N. M.; Fuger, J. (Ed.).The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements (İngilizce) (3. bas.). Dordrecht:Springer Science+Business Media.ISBN978-1-4020-3555-5.
^abcdeJensen, William B. (1982). "The Positions of Lanthanum (Actinium) and Lutetium (Lawrencium) in the Periodic Table".Journal of Chemical Education (İngilizce).59 (8): 634-636.Bibcode:1982JChEd..59..634J.doi:10.1021/ed059p634.
^Kaynak hatası:Geçersiz<ref> etiketi;cartoon isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz:Kaynak gösterme)
^abcdefThyssen, P.; Binnemans, K. (2011). "Accommodation of the Rare Earths in the Periodic Table: A Historical Analysis". Gschneidner, K. A. Jr.; Bünzli, J-C.G; Vecharsky, Bünzli (Ed.).Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths (İngilizce).41. Amsterdam: Elsevier. ss. 1-93.doi:10.1016/B978-0-444-53590-0.00001-7.ISBN978-0-444-53590-0.
^"Electron Configurations" (İngilizce). Florida Eyalet Üniversitesi. 6 Mayıs 2020. 6 Mayıs 2022 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi:17 Nisan 2022.
^abcdOstrovsky, V. N. (May 2001). "What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law".Foundations of Chemistry (İngilizce).3 (2): 145-181.doi:10.1023/A:1011476405933.
^Seaborg, G. (1945). "The chemical and radioactive properties of the heavy elements".Chemical & Engineering News (İngilizce).23 (23). ss. 2190-2193.doi:10.1021/cen-v023n023.p2190.
^abKaesz, Herb; Atkins, Peter (2009). "A Central Position for Hydrogen in the Periodic Table".Chemistry International (İngilizce).25 (6). s. 14.doi:10.1515/ci.2003.25.6.14.
^abKaynak hatası:Geçersiz<ref> etiketi;PTSS isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz:Kaynak gösterme)
^abGrochala, Wojciech (1 Kasım 2017). "On the position of helium and neon in the Periodic Table of Elements".Foundations of Chemistry.20 (2018): 191-207.doi:10.1007/s10698-017-9302-7.
^Bent Weberg, Libby (18 Ocak 2019).""The" periodic table".Chemical & Engineering News.97 (3). 1 Şubat 2020 tarihinde kaynağındanarşivlendi27 Mart 2020.
^Thyssen, Pieter; Ceulemans, Arnout (2017).Shattered Symmetry: Group Theory from the Eightfold Way to the Periodic Table (İngilizce). Oxford University Press. ss. 336, 360-381.ISBN978-0-19-061139-2.
^Kaynak hatası:Geçersiz<ref> etiketi;SB23 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz:Kaynak gösterme)
^Kaynak hatası:Geçersiz<ref> etiketi;Kondo isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz:Kaynak gösterme)
^Kaynak hatası:Geçersiz<ref> etiketi;Hamilton isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz:Kaynak gösterme)
^Barber, Robert C.; Karol, Paul J; Nakahara, Hiromichi; Vardaci, Emanuele; Vogt, Erich W. (2011). "Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report)".Pure and Applied Chemistry (İngilizce).83 (7): 1485.doi:10.1351/PAC-REP-10-05-01.
^Karol, Paul J.; Barber, Robert C.; Sherrill, Bradley M.; Vardaci, Emanuele; Yamazaki, Toshimitsu (22 Aralık 2015). "Discovery of the elements with atomic numbers Z = 113, 115 and 117 (IUPAC Technical Report)".Pure and Applied Chemistry (İngilizce).88 (1-2): 139-153.doi:10.1515/pac-2015-0502.
^Pyykkö, Pekka (2019). "An essay on periodic tables".Pure and Applied Chemistry (İngilizce).91 (12): 1959-1967.doi:10.1515/pac-2019-0801.
^Kaynak hatası:Geçersiz<ref> etiketi;smits isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz:Kaynak gösterme)
^Mendeleyev, Dmitri (1871). "The natural system of elements and its application to the indication of the properties of undiscovered elements".Journal of the Russian Chemical Society (Rusça).3: 25-56.
^Egdell, Russell G.; Bruton, Elizabeth (2020). "Henry Moseley, X-ray spectroscopy and the periodic table".Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences (İngilizce).378 (2180).doi:10.1002/chem.202004775.PMID32811359.
^Hisamatsu, Yoji; Egashira, Kazuhiro; Maeno, Yoshiteru (2022). "Ogawa's nipponium and its re-assignment to rhenium".Foundations of Chemistry (İngilizce).24: 15-57.doi:10.1007/s10698-021-09410-x.
^abScerri, Eric (2013).A Tale of Seven Elements (İngilizce). Oxford University Press. ss. 47-53, 115.ISBN978-0-19-539131-2.
^abcKaynak hatası:Geçersiz<ref> etiketi;johnson isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz:Kaynak gösterme)
^abJørgensen, Christian Klixbüll (1988). "Influence of Rare Earths on Chemical Understanding and Classification". Gschneidner Jr., Karl A.; Eyring, Leroy (Ed.).Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths (İngilizce).11. Elsevier. ss. 197-292.ISBN978-0-444-87080-3.
^Seaborg, Glenn T. (1997)."Source of the Actinide Concept"(PDF) (İngilizce). Los Alamos National Laboratory. 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağındanarşivlendi(PDF). Erişim tarihi:28 Mart 2021.
^Kaynak hatası:Geçersiz<ref> etiketi;Scerri354 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz:Kaynak gösterme)
^Öhrström, Lars; Holden, Norman E. (2016). "The Three-letter Element Symbols".Chemistry International (İngilizce).38 (2): 4-8.doi:10.1515/ci-2016-0204.
^Wapstra, A. H. (1991). "Criteria that must be satisfied for the discovery of a new chemical element to be recognized".Pure and Applied Chemistry (İngilizce).63 (6): 879-886.doi:10.1351/pac199163060879.
^"Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1997)".Pure and Applied Chemistry (İngilizce).69 (12): 2471-2474. 1997.doi:10.1351/pac199769122471.
^Hofmann, Sigurd (2019). "Criteria for New Element Discovery".Chemistry International (İngilizce).41 (1): 10-15.doi:10.1515/ci-2019-0103.
^Bagnall, K. W. (1967). "Recent advances in actinide and lanthanide chemistry". Fields, P. R.; Moeller, T. (Ed.).Advances in chemistry, Lanthanide/Actinide chemistry. Advances in Chemistry (71 bas.). American Chemical Society. ss. 1-12.doi:10.1021/ba-1967-0071.ISBN978-0-8412-0072-2.ISSN0065-2393.
^Day, M. C., Jr.; Selbin, J. (1969).Theoretical inorganic chemistry (2 bas.). New York: Nostrand-Rienhold Book Corporation. s. 103.ISBN978-0-7637-7833-0.
.gif)
.svg)
