Deneler

[[Dosya:Dene spoon (UBC-2010)a.jpg|frameless]] Dene kaşığı (üstteki) ve kamçıları (alttaki), UBC Museum of Anthropology in Vancouver, Canada
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Diller
Denetaca,Sahtuca,Tlınçonca,Denesulinece,İngilizce
Din
Hristiyanlık,Animizm /Şamanizm

Deneler ya daDoğu Atabaskları (kendilerinceDene,İngilizce: Dene, Dené, Eastern Athabascans^[1],Fransızca: Déné),Kanada'nın doğusundaKuzeybatı Toprakları,Alberta,Saskatchewan,Manitoba veNunavut eyalet ve topraklarında yaşayan,avcı ve toplayıcı, yarıgöçebe,anasoylu,animist ya daşamanistSubarktik Kızılderilileri kültür grubundanAtabaskKızılderili halkı. Dil temelinde 4 ayrı halka ayrılırlar:Denetalar,Sahtular,Tlınçonlar,Sarıbıçaklar (Tlınçonca veDenesulinece),Denesulineler. DiğerKanada Kızılderilileri gibi Deneler de yasal olarakKızılderili rezervi adı verilen kamp benzeri toplama yerleşimlerde yaşamak zorundadırlar. 2006 sayımına göre 11.130 kadarı anadillerini konuşabiliyor^[2]

Atabasklar veAtabask dilleri için kullanılanDene^[3] adı kendi dillerinde "insanlar/halk" anlamına gelen sözlerden yola çıkılarak dilcilerce (Edward Sapir) oluşturulmuştur.Dene adı ayrıca Kanada'da Guçin hariç 5 Atabask halkı,Denesulineler,Tlınçonlar,Sarıbıçaklar (Yellowknives),Sahtular veDenetalar için ortak ad olarak kullanılır.Kuzeybatı Topraklarındaki resmi 11 dil arasında yer alan Guçin dahil 5 Atabask diline,Guçince (Gwich’in),Sahtuca (Sahtúot'ı̨nę, North Slavey),Denetaca (Dene Dháh, South Slavey),Tlınçonca (Tłı̨chǫ, Dogrib) veDenesulinece (Dënesųłiné, Chipewyan) resmi olarakDene dilleri denmektedir.^[4][5] Bu beş resmi dilin konuşulduğu coğrafyanın tamamına iseDenendeh adı verilir^[6] ve bu coğrafyadaki halk içinDene Nation adı da kullanılır.^[7] Kanada'da en dar yalın anlamda iseDenesulineler için kullanılmaktadır.Diné biçimi iseNavahoların kendi adlarıdır.Dena (Ten'a) adıKoyukonların alternatif adıdır.

Dene Nation, Kuzeybatı Toprakları'nda Doğu Atabaskları (Denetalar,Sahtular,Tlınçonlar,Sarıbıçaklar,Denesulineler) ileAlaska AtabasklarındanGuçinlerin (Aklavik'tekiEdhiitat Gwich’in ileİnuvik'tekiNihtat Gwich’in) dahil olduğu birlikte hareket etme yapılanmasıdır ve Kuzeybatı Toprakları'ndaki bütünKanada Atabasklarını "Dene" adı altında toplar.^[8]

Dene Nation üyeleri:

1. Gwich'in < Gwich'in Tribal Council →Guçinler
   1. Inuvik Native Band
   2. Aklavik Indian Band
   3. Gwichya Gwich'in Council
   4. Tetlit Gwich'in Council
2. Sahtu < Sahtu Dene Council →Sahtular
   1. Behdzi Ahda First Nation
   2. K'asho Gotine Dene Band
   3. Deline First Nation
   4. Tulita Band Council
3. Dehcho < Deh Cho First Nations →Denetalar
   1. Begade Shotagotine
   2. Pehdzeh Ki Dene Band
   3. Liidlii Kue First Nation
   4. Jean Marie River First Nation
   5. Deh Gah Got'ie First Nation
   6. Nahanni Butte Dene Band
   7. Sambaa K'e Dene Band
   8. Hay River Dene Reserve
   9. Acho Dene Koe First Nation
   10. Ka'a'gee Tu First Nation
4. Tlicho < Tli Cho Government →Tlınçonlar
   1. Behchoko Community Government
   2. Whati Community Government
   3. Wekwee'ti Community Government
   4. Gameti Community Government
5. Akaitcho < Akaitcho Territory Government →Sarıbıçaklar ileDenesulineler
   1. Deninu K-ue First Nation
   2. Salt River First Nation
   3. Yellowknives Dene First Nation (Dettah)
   4. Yellowknives Dene First Nation (Ndilo)
   5. Smith Landing First Nation
   6. Lutsel K'e Dene Band
   7. Sayisi Dene First Nation

Bağımsız üyelik (Independent Membership):

1. Arctic Athabaskan Council (Yukon'dan)
2. Athabasca Chipewyan First Nation (Alberta'dan)

• 1781-1784 yıllarındakiçiçek hastalığı salgınındaDenesulinelerin onda biri ölmüştür.^[9]
• 1859 yılındaFort Rae yöresinde sebebi tespit edilemeyen bir salgında 400 kişi ölmüştür.^[9]
• 1865 yılındakigrip salgınındaFort Simpson'danPeel River'e kadar olan alanda 1000 Dene ölmüştür. Ayrıca,Büyük Esir Gölü'nün güneyinde 600 kişiyi de etkilemiş ve 94'ü ölmüştür.^[9]
• 1902 yılındakikızamık salgınındaFort Rae'de 60,Fort Reoslution'da 66 kişi ölmüştür.^[9]
• 1928 yılında grip salgınıDistrict of Mackenzie'yi etkilemiş ve 600 Dene ölmüştür. Yaklaşık her köyün % 10 ilâ 15 kadarı.^[9]

• Abel, Kerry M.Drum Songs: Glimpses of Dene History. McGill-Queen's studies in ethnic history, 15. Montreal: Buffalo, 1993.ISBN 0-7735-0992-5
• Bielawski, E.Rogue Diamonds: Northern Riches on Dene Land. Seattle: University of Washington Press, 2004.ISBN 0-295-98419-8
• Holland, Lynda, Celina Janvier, and Larry Hewitt.The Dene Elders Project: Stories and History from the Westside. La Ronge, Sask: Holland-Dalby Educational Consulting, 2002.ISBN 0-921848-23-4
• Marie, Suzan, and Judy Thompson.Dene Spruce Root Basketry: Revival of a Tradition. Mercury series. Hull, Quebec: Canadian Museum of Civilization, 2002.ISBN 0-660-18830-9
• Marie, Suzan, and Judy Thompson.Whadoo Tehmi Long-Ago People's Packsack: Dene Babiche Bags : Tradition and Revival. Mercury series. Gatineau, Québec: Canadian Museum of Civilization, 2004.ISBN 0-660-19248-9
• Moore, Patrick, and Angela Wheelock.Wolverine Myths and Visions: Dene Traditions from Northern Alberta. Studies in the anthropology of North American Indians. Lincoln: University of Nebraska Press, 1990.ISBN 0-8032-8161-7
• Ryan, Joan.Doing Things the Right Way: Dene Traditional Justice in Lac La Martre, N.W.T.. Calgary: University of Calgary Press, 1995.ISBN 1-895176-62-X
• Sharp, Henry S.Loon: Memory, Meaning, and Reality in a Northern Dene Community. Lincoln: University of Nebraska Press, 2001.ISBN 0-8032-4292-1
• Watkins, Mel.Dene Nation, the Colony Within. Toronto: University of Toronto Press, 1977.ISBN 0-8020-2264-2
• Wake, Val. White Bird Black Bird, Charleston, South Carolina, Booksurge, 2008ISBN 1-4392-0345-8

• Dene Nation

• Deneler
• Atabasklar
• Kanada Kızılderilileri
• Kanada yerlileri
• Subarktik Kızılderilileri

• Ölü dış bağlantıları olan maddeler
• ISBN sihirli bağlantısını kullanan sayfalar