Sir Christopher Edward Nolan (d. 30 Temmuz 1970;Westminster,Londra),İngiliz-Amerikalıfilm yapımcısı,yönetmen vesenaristtir. Yapısal olarak karmaşık hikâye anlatımıyla ve Hollywood gişe rekorları kıran filmleriyle tanınan Nolan, 21. yüzyılın önde gelen film yapımcılarından biri olarak kabul edilmektedir.Nolan'ın filmleri dünya çapında 6,6 milyar doların üzerinde hasılat elde ederek onu en yüksek hasılat yapan yedinci film yönetmeni yaptı. İkiAkademi Ödülü, birAltın Küre ve ikiBAFTA Ödülü kazanan Nolan, 2019'daBritanya İmparatorluk Nişanı'na layık görüldü ve 2024'te sinemaya katkılarından dolayı şövalyelik unvanı aldı.
Nolan'ın filmleri, her on yılın en iyi yapımları arasında düzenli olarak gösterilmektedir.Metafizik temalarla örülü eserlerindeepistemoloji,varoluşçuluk,etik, zamanın inşası, hafıza ve kişisel kimliğin değişkenliği gibi konuları işler. Filmlerinde matematiksel kavramlardan ilham alan görseller,alışılmadık anlatı yapıları, pratik efektler, deneysel ses tasarımları ve büyük formatlı film çekimi öne çıkar. Dijital kameralar yerine geleneksel film stokunu tercih etmesi ve bu yöntemin korunması yönündeki çabasıyla da tanınır. Nolan, birçok filminin senaryosunu kardeşiJonathan Nolan ile birlikte yazdı ve eşiEmma Thomas ile kurduğuSyncopy Inc. adlı yapım şirketini yönetmektedir.
Nolan Londra'da doğdu. İngiliz babası Brendan James Nolan bir reklamcılık yöneticisi, Amerikalı annesi Christina ise uçuş görevlisi ve İngilizce öğretmeni olarak çalıştı.[3][4][5][6] Çocukluğu Londra ve Chicago arasında geçmiş ve hem İngiliz hem de Amerikan vatandaşlığına sahiptir.[7][8][9] Matthew Francis Nolan adında sabıkalı bir abisi veJonathan adında bir kardeşi vardır.[10][11][12] Yedi yaşında film çekmeye başladı, babasının Super 8 kamerasını ödünç aldı ve kendi aksiyon figürleriyle kısa filmler çekti.[13][14] Nolan birYıldız Savaşları hayranıydı ve sekiz yaşlarındaykenSpace Wars adını verdiğistop motion animasyon filmi yaptı. AmcasıNASA'da çalışıyordu, Apollo roketleri için rehberlik sistemleri kuruyordu ve ona birkaç görsel gönderiyordu. 11 yaşındayken film yönetmeni olmak istiyordu.[12]
Nolan'ın ailesi, gelişim yıllarındaChicago'ya taşındığında Adrien ve Roko Belic'le film yapmaya başladı. Belic kardeşlerin 1999 yapımı Akademi adayıGenghis Blues belgeselinde jenerikte isminin karşısına kurgusal yardım yazdırarak işbirliğine devam etti.[15] Nolan, foto muhabiri Dan Eldon'un 1990'lı yılların başında düzenlediği dört Afrika ülkesinde bir safari belgelemesi üzerine Roko Belic'in yanı sıra Jeffrey Gettleman ile birlikte çalıştı.[16] Nolan Hertford Heath,Hertfordshire'daki bağımsız bir okul olan Haileybury ve İmparatorluk Hizmet Koleji'nde eğitim gördü ve daha sonraLondra Üniversitesi Akademisi'nde İngiliz dili edebiyatı okudu. Film yapım tesisleri olduğu için özellikle burayı seçti.[17] Okul yılı boyunca 35 mm uzun metrajlı filmler sahneledi ve elde ettiği parayı16 mm film yapmak için kullandı.[18] Nolan kolej yıllarında iki kısa film yaptı. Birincisi,Image Union'da (PBS'deki bağımsız bir film ve video vitrini) gösterilen gerçeküstü 8 mmTarantella'ydı (1989).[19] İkincisi bir hafta sonu sınırlı oyuncu, ekip ve donanım ile siyah beyaz çekilenLarceny'ydi (1995).[20] Yatırımı Nolan tarafından yapıldı ve toplumun ekipmanlarıyla çekildi. 1996'da Cambridge Film Festivalinde gösterildi ve Londra Üniversitesi Akademisi'nin en iyi kısa filmlerinden biri olarak düşünülüdü.[21]
Mezuniyet sonrası Nolan, senaryo okuyucu, kamera operatörü ve kurumsal video ve endüstriyel film yönetmeni olarak çalıştı.[17][22] Ayrıca üçüncü kısa filmiDoodlebug'u çekti.
1998'de Nolan, yapımcılığını yaptığı ve arkadaşlarıyla çektiği ilk uzun metraj filmini yönetti.[23] Film, Nolan'ın Londra'daki yaşam deneyiminden esinlendi.[24]Takip 3.000 £ tutarında mütevazı bir bütçeyle yapıldı[25] ve bir yıl boyunca hafta sonlarında çekildi. Nolan, Emma Thomas ve Jeremy Theobald ile filme ortak yapımcı oldu ve yazımını, görüntü yönetmenliğini ve kurgusunu kendisi yaptı.[26]
Takip filminin başarısının sonucunda Nolan çıkış filmiAkıl Defteri'ni yapma fırsatını elde edebildi.Chicago'danLos Angeles'a bir yolculuk sırasında kardeşi Jonathan kendi kısa hikâyesi "Memento Mori" için bir fikir sundu. Nolan hikâyeyi tersine çeviren bir senaryo geliştirdi. Filme $4.5 milyonluk bir bütçe verildi.Akıl Defteri galasını Eylül 2000'deVenedik Uluslararası Film Festivali'nde yaptı. Gişede ve eleştirel anlamda başarı yakalayan filmAkademi veAltın Küre adaylığı dahil birçok başarı elde etti.
Akıl Defteri'ndeki çalışmalarından etkilenenSteven Soderbergh, Nolan'ıpsikolojik gerilim filmiUykusuz'u yönetmeye yönlendirdi.[27]Warner Bros. ilk başta daha tecrübeli bir yönetmen istedi ancak Soderbergh ve Section Eight Productions, Nolan'ın yanı sıra kendisinin seçtiği görüntü yönetmeni Wally Pfister ve editör Dody Dorn için savaşıyordu. $46 milyonluk bir bütçeyle, "yönetmenin daha önce yapmış olduğu herhangi bir şeyden çok daha fazla bir geleneksel Hollywood filmi" olarak tanımlandı.[27] Film aynı adlı 1997 Norveç yapımı filminin yeniden yapımıydı. Eleştirmenlerden olumlu yorumlar aldı ve $113 milyonluk hasılatı ile gişede başarı sağladı.[28][29] Özgün filmin yönetmeni Erik Skjoldbjærg, Nolan'ın sürümünden memnun kalmıştı ve film için "iyi hazırlanmış, akıllı bir film ... ve gerçekten iyi yönetmen tarafından ele alınmış" dedi.[30]
Uykusuz'dan sonra Nolan başrolündeJim Carrey'in yer aldığıHoward Hughes biyografi filmi tasarladı. Bir senaryo yazmıştı ancakMartin Scorsese'nin Hughes'ın biyografisini yaptığı öğrendiğinde isteksizce senaryosunu rafa kaldırdı ve diğer yapımlara geçti.[31][32] Nolan tarihsel filmTruva'yı yönetmesi için gelen tekliften geri döndü veRuth Rendell'in suç romanıThe Keys to the Street'i uyarlama üzerinde çalışarak Fox Searchlight Pictures için yönetmeyi tasarladığı bir senaryo yazdı ancak sonunda önceki filmleriyle benzerlik taşıdığından bahsederek yapımı bıraktı.[33]
2003 yılının başında Nolan, yeni bir Batman filmi yapma fikriyle Warner Bros'a yaklaştırıldı. Karakter ve öyküden etkilenerek çizgi romana kıyasla daha çok klasik bir dramayı andıran bir film yapmak istedi.[34] Nolan'ın bu noktada üstlendiği en büyük yapım olanBatman Başlıyor, hem eleştirel beğeni hem de ticari başarı için Haziran 2005'te gösterime girdi.Batman Başlıyor 2005'in en fazla hasılat yapan ABD'de beşinci, dünya çapında ise 9. filmi oldu.[35] FilmEn İyi Sinematografi Akademi Ödülü ve 3BAFTA adaylığı elde etti.
Batman'ın devam filmlerine geri dönmeden önce Nolan, Christopher Priest'in romanından uyarlananPrestij adlı filmi yazdı ve yönetti.[36] 2001'de, NolanUykusuz filmi için yapım sonrası aşamasındayken kardeşi Jonathan'dan filmin senaryosunu yazmasına yardım etmesini istedi. Nolan başlangıçta filmi 2003'ün başında yapmayı tasarlamıştı fakatBatman Başlıyor'u yapmayı kabul ettikten sonra yapımı erteledi.[37] İki Akademi adaylığı elde eden film dünya çapında $109 milyonun üzerinde hasılat elde etti.[38]
Temmuz 2006'da, NolanBatman Başlıyor'un devam filminiKara Şövalye olarak açıkladı.[39] 2008'de gösterime girenKara Şövalye, 2000'li yılların en iyi filmlerinden biri ve şimdiye kadar yapılmış en iyi süper kahraman filmlerinden biri olarak gösterildi.[40][41] Eleştirel olarak ve gişede başarı sağlayan film dünya çapında $1 milyardan fazla hasılat elde etti.[42]81. Akademi Ödülleri'nde 8 dalda adaylık elde etti veEn İyi Ses Kurgusu veEn İyi Yardımcı Erkek Oyuncu ödüllerini kazandı.[43] ''En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu'' ödülüne layık görülen Heath Ledger maalesef 22 Ocak 2008 tarihinde ''İlaç Zehirlenmesinden'' öldü.
Kara Şövalye'nin başarısından sonra Warner Bros.Başlangıç filmi için Nolan ile masaya oturdu. 16 Temmuz 2010'da gösterime giren film eleştirel ve ticari başarı elde etti.[44] Film dünya çapında $820 milyondan fazla hasılat etti[45] veEn İyi Film dahil 8 Akademi adaylığı elde etti veEn İyi Görüntü Yönetmeni ödülünü kazandı.
Nolan 2012'de üçüncü ve son Batman filmiKara Şövalye Yükseliyor'u yönetti. Başlangıçta seriye dönmek konusunda tereddütlü olmasına rağmen kardeşi veDavid S. Goyer ile bir hikâye geliştirdikten sonra seriye dönmeyi kabul etti.[46][47] 20 Temmuz 2012'de gösterime giren film eleştirel başarı sağladı ve dünya çapında $1 milyardan fazla hasılat elde etti.[48]
Goyer, 2010 yılındaKara Şövalye Yükseliyor'un hikâye tartışmaları sırasında Nolan'a Superman'i modern bir bağlamda sunma fikrinden bahsetti.[49] Goyer'in fikrinden etkilenen Nolan,Çelik Adam fikrini Warner Bros'a sundu.[50] Warner Bros Nolan'ı yapımcı, Goyer'i yazar olarak tuttu.[51][52] Nolan filmi yönetmesi içinZack Snyder'a teklif götürdü.[53] İyi bir gişe başarısı yakalayan film eleştirel anlamda orta seviyede kaldı.[54]
Ocak 2013'te Nolan'ınYıldızlararası adlı filmi yazıp, yöneteceği ve yapımcı olacağı duyuruldu. Taslağı ve senaryosu Jonathan Nolan tarafından yazılan filmi aslındaSteven Spielberg yönetecekti.[55] Film kuramsal fizikçiKip Thorne'un bilimsel kuramlarına dayanıyordu.[56] 5 Kasım 2014'te gösterime giren film olumlu yorumlar aldı ve dünya çapında $670 milyon hasılat elde etti.[57][58] Film87. Akademi Ödülleri'nde beş adaylık elde etti veEn İyi Görsel Efekt ödülünü kazandı.[59] Nolan 2016 yılında eşi Thomas ileBatman v Superman: Adaletin Şafağı filmine yönetici yapımcı oldu.[60]
Aralık 2015'te Nolan'ınDunkirk adlı filmi kendi senaryosundan yöneteceği ve yapımcı olacağı duyuruldu. Film 21 Temmuz 2017'de gösterime girdi. Eleştirmenlerden olumlu yorumlar alan film gişede de başarılı oldu.[61][62]
Birçoğu tarafından yazar bir film yapımcısı[71][72] olarak görülen Nolan'ın sıklıkla kentsel mekanlar, takım elbiseli adamlar, sessiz tonlar ve konuşma sahneleri üzerinde duran görsel tarzı modern mekanlar ve mimari ile geniş yakın çekimde çerçevelendi. Estetik olarak yönetmen, stüdyo çalışmalarında belgesel tarzı aydınlatmayı, doğal mekanları ve gerçek çekim yerlerini tercih eder.[73] Nolan tüm filmlerininkara filmden büyük ölçüde etkilendiğini söyledi.[74]
Nolanüstkurmaca elemanlar, oval kesim,tekbencilik bakış açısı, doğrusal olmayan öykü anlatımı, dolambaçlı konular ve tarz ve şeklin birleşimi ile sürekli olarak deneme yapmıştır.[74][75][76]
Besteci David Julyan'la çalıştığı dönemde Nolan'ın filmleri minimalist ifadeler ve ortam dokuları ile yavaş ve atmosferik müzikler içeriyordu. Nolan 2005'teHans Zimmer ile çalışmaya başladı. Zimmer ile Nolan'ın filmlerindeki ses manzarası gittikçe gür ve hareketli hale gelmek üzere gelişti.[77]
Nolan film yapım sürecini sezgi ve geometrinin birleşimi olarak nitelendirdi.[78] Nolan daha az güvenilir ve film için daha düşük görüntü kalitesi sunduğunu hissettiği dijital ara ürünlerin ve dijital sinematografinin kullanılmasına karşı çıkıyor. Özellikle anamorfik 35 mm, VistaVision,65 mm veIMAX gibi daha kaliteli, daha geniş biçimli film stoku kullanımını savunuyor.[23][79]
Nolan filmlerinde özel efektler içinbilgisayar üretimli imgeleme miktarını en aza indirmeyi, ancak mümkün olduğunda pratik efektleri kullanmayı ve yalnızca kamerada görüntülenen unsurları geliştirmek için imgeleme kullanmayı tercih ediyor.[80]
Nolan'ın çalışmaları öznel tecrübe, hafızanın bozulması, insan ahlakı, zamanın doğası ve kişisel kimliğin inşası gibi varoluşsal, etik veepistemolojik konuları araştırıyor.[81] Karakterleri genellikle yalnızlık, suçluluk, kıskançlık ve açgözlülük, korkuları ve endişeleri ile karşı karşıyayken duygusal açıdan rahatsız ve manevi açıdan belirsizdir.[82]
^Finke, Nikki; Fleming, Mike (9 February 2010). 12 Haziran 2011 tarihindeWayback Machine sitesindearşivlendi.. Deadline. Archived from the original on 21 March 2011. Retrieved 3 December 2010.
^Schuker, Lauren A. E. (22 August 2008). 4 Ekim 2013 tarihindeWayback Machine sitesindearşivlendi.. The Wall Street Journal. Archived from the original on 21 March 2011. Retrieved 22 October 2008.
