Santa Sede(Latince: Sancta Sedes) veyahutPapalık Makamı; Batı Avrupa dillerinde"Aziz Sandalye","Apostolik Makam","Kutsal Koltuk" olarak adlandırılır. Bu isimlendirmeVatikan'ın devlet pozisyonunu belirleyen resmi isimlendirmesidir. NihayetindeRoma’da bulunanKatolik Kilisesi'ninPiskoposluk Yönetimi'ni içerir ve devleti yönetmek için piskoposlarca yönetilen bir yetki alanı oluşumudur. Bu isimlendirme ise;Papa ile beraberDevlet Sekretaryasını, (bakanlık ile eşdeğer anlamda olan) farklıKongregasyonlarını ve (yönetim kurulu ile eşdeğer anlamda olan) papalık konseylerini içerir. Bütün bu sistemin başında bulunan kişiye de 'Başpiskopos' denir ve bu haliyle 'Papa'ya işaret etmektedir. Kısaca, Papalık Makamı, Katolik Kilise'sinin merkezi yönetimi olarak kabul edilebilir ve nihayetinde alışılagelen en basit isimlendirmesiyle (resmi olmayan isimlendirmesiyle) bunaVatikan denilir.
Papalık Makamı,Papa'nın yönetimindedir ve çoğu zaman Papa'nın ofisi ya da yargısal yetki alanı olarak bilinir. Aynı zamanda bu makamın Papa'nın da içinde hesaplandığı Katolik Kilisesi'nın başı olarak da görülür. Bu son tanımlamaya göre Papa öldüğü ya da istifa ettiği vakit 'Papalık Makamı' devam eder. Yeni bir Papa tayin edilene kadar bu süre zarfında Katolik Kilisesi ve Vatikan şehri 'Kardinaller Heyeti' tarafından yönetilmeye devam edilir.
Her ne kadar 'Vatikan' kelimesi adlandırdığı bu devlete işaret etse de, "Vatikan Şehri Devleti" ve "Kutsal Makam" isimlendirmeleri aynı entiteye sahip değildirler. Bahsedildiği gibi ancak 1929'dan sonra devlet statüsüne getirilen Vatikan,Roma'nın piskoposluk makamı olarak çok eskiHristiyanlık dönemine dayanır. Bütün piskoposluk makamlar kutsaldır, ama 'Kutsal Makam' deyimi (daha fazla derin anlamına girmeden) uluslararası ilişkilerde ve (Katolik Kilisesi’nin Kanonik yasası’na göre)[2] birmetonim olarak kullanılıyor. Bu deyim Roma Piskoposluk Bölgesi'ninKatolik Kilisesi'nin merkezi yönetim bölgesi olduğuna dair bir referanstır. Bu vesileyle bu yönetimi temsil eden büyükelçiler, Vatikan Şehri'ne değil, Kutsal Makam'a akreditedirler. Aynı şekilde ülke ve uluslararası organizasyonlarda papasal temsilciler de bahsedilen Kutsal Makam'ı temsil etmektedirler.
Devlet Sekreteryası ise Kutsal Makam'ın en önemli siyasi kurumudur. Bu sekreteryakardinallerden (milletvekillerinden) oluşur. Devlet Kardinal Sekreteri gözetimi altında (meclis başkanı gibi) Vatikan Şehri'nin gündelik yönetimini yürütülür ve aynı zamanda 'Curia Romana' (ana yasanın işlevi) koordine edilir. Kısaca, Katolik Kilise'nin 'merkezi yönetimi' Papa veKardinaller Heyeti'den oluşur. En önemli görevli ya da yükümlü memur, KardinalTarcisio Bertone, Kutsal Makam'ın başbakanı gibidir. BaşpiskoposDominique Mamberti ise Devlet Sekretaryası'nın devlet ilişkileri bölümü sekreterdir, yani Kutsal Makam'ın dışilişkiler bakanı gibidir. Bertone ve Mamberti, PapaXVI. Benedictus tarafından eylül 2006 tarihinde tekrar kendi görevlerine tayin edilmişlerdir. Curia'nın bir parçası olan Devlet Sekreteryası Vatikan Şehri içinde ikameti olan tek yönetim organdır. Diğer yönetim organları iseRoma'da farklı binalarde ikamet edilmişlerdir. Bu sayede Kutsal Makam Roma şehri içinde aynı büyükelçilikler gibi ortak topraksal haklara sahiptir.
Kutsal Makam'ın departmalarının finans işlerini koordine eden bir 'Ekonomi İşleri Birimi' mevcuttur. Bu birim aynı zamanda, her ne türlü otonom olsa bile, bütün ofislerin iktisadi idarelerini gözetler. En önemli idare ofisi iseApostolik Makam'ın Vatan Mirası İdaresi. Daha başka bir birim olanMakam Bakımı Birimi'nin sorumluluğu; Papalık Makamı'nın her türlü bakımını, resmi görüşmelerini ve (tamamıyla litürjik merasimler hariç) merasimlerini organize etmektir.
Bir Papa'nın ölmesiyle ya da istifasıyla Kutsal Makam feshedilmez. Böyle bir işlem yoktur. Farklı yasalar altında işlenen 'Sede vacante (açık makam)' sistemi devreye girer. Buara yönetim (interregnum) süre zarfında bütün Curia Romana'nınDikasteri birimleri (örneğin her bir kongregasyon, komisyon ve konsey bir birimdir) derhal sorumlulukları gereği bir meclis oluştururlar. Bu meclise yasa gereği katılamayan unsurlar ise;Apostolik Pişmanlık mahkemesi, günah çıkartma ve muafiyet konularında önemli rolüne devam eder veKamerlengo kardinali iseveznedar gibi Kutsal Makamı'nın eşyalarını ve finansal idareyi koruma altına alır. Bu durumda Makam'ın yönetimi, Katolik Kilisesi'nin yönetimiKardinaller Heyeti'ne otomatik olarak devri söz konusudur.Kanonik yasa'ya göre bu heyet ve Kamerlengo kardinali bu süre zarfı içinde yeni bir yenilik ya da bir buluş öne süremezler. Kanonik yasa bunu yasaklanmıştır.
Uluslararası Hukuk'ta 'Kutsal Makam' (Vatikan Şehri'ne karşın)tüzel kişi olarak tanınıyor. ÖzetleKatolik Kilisesi kendi başına tüzel kişilik olduğu gibi bu nedenle Kutsal Makam'dan bahsedince akla gelmeyen anlamı da taşımaktadır. Eski zamanlarda Kutsal Makam'ınuluslararası hukuktaki yeri çoğu zaman tartışmalı durumdaydı. Bu günümüzde iseBM'de 1 temmuz 2004 tarihinden itibaren Kutsal Makam'ın hakları genişletilmiştir. Diğer bir deyişle Papalık Makamı'nın uluslararası tüzel kişiliği özel statüde olduğu gibi daimi gözlemci ülke statüsüne de sahip.[3]BM'nin Genel Kurulu'nda ise oy hakkı yoktur. Papa, aynı 1995'teki gib, bir devlet bakanı gibi BM'nin Genel Kuruluna konuşunabilir. Dünyada diğer kilise ve inanç kurumları ise hükûmet olmayan statüsünde yerleri vardır.
Kutsal Makam hukuksal olarakVatikan'a göre ayrı bir anlam kategorisine girer. Vatikan isetopraksal bir bölgedir ve bu topraklar üzerinde Kutsal Makam'ınegemenliği vardır. Yani Papa topraksal olarak Vatikan'ın egemenliğidir. Aynı zamanda belirli anlaşmalara göre Kutsal Makam bir partidir ve daha başka anlaşmalara göre Vatikan'ı temil eden hükûmettir. Başka ülkelerde bulunan büyükelçilikler de ise Vatikan büyükelçiliği olarak değil, Kutsal Makam'ın büyükelçiliği olarak isimlendirilir. Neticede Kutsal Makam bir devlet olarak kabul edilemez ve Vatikan'ı temsil edecek şekilde bir hükûmet gibidir. Örnek olarak Vatikan'ınAB'nin para birimi olaneuroya kabul edilişinde şöyle yazar;"Lateranlar Antlaşması'nın 3. maddesine göre,AB'yi temsilenİtalya Cumhuriyeti veVatikan Şehri'ni temsilen Kutsal Makam arasında anlaşmaya varılmıştır."
Orta Çağ'dan beri Roma piskoposluğu bağımsız ve egemenliği tanınan bir entite olmuştur. Kutsal Makam (Vatikan Şehri Devleti değil) 178 bağımsımsız devlet,[4]Avrupa Birliği veMalta Bağımsız Hospitalier Şövalyeleri ile resmi diplomatik ilişkileri vardır.Filistin Kurtuluş Örgütü ile de özel karakterli ilişkiler kurulmuştur.[5][6] Bü liste içinde Kutsal Makam'a akredite olan 69 diplomatik elçilikleri Roma'da ikamet etmektedir.
Kutsal Makam'ın ise yurt dışında 180 adet diplomatik elçilikleri bulunur ve bunlardan 74 adedi ikametsizdir. Bu sayılara göre 106 var olan elçiliklerin iki ya da daha fazla ülkeye ya da uluslararası organizasyonlara akreditasyonu mevcuttur. Diplomatik aktivitelerin hepsi doğrudanDevlet Sekretaryası'nın devlet ilişkileri birimi tarafından yönetilir. Uluslararası alanda bağımsızlığı tanınan 16 devlet ile ilişkileri yoktur.[7] ama Avrupa'nınuluslararası hukukuna göreTayvan, yaniÇin Cumhuriyeti ile resmi diplomatik ilişkileri olan tek ülkedir.
Eski zamanlardan beri Papalar, orduyu silah altına aldıkları İsviçreli paralı askerlerden oluştururlardı.İsviçreli Muhafızlar Kıtası 22 Ocak 1506 tarihinde PapaII. Julius tarafından özel kişisel koruma görevlileri olarak oluşturuldu ve o gün bugündür bu fonksiyonu yerine getirmektedir. Bu koruma sistemiyıllık envanter de "Kutsal Makam" statüsü altında listelenmiştir, yani Vatikan Şehri Devleti altında listelenmemiştır. 2005 yılının sonuna doğru gardiyan listesi 134 görevliden oluşuyordu. Kısaca, bu küçükkuvvet Makam tarafından muhafaza edildi ve Papa'nın güvenliğinden veApostolik Saray'ın emniyetinden sorumludur. Bu muhafızlarde facto olarakVatikan’ın ordusuymuş gibi hizmet ederler.
Yeni muhafız takviyeleri Kutsal Makam veİsviçre arasında özel bir anlaşma ile organize ediliyor. Sadece erkeklerden oluşabilen yeni muhafız adayları Katolik, İsviçre vatandaşlığına sahip ve evlenmemiş olması gerekiyor. Ayrıca adaylarİsviçre Ordusu'ndaAcemi er eğitimi yanında temiz davranış belgesi yanında 19 ve 30 yaş arasında olmakla beraber minimum 175 cm boyunda olması gerekiyor. Muhafızlarhafif silah ve gelenekselbaltalı kargı (İsviçre kargısı derler) ile silahlandırılmış olup koruma taktikleri konsunda antrenmanlıdırlar.İtalyan topraklarıyla çevrilmiş olan Vatikan'ın genel koruması haliyleİtalyan polisi tarafından üstlenilmiştir. Vatikan Devleti'nin geriye kalan kısmında orayı koruyacak bir polis ya da askerî güç, İsviçreli Muhafızlar Kıtası dışında yoktur.
Her ne kadar Kutsal Makam veVatikan Şehri Devleti birbiriyle bağdaştırılıyorsa da, her iki entitenin ayrı konumları vardır. Vatikan ise bağımsıztopraksal bir bölgedir ve bu toprak parçasınınegemenliğini Kutsal Makam oluşturur. 1870'tePapalık Devletleri İtalya tarafından devralınınca Kutsal Makam'ın egemen olduğu toprakları kalmamıştı. Hukukçular arasındaki karasızlığına karşın bu Makam'ın kendi başına uluslararası arenada bağımsız bir kişilik/aktör olarak mevcudiyetini sürdürebilir mi sorusu üzerine çok düşünüldü. On dokuzuncu yüzyılda başlıca güçler olanRusya,Prusya veAvusturya-Macaristan ile diplomatik temsilciler gönderip kabul etmeyi kendi hak olarak gören Kutsal Makam bu ilişkileri sürdürmeye devam etmiştir. 1815'tekiViyana Kongresi kararına göreNuntius (papalık elçisi) sadece diplomatik heyetin üyesi değil, aynı zamanda en kıdemli üyesiydi, yani başkanıydı. Bu anlaşma orada bulunan tüm büyükelçilikler tarafından kabul edildi. Bu tarihten sonra geçen 59 yıl boyunca Kutsal Makam'ın egemen olduğu bir toprak parçasına sahip değildi. Yine o süre zarfı içinde diplomatik ilişkileri olan ülke sayısı 16'ya kadar düşmüşken 29 ülkeye kadar çıktı.[8]
Ancak 1929'daLaterano Antlaşması sayesinde Vatikan Şehri Devleti yaratıldı. Antlaşmanın birkaç maddesi Vatikan'ı '"Kutsal Makam'ın mutlâk ve görünür bağımsızlığını garanti altına almak" ve"uluslararası ilişkilerde şüphesi bile edilemeyeceği egemenliğini garanti altına almak", olarak tanımlar. Kutsal Makam'ın Develet İlişkileri Sekreterliği eski BaşpiskoposuJean-Louis Tauran'ın Vatikan Şehri Devleti hakkında;"Vatikan kendisini geçindiren ufacık bir devlet vePapa'nın manevi özgürlüğünü garanti altına alan minimum topraksal bir bölgedir" şeklinde bir söz sarf etmiştir.[9]
Kutsal Makam devletlerle olan diplomatik ilişkilerini sürdürmektedir. Yabancı büyük elçiliklerin, Vatikan'a değil,[10] Kutsal Makam'a akrediteleri vardır. Ancak bu Makam egemen entitelerle, yani bağımsız devlet ve kurumlarlaantlaşmalar vekonkordatlar (kilise anlaşmaları) kurabilir. Gerekirse Kutsal Makam'ın kendisi Vatikan Şehri Devleti nâmına anlaşmalar sunabilir.
Kutsal Makam'ın dünyada eşsiz bir ekonomisi mevcut. Finansal girdilerden birisi ise dünya çapında kiliselerden gelen yardımlar. Katolik kurumların maddi katkıları özel para toplama sistemleri ile gerçekleştiriliyor ve buna da 'Petrus bağışı' deniliyor. Bu bağışların yanında ise pul, para ve turistik hatıra eşyaların satışı yanında müze giriş paraları ve kamu yayınlarından gelen girdiler de mevcut. Özelliklepulculuk vepara koleksiyonculuğu alanında Vatikan'da sayılı üretilen her bir parçaya,koleksiyon objesi olduğu için, inanılmaz bir rağbet mevcuttur. Bunun yanında menkul yatırımları, banka yatırımları ve diğer yatırımlardan sayesinde ekonomi desteklemektedir. Bütün bu girdilerin en büyük bölümüüçüncü dünya ülkelerinde hayırseverlik projelerine, zorda bulunan kiliselere ve savaş ya daafetler yüzünden mağdur olan insanlar için harcanıyor.
Vatikan Şehir Devleti'ne kayıtlı olan tüm vasıtaların araba plakalarında "SCV"ülke plaka kodu yazılıdır. Bu ülke kodunun açılımı "Stato della Città del Vaticano"dur, ama İtalyanlar tarafından alaycı bir tavır ile "Se Cristo Vedesse"(Eğer İsa bir görseydi…) denir.
Kutsal Makam'ın kendi finansal aktivitelerini meydanda da görmek mümkün. Katolik Kilisesi'nin Vatikan'daki medya organizasyonları arasındaVatikan Radyosu,Vatikan Televizyonu, Vatikan'ın Gündelik Gazetesi olanL'Osservatore Romano ve diğer medya aktiviteleri. Bunların yanında dünya genelinde doğrudan ya da dolaylı olarak sahibi olduğu veya yönlendirdiği günlük, haftalık ve aylık 200'den fazla gazete ve dergi, 154 radyo istasyonu veya emisyonu, 49 TV kanalı veya kablolu yayını bulunmaktadır.
Herpiskoposluk makamı kutsal bir makam olarak kabul edilir. Yunancadaki(ἱερά) "kutsal" ya da "ruhani" sıfatı her türlü Hristiyan dinini temsil eden makamlar için denir. Batı dünyasında bu sıfat çoğunlukla eklenmiyor. "Makam" kelimesi Latincede "sedes" kelimesinden gelir ve koltuk, taht ve sandalye gibi anlamlar taşır. Bu kelime piskoposluk tahta referans verir. (Gerçek oturak/sandalye anlamındaki kelime iseKatedra'dır).
Apostolik makam isimlendirmesihavarilere referans eder.(İngilizcesi "Apostles"). Ne zaman bu isimlendirmenin önüne (Batı Avrupa lisanlarında) belirleyici artikel koyulursa, o zaman Katolik Kilisesi'nin en tepesindeki yönetimsel piskoposluk işaret edilir ve bu da Roma Piskoposluğu'dur. Bütün kilise makamları tarafından da bu piskoposluğu,havarilerin reisi olanAziz Petrus'un halefi/varisi olarak kabul edilir. Yine Batı Avrupa dillerinde Aziz Petrus'un diğer bir isimlendirmesi de 'Saint Peter'dir.
^Kutsal Makam'ın egemenliği her türlü uluslararası anlaşmalarda açık olarak tanınmıştır ve bu bilhassa 11 Şubat 1929 tarihindekiLaterano Antlaşması'nın 2 maddesinde vurgulanmıştır; ki bu maddede İtalya Devleti'nin Kutsal Makam'ın uluslararası alandaki egemenliğini özünde ve doğasında olan oluşumunu, kilise kurallarına uyumlu gelenekselliği ve dünya misyonunun gereksinimi ve gerekliliği üzerine kabul edip tanımıştır.
^Robert Araujo and John Lucal, Papal Diplomacy and the Quest for Peace, the Vatican and International Organizations from the early years to the League of Nations, Sapienza Press (2004),ISBN 1-932589-01-5, p. 16.See also James Crawford, The Creation of States in International Law, (1979) p. 154.
La Due, William J.Aziz Petrus’un Makamı: Papalığın Tarihi. (ISBN 1-57075-249-4)(İngilizce)
Heribert Franz Koeck,Die völkerrechtliche Stellung des Heiligen Stuhls. Dargestellt an seinen Beziehungen zu Staaten und internationalen Organisationen, Berlin 1975(Almanca)
Heribert Franz Koeck,Aziz Makam: Uluslararası Kamu Hukuku Ansiklopedisi, 2.Cilt, Oxford etc. 1995(İngilizce)
