El-Kanun fi't-Tıb veyaLatince ismiyleCanon medicinae (Arapça: القانون في الطب el-Kanun fi el-Tıbb "Tıbbın Kanunu" veya "Tıpta Kanun";Farsça: قانون Kanun "Kanun"), Batı'daAvicenna olarak da bilinenİbn-i Sina'nın 14 ciltlik tıp ansiklopedisidir. Arapça yazılmış olan eser 1025 yılında tamamlanmıştır.[1] Eserin içeriği İbn-i Sina'nın kendi hekimlik deneyimlerine, Orta Çağ İslam tıbbına, antik Yunan hekimGalen'in yazılarına,[2] antik Hint tıp geleneğinin hekimlerindenSuşruta veÇaraka'ya ve antik Arap ve Pers tıp geleneklerine dayanmaktadır.[3] Eser sıklıklatıp tarihindeki en ünlü eserlerden birisi olarak adlandırılır.[4] Eserin en eski bilinen nüshası 1052 tarihlidir veAğa Han koleksiyonunda yer almaktadır.
SadeceKanun olarak da anılan eser, 18. yüzyıla[5] ve 19. yüzyılın başlarına[6] kadar tıbbi otoritesini korumuştur.
Gerek Avrupa gerekse İslam topraklarında tıbbi standardı belirlediği gibi, eser İbn-i Sina'nın en tanınmış eseri konumuna gelmiştir. Nitekim eser Fransa'dakiMontpellier Üniversitesi gibi birçok farklı tıp okulunda, 1650 senesine kadar kullanılmıştır.[7] Kitapta sözü edilen tıbbi prensipler bugün hâlâ çeşitli tıp fakültelerindetıp tarihi kapsamında öğretilmektedir. Eserin ayrıca ilkfarmakope olduğu da düşünülmektedir.[8][9]
Eserde sağlığın ve hastalıkların sebepleri açıklanmıştır; zira İbn-i Sina'ya göre hem sağlığın hem de hastalığın sebepleri belirlenmeden, bilinmeden sağlığın eski hâline döndürülmesi, iyileştirilmesi mümkün değildir. Eserdekimateria medica ("tıbbi malzemeler") yaklaşık 760 ilaç içerirken bunların uygulamasına ve etkilerine dair yorumlara da yer verilmiştir. Ayrıca eserde İbn-i Sina,cerrahlarakanseri henüz ilk aşamalardayken tedavi yoluna gitmelerini ve tüm hastalıklı dokuları aldıklarından emin olmalarını nasihat eder.[22] Bunların dışında eserde iklim ve çevrenin kişinin sağlığına etkisinden, diyetin öneminden ve cerrahi müdahalelerde oralanesteziklerin kullanımından bahsedilir.[23]
Kanun,12. yüzyıldaGerardus Cremonensis tarafındanCanon Medicinae adıyla Latinceye çevrilmiş, 1279 yılında iseİbranice çevirisi yapılmıştır. O dönemden başlayarak özellikleBatı'daki tıp biliminin gelişiminde önemli rol oynayan kitap, yıllarca tıp okullarında ders kitabı olarak okutulmuştur. Nitekim doktor William Osler eserin "diğer tüm eserlerden uzunca bir süre boyunca tıbbın incili olarak kaldığını" belirtmiştir.[24] Eserin Latince versiyonunun ilk üç kitabı 1472'de basılırken, tamamını içeren nüshalar 1473'te ortaya çıkmıştır.
^Amber Haque (2004), "Psychology from Islamic Perspective: Contributions of Early Muslim Scholars and Challenges to Contemporary Muslim Psychologists",Journal of Religion and Health43 (4), p. 357-377 [375].
^Katharine Park (March 1990). "Avicenna in Renaissance Italy: The Canon and Medical Teaching in Italian Universities after 1500 by Nancy G. Siraisi",The Journal of Modern History62 (1), pp. 169-170:
"Students of the history of medicine know him for his attempts to introduce systematic experimentation and quantification into the study of physiology."
^David W. Tschanz, MSPH, PhD (August 2003). "Arab Roots of European Medicine",Heart Views4 (2).
^Jonathan D. Eldredge (2003), "The Randomised Controlled Trial design: unrecognized opportunities for health sciences librarianship",Health Information and Libraries Journal20, p. 34–44 [36].
^Bernard S. Bloom, Aurelia Retbi, Sandrine Dahan, Egon Jonsson (2000), "Evaluation Of Randomized Controlled Trials On Complementary And Alternative Medicine",International Journal of Technology Assessment in Health Care16 (1), p. 13–21 [19].
^D. Craig Brater and Walter J. Daly (2000), "Clinical pharmacology in the Middle Ages: Principles that presage the 21st century",Clinical Pharmacology & Therapeutics67 (5), p. 447-450 [449].
^Walter J. Daly and D. Craig Brater (2000), "Medieval contributions to the search for truth in clinical medicine",Perspectives in Biology and Medicine43 (4), p. 530–540 [536],Johns Hopkins University Press.
^D. Craig Brater and Walter J. Daly (2000), "Clinical pharmacology in the Middle Ages: Principles that presage the 21st century",Clinical Pharmacology & Therapeutics67 (5), p. 447-450 [448].
^S. Safavi-Abbasi, L. B. C. Brasiliense, R. K. Workman (2007), "The fate of medical knowledge and the neurosciences during the time of Genghis Khan and the Mongolian Empire",Neurosurgical Focus23 (1), E13, p. 3.
