Sakız Adalı Oenopides (Grekçe: Οἰνοπίδης ὁ Χῖος, yaklaşık MÖ 490, Chios - 420), MÖ 450 civarında yaşamış eski bir Yunan geometrici ve astronom.
Sakız adası (Chios) olan doğum yeri ve MÖ 490 civarında doğmuş olması dışında Oenopides'in yaşamı hakkında sınırlı bilgi bilinmektedir.[1] Oenopides'in Atina'da zaman geçirdiğine inanılmaktadır, ancak bunu destekleyecek sadece ikinci derece kanıtlar vardır. Platon, ondanErastae: Felsefe Üzerine Bir Diyalog (İngilizce: Erastae: A Dialogue On Philosophy) adlı eserinde bahseder ve onu Atina'ya yerleştirir.[2] Aynı kitabın İngilizce tercümesi, Oenopides'in yaşamının diğer bir yönünü (dipnot 3'te) ortaya koymaktadır; bu detay ise, bazı Mısırlı rahipler vasıtasıyla Astronomi ve Geometri sanatındaki bilgilerini zenginleştirmek için Mısır'a yaptığı seyahattir.[2]
Bir gök bilimci olarak Oenopides'in ana başarısı, göksel ekvator düzlemi ile burç (gökyüzündeki Güneş'in yıllık yolu) arasındaki açıyı belirlemesiydi. Bu açıyı 24° olarak buldu. Gerçekte bu, Dünya ekseninin eğimini ölçmek anlamına geliyordu. Oenopides'in sonucu, Eratosthenes bunu daha büyük bir hassasiyetle ölçene kadar iki yüzyıl boyunca standart değer olarak kaldı.[3]
Oenopides ayrıca Büyük Yılın (İngilizce: Great Year) değerini, yani hem tam sayı yıl sayısına hem de tam sayı ay sayısına eşit olan en kısa zaman aralığını belirledi. Güneş ve Ay'ın göreceli konumları her Büyük Yıldan sonra kendilerini tekrar ettiğinden, bu güneş ve ay tutulmalarını tahmin etmek için bir yol sunar. Gerçek uygulamada bu sadece yaklaşık olarak doğrudur, çünkü yılın uzunluğu ile ayın oranı herhangi bir basit matematiksel kesire tam olarak uymamaktadır ve ayrıca ay yörüngesi sürekli olarak değişmektedir.
Oenopides, Büyük Yılı 730 aya karşılık gelen 59 yıl olarak koydu. Bu iyi bir yaklaşımdı, ancak mükemmel değildi, çünkü 59 yıl (yıldız yılı) 21550.1 güne eşitken 730 ay (kavuşum ayı) 21557.3 güne eşittir. Bu nedenle fark yedi gündür. Ek olarak, Ay yörüngesindeenterferans yaratan değişimler vardır. Bununla birlikte, 59 yıllık bir dönemin avantajı, Güneş'in etrafındaki birkaç gezegenin tam sayıdaki yörünge dönüşlerine oldukça yakın olmasıydı, bu da onların göreceli konumlarının her bir Büyük Yıl döngüsünü tekrarladığı anlamına geliyordu. Oenopides'ten önce, 8 güneş yıllık (=99 ay) Büyük Yıl kullanılıyordu. Oenopides'ten kısa bir süre sonra, MÖ 432'deMeton veEuctemon, 223 aya (Saros periyodu denilen) eşit olan 18 yılın daha iyi değerini keşfettiler.
Aydaki bir kratere onuruna onun adı verilmiştir.[4]
Oenopides'in bir gök bilimci olarak yenilikleri esas olarak pratik konularla ilgili olsa da, bir geometrici olarak, geometriyi daha yüksek teorik saflık standartlarına uygun hale getirme görevini kendisine veren bir teorisyen ve metodolog gibi görünmektedir. Böylece, 'teoremler' ve 'problemler' arasındaki ayrımı ortaya koydu: her ikisi de bir alıştırmanın çözümüyle ilgili olsa da, bir teorem, daha ileri teorinin temeli olarak kullanılacak teorik bir yapı taşı olması amaçlanırken, bir problem yalnızca devamı veya önemi olmayan izole bir egzersizdir.
Görünüşe göre Oenopides, geometrik yapıların pergel ve cetvelden başka bir araç kullanmaması gerektiği kuralının da yazarıydı. Bu bağlamda adı, düzlem geometrinin iki özel temel yapısına bağlıdır: ilki, verilen bir noktadan, verilen bir düz çizgiye dik olan düz bir çizgi çizmek ve ikincisi ise, verilen bir düz çizgi üzerinde ve üzerindeki verilen bir noktada, verilen bir doğrusal açıya eşit bir doğrusal açı oluşturmak.
İspat:
İspat:
Oenopides'e çeşitli alanlardaki birkaç görüş daha atfedilir:
preprint 327 of the Max Planck Institute for the History of Science
