Gastriklavaj, halk arasında bilinen adıylamide yıkama,mide içeriğinin boşaltıldığı işlemin adıdır. Kayıtlara geçen en eski kullanımı 19. yüzyılda olup, günümüzde mideden zehirli maddelerin boşaltılmasında yaygın olarak kullanılan tekniklerden biri haline gelmiştir.[1] Sıklıklazehirli madde yutulmasında ya daetanol gibiuyuşturucu maddelerindoz aşımında kullanılır. Ayrıcacerrahi işlemler öncesindesindirim kanalının temizlenerek ameliyata hazır hale getirilmesi için kullanılabilir.
Toksikoloji dışında, gastrik lavaj (veya nazogastrik lavaj) üst gastrointestinal sistem kanamalarının miktarını görmek için kullanılabilir.[2]Hematemezin değerlendirilmesinde kullanılabilir. Ayrıcahipertermik hastaları soğutmak için kullanılabilir.[3]
Gastrik lavaj için ağız veya burundan mideye bir tüp ilerletilerek art arda düşük hacimlerde sıvı verilir ve geri alınır. Tüpün midede olduğunu doğrulamak için aspire edilen mide içeriğinden ufak bir örnek alınarak pH'ı ölçülebilir veya röntgen çekilerek tüpün yerleşimi görülebilir. Böylece tüpün akciğerde olmadığından emin olunur.
Yetişkinlerde, küçük miktarlarda ılık su veyasalin verilir ve sifon prensibiyle geri alınır. Çocuklarda salin kullanılır çünkü su ile lavaj yapıldığımdahiponatremi gelişme riski yetişkinlerden daha yüksektir. Lavaj yapıldığında kusma ihtimali olduğu için bir aspirasyon cihazı hazır tutulur ki kusma gerçekleşirse mide içeriğinin akciğerlere kaçmasına müdahale mümkün olsun. Lavaj işlemine, geri alınan sıvıda hiç mide içeriği görülmeyene kadar devam edilir.
Eğer hastanın bilinci kapalıysa ya da havayolunu koruyamıyorsa lavaj işlemi öncesientübe edilmelidir. Hasta işlem sırasında uyutulmalıdır çünküşok vehiponatremi gelişme riski yüksektir.
Günümüzde zehirlenme tedavisinde gastrik lavaj çok sık kullanılmaz. Bazı otörler, rutin olarak kullanılmaması gerektiğini hatta mümkünse kaçınılmasını önermiştir.[4] Lavaj yalnızca hayatı tehdit edebilecek durumlarda ve temizlenmek istenen madde yutulduktan sonra ilk 60 dakika içinde yapılabiliyorsa bir tedavi seçeneği olarak düşünülmelidir.[5]Ayrıca lavaj, yenidoğanlardaduodenal atrezi tedavisinin ilk adımlarındandır. Bu durumda midenin bittiği yerde ince bağırsak girişi kapalıdır, dolayısıyla midede sıvı ve yiyecek birikir. Acil durumlarda vücut sıcaklığı40 °C değerinin üstüne çıktığında buzlu salin ile gastrik lavaj yapılarak agresif bir şekilde soğutma yapmaya çalışılabilir.
Hastaların havayolu korunamıyorsa ya da gastrointestinal kanama veya delinme riski varsa lavaj kontraendikedir. Korozif maddelere veya hidrokarbonlara bağlı zehirlenmelerde ya da etkili birpanzehiri olan maddelere bağlı zehirlenmelerde rölatif kontraendikasyon mevcuttur. Ayrıcaalüminyum fosfit zehirlenmelerinde de kontraendikedir.[6]
Lavaja bağlı çok sayıda komplikasyon bildirilmiş olmakla beraber, ciddi komplikasyonlar nadir görülmektedir. En büyük riskaspirasyon pnömonisidir ve hidrokarbonlara bağlı olgularda daha sık karşılaşılabilir. Diğer komplikasyonlar arasındalaringospazm,hipoksi,bradikardi,epistaksis,hiponatremi,hipokloremi,su zehirlenmesi ya da mideye mekanik travma vardır.