.svg) |
| Osmanlı İmparatorluğu tarihi |
| Toplumsal yapı |
|---|
| Saray ve aristokrasi |
| Etno-dini topluluklar |
| Milliyetçiliğin yükselişi |
| Sınıflar |
Osmanlı RumlarıOsmanlı Devleti'nde yaşayanRumlara verilen isimdir. Kuruluşundan itibaren pek çok Rum topluluğu Osmanlı sınırları içindekiİç Anadolu (Kapadokya),Ege veKaradeniz bölgelerinde yaşamıştır ve devletin son dönemlerine kadar önemli rol oynamışlardır. Bugün büyük çoğunluğu 1916'da başlayanRum Kırımı veTürkiye-Yunanistan nüfus mübadelesiden dolayıYunanistan'da veyadiaspora'da yaşamak zorunda kalmıştır.
OsmanlınınBizans'tan veVenedik'ten aldığı topraklardaki halkın çoğu Rumlardan oluşturmaktaydı. Din olarakOrtodoks ve çok küçük bir azınlıkKatolikHristiyan'dı. Osmanlı Devleti'ndemillet sistemi altında yönetilmişler ve 1453'ten sonra başlarındaİstanbul Patriği bulunmuştur. Topluca bulundukları bölgeler şimdiki Yunanistan,Kıbrıs,Trakya,Marmara Denizi adaları ve kıyıları, Kapadokya, Karadeniz Bölgesi veEge Denizi kıyılarıdır. 19. yüzyılda Karadeniz Rumlarının bir kısmı, Rus işgali altındakiKars bölgesine yerleşmiştir.
Din hürriyetine rağmen pek çok RumMüslüman olmuş, bunların bir kısmı da Türkleşmiştir. İslamlaşma en fazlaGirit veKaradeniz Bölgesi'nde yaşandı.Müslüman Rumlar,Devşirmeler veFenerliler devlet yönetiminde önemli görevlerde bulunmuşlardır. Rum halkı tarım, denizcilik, zanaat ve ticaretle geçinmiştir. Osmanlıda en yüksek Rum nüfuslu şehirİstanbul idi. Anadolu Rumlarının pek çoğunun anadilleriTürkçe idi fakat Karadeniz'dekiler modernYunancadan farklı ayrı bir Rum dili konuşurlardı. Din adamları dışında Rumların çoğu Osmanlı Müslümanları gibi giyinmişler, son dönemlerde Avrupa giyim tarzı yaygınlaşmıştı.
19. yüzyıldaYunan milliyetçiliği veMegali İdea fikri yayılmış, bunun sonucu isyanlar başlamış ve Müslümanlar etnik temizliğe uğramıştır. İlk önce 1830'daMora'daYunan Devleti kurulmuştur ve buna 1912 yılına kadarTeselya, Girit,Epir veMakedonya katılmıştır. Bunların sonucu Osmanlının Rum nüfusu azalmış ve 1914'te yaklaşık 1,8 milyon kalmıştır.Birinci Dünya Savaşı'nda Ege ve Trakya'daki Rumların bir kısmı Yunanistan'a ve İç Anadolu'ya tehcir edilmiş bundan dolayı binlercesi ölmüştür.Birinci Balkan Savaşı'ndan kaçan on binlerce Müslüman yerlerine yerleştirilmiştir. Bu olayları bazı tarihçilerRum Kırımı olarak isimlendirir.
Osmanlı İmparatorluğu I. Dünya Savaşı'nı kaybedince, Yunanistan İzmir bölgesini istemiş ve burayı 1919'daişgal ettikten sonra 100.000 kadar Rum bölgeye geri dönmüştür. Ortaya çıkanTürk-Yunan Savaşı'nda, Rumların çoğu Yunan tarafını tutmuşlardır. Bu savaşta pek çok karşılıklı katliam yaşanmıştır. Karadeniz'de karışıklıklar olmuş, bölge Rumlarının bir kısmı tehcir edilmiş ve bunlardan da binlercesi ölmüştür. Yunan ordusu savaşı kaybedince, pek çok kasaba ve köy yakarak geri çekilirken yaklaşık 1.000.000 Rum onlarla birlikte Yunanistan'a kaçmıştır.Lozan Antlaşması'yla iki ülke arasındanüfus mübadelesi yapılmıştır. Yaklaşık 356.000[1] Müslüman, Türkiye'ye ve Anadolu'da kalan 290.000[1] kadarPontus ve Karamanlı Rum Yunanistan'a gönderilmişlerdir. Buradan 50.000-66.000[2] başka ülkelere göçmüştür. Yunanistan'da 75.000[2] kadar göçmen zor şartlardan dolayı ölmüştür. 1928'de Yunanistan'da 1.104.216[2] Osmanlı Rum göçmeni ve 1927'de Türkiye'de yaklaşık 125.000 Rum bulunuyordu.[3] 1912-1922 arası Osmanlı Rumlarından hayatını kaybedenler 300.000[4] olarak tahmin edilmektedir.
Osmanlı nüfus sayımlarındaSuriye,Beyrut,Halep vilayetlerinde veKudüs sancağında bulunanOrtodoks Araplar da Rum olarak sayılmıştır. Burada Rum sayılan nüfus 1914'te 187.999 kişi. Osmanlı devrinde, Manastır ve Yanya vilayetlerindeki Rumların önemli bölümüArnavut veSlav asıllıdır. 1912'de Ege adaları, Edirne vilayetinin yarısı ve diğer bütünRumeli vilayetleri kaybedilmiştir ve bundan dolayı Rum nüfus azalmıştır.
| Osmanlı Ortodoks Rum nüfusu[5] | |||
| Vilayet/Sancak | 1893 | 1906 | 1914 |
|---|---|---|---|
| Hüdavendigâr | 133.017 | 166.368 | 184.424 |
| Konya | 56.561 | 86.591 | 95.768 |
| Trabzon | 155.039 | 215.474 | 260.313 |
| Ankara | 34.915 | 41.776 | 46.830 |
| Aydın | 196.558 | 285.105 | 319.019 |
| Kastamonu | 15.000 | 16.100 | 26.104 |
| Sivas | 37.813 | 67.374 | 75.324 |
| İzmit | 23.724 | 35.866 | 40.048 |
| Adana | 6.262 | 11.067 | 11.037 |
| İstanbul | 152.741 | 176.442 | 205.375 |
| Edirne | 267.220 | 340.908 | 224.680 |
| Ege adaları | 226.817 | 316.842 | - |
| Manastır | 227.766 | 286.001 | - |
| Biga | 15.101 | 38.291 | 8.541 |
| Çatalca | 35.848 | 44.325 | 36.797 |
| Diyarbekir | 1.186 | 1.125 | 1.822 |
| Mamuret-ül-Aziz | 543 | 651 | 971 |
| Van | - | - | 1 |
| Erzurum | 3.356 | 5.804 | 4.859 |
| Toplam | 1.589.467 | 2.136.110 | 1.541.689 |
1912 Balkan harbinde tamamen kaybedildi ( Edirne Vilayetinin sadece yarısı).
.JPG)
