| Gadîr-i Hum | |
|---|---|
 | |
 | |
| Tarih | 10/16 Mart 632 (18Zilhicce) |
| Konum | Rebiğ,Hicaz,Arabistan |
| Tür | Vaaz |
| Konu | Kur'an'ın veEhl-i beyt'in önemi, Muhammed'in Ali bin Ebu Talib'e olan saygısı - Şiiler tarafından Ali'nin Muhammed'in halefi olarak atanmasının kanıtı olarak iddia ediliyor |
| Sonuç | Gadîr-i Hum bayramı |
| Makale serilerinden |
 |
| Makale serilerinden |
 |
Görüşleri |
Gadîr-i Hum (Arapça غَدِير خُمّ "Hum Gölcüğü") İslam peygamberi Muhammed'in 16 Mart 632 tarihinde vereceği vaaz için Müslümanların toplanmış olduğu tarihsel etkinliktir.Şiilerin veArap Alevilerinin inancına göre İslam peygamberi bu vaazında,Ali bin Ebu Talib'i kendisinden sonra gelecek halef tayin etmiştir. Bu günün hicri yıldönümü Şiiler ve Arap Alevileri tarafından her yılGadir-i Hum Bayramı olarak kutlanır.
Etkinliğe adını veren Hum Gölcüğü günümüzSuudi Arabistan'ınınMekke Vilâyeti ileMedine Vilâyeti'ni birbirinden ayıran"Rebiğ Vadisi" üzerindeRebiğ şehri yakınlarında yer alan bir beldenin adı olup, eskidenMedine'denMekke'ye giden yolun yaklaşık 5. km'sinde sol tarafa düşen, adı geçen vadide bir nehir sebebiyle oluşmuş bir gölcük ya da bataklıktı.
Sünni rivayetlere göre Gadîr-i Hum'da Ali hakkında 'Ben kimin mevlası isem, Ali de onun mevlasıdır.'[1] hadisinin söylenmesinin sebebi hilafetle alakalı olmayıp birkaç sebebi vardır: Ali'nin bir savaşta yaptıklarından dolayı gücenenlerin olması[2] veYemen seferi sırasında ganimetlerin taksiminde katı davranmasından ötürü yanındakileri küstürmesi sebebiylesahabelerin şikayetçi olmaları[3] ve aynı zamanda savaşlarda Müslümanların müşrik akrabalarını öldürmesinden dolayı Ali'ye karşı oluşan antipatiyi gidermek için buhadis söylenmiştir.[4] Pek çok Sünni kaynakta bu hadis geçmekte ancak nerede söylendiği belirtilmemektedir.[5]İbn Teymiyye, hadisinsahih isnadı olmadığını mevzu olduğunu ve Gadîr-i Hum olayınınÖmer veOsman halife seçilirken gündeme gelmediğiniRafiziler tarafından uydurulduğunu söylemiştir.[6]
Ali'nin torunuHasan el-Müsenna'ya hadisenin gerçek olup olmadığının sorulması üzerine şöyle demiştir:
"Evet söylemiştir. fakat bununla emirliği kastetmemiştir. Eğer maksadı bu olsaydı daha açık bir ifade kullanırdı, çünkü Resulullah Müslümanların en fasihidir... Yemin ederim kiAllah ve Resulü halifelik için Ali'yi seçip Müslümanlara idareci yapsalardı ve Ali de bunu yerine getirmeseydi Allah'ın ve onun Resulü'nün emirlerini ilk terkeden o olurdu."[7]
Mevla veya veli kelimelerinin halifelik ve imamlıkla alakası olmadığıKur'an'da pek çok ayette (Tahrim Suresi, 4. ayet,Yunus Suresi, 62. ayet) geçtiği ve 'efendi', 'dost' manalarına geldiği ifade edilir.[4]Tevbe Suresi'nin 71. ayetinde açıkça "Mümin erkekler ve mümin kadınlar birbirlerinin velileridir..." ifadesi geçer.[8]
Gadîr-i Hum olayından sonraMaide Suresi'nin 67. "Rabbinden sana indirileni tebliğ et..." ayetinin Ali'nin hilafetini tasdik için değil,müfessirFahreddin er-Râzî'ye göre siyakı ve sibakına bakıldığındaYahudi veHristiyanların şerrinden Muhammed'in korunduğunu ifade etmek için indirildiği beyan edilir.[9] Çok yönlü alimEl Kurtubî'ye göre 67. ayet Mekke döneminde inmiştir.[10]Veda Haccı veyaMekke'nin Fethi zamanında indiğine dair rivayetler de vardır.[11] Başka birçok müfessire göre bu olaydan çok önce 67. ayet inmiştir.[4]
Muhammed'in hastalığında onu ziyaretinden sonra amcasıAbbas bin Abdülmuttalib'in Ali'ye "Vallahi sen üç gün sonraköle olacaksın. Allah'a yemin ederim kiAbdülmuttalib oğullarının yüzünde gördüğüm ölümü Resulullah'ın yüzünde de gördüm. Haydi Resulullah'a gidelim ve bu işin (hilafet) bize ait olup olmadığını ona soralım. Eğer bize ait ise bilelim. Şayet bize ait değilse peygamber bizi (yeni halifeye) vasiyet etsin." demesi üzerine Ali "Vallahi ben bunu yapamam, eğer peygambere gider de bunu bize vermezse kimse onu bize daha sonra vermez." demiştir.[12]
Ehl-i Sünnetitikadının mensupları Şiilerin Ali'nin bütün ümmetin bilgilisi olduğu ve ilk halife olması gerektiği iddiasını reddeder. Şiilerle Sünnilerin ayrılığının temeli bu ihtilaftır. Ehl-i Sünnetin görüşünü destekleyen bir rivayetİbn Asakir'in kitabıTarih-i Dimeşk'te bir rivayet geçer. Buna göre, Ali bin Ebu Talib'e "Bize kimseyi halife tayin etmeyecek misin?" denildiğinde şöyle cevap verdi:
Allah'ın Elçisi yerine birini halife bırakmadı ki ben de halife bırakayım.[13] Allah insanların hayrını arzu ediyorsa Peygamber'den sonra onları içlerinde en hayırlı olanın etrafında topladığı gibi yakında bunları da en hayırlılarının etrafında toplayacaktır.[14]
Ehl-i Sünnet mensuplarına göre, Ali bin Ebu Talib ve başka hiçbir sahabe ilk üç halife döneminde onun halifeliği için ayaklanma ya da itiraz yapmamıştır, bu yüzden de Şiilerin halifelikle ilgili ihtilaf iddiasını reddetmektedirler. Bununla birlikte Ali'nin, hilafeti zamanında kendi taraftarlarından oluşan büyük bir topluluğa şunları söylediği rivayet edilmektedir:
Ebu Bekir ve Ömer, ümmetin en faziletlisidir. Bana ulaştığına göre bazı kimseler, beni o ikisinden üstün kabul etmektedir. O ikisi üzerine beni üstün kabul edeni bulursam o iftiracıdır, iftiracıya gereken ona gerekir.[15]