Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


İçeriğe atla
VikipediÖzgür Ansiklopedi
Ara

Berkyaruk

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Berkyaruk
أبو المظفر ركن الدنيا والدين بركياروق بن ملكشاه
Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun V. sultanı
Berkyaruk'un bir minyatürü
Büyük Selçuklu'nun 5.Sultan-ı Selatını
Hüküm süresi3 Şubat 1094 – 22 Aralık 1104
Önce gelenI. Mahmud
Sonra gelenII. Melikşah
Doğum1081
İsfahan
Ölüm22 Aralık 1104 (24 yaşında)
Burucerd
Definİsfahan
Çocuk(lar)ıII. Melikşah
Tam adı
Lakap: Rûkneddîn (kısa)
Künye: Ebû Muzaffer
Türk takma adı: Berkyaruk
Nesep: Berkyaruk binI. Melikşah binAlp Arslan binÇağrı binMikail binSelçuk bin Dukak
HanedanSelçuklu
BabasıI. Melikşah
AnnesiZübeyde Hatun
DiniSünni İslam

Berkyaruk (tam adı:Ebu Muzaffer Rukneddin Berkyaruk bin Melikşah,Farsça:أبو المظفر ركن الدنيا والدين بركياروق بن ملكشاه)(Temmuz 1081[1] - 22 Aralık 1104),Büyük Selçuklu hükümdarıI. Melikşah'ın oğlu ve 1092-1104 yılları arasındaBüyük Selçuklu Devleti'nin hükümdarıdır.

Hayatı

[değiştir |kaynağı değiştir]
Berkyaruk'un babasıI. Melikşah 1092'de öldüğündeBüyük Selçuklu İmparatorluğu sınırları

Berkyaruk, I. Melikşah'ın büyük oğludur. Annesi, Selçuklu asıllıEmir Yakuti'nin kızı ve Azerbaycan Emiri İsmail'in kardeşi olan Zübeyde Hâtun'dur. Fakat Melikşah'ın 1092'de ölmesi ileTerken Hatun, eşinin ölümünden 6 gün sonra 25 Kasım 1092'de[2] I. Melikşah'ın diğer küçük yaştaki oğlu ve Berkyaruk'un kardeşiI. Mahmud'un sultanlığını ilan etti. Kendine taraftar bulmak ve bu saltanatı pekiştirmek için rivayete göre ordu mensuplarına 20.000 altın dinar dağıttı. Sonra da Emir Kur Boğa'yı[3]İsfahan'da bulunan veliaht Berkyaruk'u yakalamak için gönderdi. Kendisi ve annesi ordu ile bu emiri izlemişti. AncakNizâmülmülk taraftarları da 14 yaşındaki Berkyaruk'uRey şehrine kaçırarak sultan ilan ettiler. Selçuklu tahtını ele geçirmek isteyen iki taraf arasında Burucerd'de 11 Ocak 1093 tarihinde yaşanan savaşta Terken Hatun'un ordusundaki bazı emir ve askerlerin kendi tarafına geçmesiyle Berkyaruk savaşı kazandı ve hükümdarlığını pekiştirdi.[4]

Berkyaruk, 17 Ocak 1093'te İsfahan'ı kuşattı. Kuşatma altında zor durumda kalan Terken Hatun haraç teklifinde bulundu ve 500.000 dinarlık yüklü bir para vererek anlaşma sağladı. Berkyaruk'un anlaşmayı kabul etmesiyle kuşatma kaldırıldı. Bu anlaşmaya göre, İsfahan ve Fars eyaletleri Berkyaruk'a tabi olmak kaydıyla Terken Hatun ile oğlu Mahmud'a bırakıldı. Berkyaruk ise, sultan olarak kabul edildi ve diğer eyaletler onun egemenliğine bırakıldı. Terken Hatun oğlunu tekrar iktidara geçirebilmek amacıyla bu sefer Berkyaruk'un dayısı Azerbaycan Emiri İsmail Bin Yakutî'ye haber gönderip, Berkyaruk'a karşı yanında yer alması şartıyla kendisiyle evlenmek istediğini söylemiştir. İsmail Bin Yakutî de Selçuklu tahtını ele geçirebilmek amacıyla bu teklifi kabul ederek Berkyaruk üzerine harekete geçti. Şubat 1093'te Kerec yöresinde yapılan savaşı Berkyaruk'un ordusu kazandı. Bu galibiyetten sonraBağdat’a giden Berkyaruk, Halife tarafından "Rükneddin" (dinin direği) lakabıyla sultan ilan edildi ve 3 Şubat 1094 adına hutbe okundu.

Amcası olanI. Tutuş,Şam veHalep'te kendiSuriye Selçuklu Devleti sultanlığını ilan etmiş veFars bölgesi üzerinde hükümdarlığını iddia etmişti. Bu sırada Terken Hatun, Tutuş'a gönderdiği mektupta kendisiyle evlenmeyi ve ülkeyi birlikte yönetmeyi teklif etti. Tutuş bu teklifi kabul ederek İsfahan üzerine yürümeye karar verdi. Ekim 1094'te Tutuş ile yaptığı savaşı kaybeden Berkyaruk, İsfahan'a sığınmak zorunda kaldı. BuradaI. Mahmud'un emirleri tarafından esir edilen Berkyaruk, I. Mahmud'un ani ölümüyle onun Emirleri'nin desteğini aldı.

Berkyaruk ile Tutuş arasında 26 Şubat 1095'te Rey yakınlarında yapılan bir muharebe sonunda Tutuş kaybetti ve bu muharebede öldü. Fakat Tutuş'un ölümünden sonra küçük oğluDukak Şam'da sultanlığını ilan etti. Diğer taraftan Tutuş'un büyük oğluRıdvan iseHalep'i eline geçirerek kendini orada sultan ilan etti. Böylece Berkyaruk döneminde Suriye'de Halep Melikliği ve Şam Melikliği kuruldu.

Anadolu'da iseI. Kılıç Arslan, babasıKutalmışoğlu Süleyman Şah MelikTutuş'a "Ayn Şeylem Savaşı"'nda yenilmesinden sonra Melikşah tarafındanİsfahan'a gönderilmiş ve orada rehine bulunmaktayken, Melikşah'ın ölümünden sonra Anadolu'ya dönüpBüyük Selçuklu Devleti'nden bağımsız olanAnadolu Selçuklu Devleti Sultanı olmuştu.

Berkyaruk'un saltanat döneminde böylece "Büyük Selçuklu Devleti" asgari üç devlete ayrılmış oldu:

  • Berkyaruk ve ona bağlı kardeşleri: 1194'e kadar İsfahan'da I. Mahmud ile Horasan'daSencer Sultan
  • 1095'e kadarTutuş hükümdarlığı altında ve sonra Dukak hükümdarlığı altında Şam Selçuklu Melikliği ve Rıdvan hükümdarlığı altındaHalep Selçuklu Melikliği.
  • I. Kılıç Arslan hükümdarlığı altındaAnadolu Selçuklu Devleti.

Berkyaruk, ülkede birliği sağlamak amacıyla amcaları ve çeşitli emirlerle mücadelelerini sürdürmüş ve 1097'de topraklarında yeniden hakimiyet kurmayı başarmıştır. Mücadelesi sonunda kardeşleriMuhammed Tapar ve Sencer, Azerbaycan Meliki Mevdûd b. İsmâil, Tutuş'un oğulları Halep Meliki Rıdvan, Şam Meliki Dukak, Anadolu Selçuklu Sultanı I. Kılıçarslan ve Kirman Selçuklu Meliki Turan Şah onu Büyük Selçuklu sultanı olarak tanıyarak itaat ettiler. Ancak kardeşi Gence Melik'i Muhammed Tapar, 1099 yılında ağabeyine karşı isyan ederek kendi sultanlığını ilan etti. uzun yıllar süren savaşlarla bir sonuç elde edilememesi üzerine 1104 yılında antlaşma sağlandı. Bu antlaşma hükümlerince; Cibâl, Fars, İsfahan, Rey, Hemedan, Hûzistan ve Bağdat Berkyaruk idaresinde kalmış olup, Azerbaycan, Diyarbekir, el-Cezîre, Musul, Suriye ve Hille Emîri Sadaka'nın hâkimiyetindeki topraklar Muhammed Tapar'ın egemenliğine bırakılmıştır.

Ölümü ve mirası

[değiştir |kaynağı değiştir]

Berkyaruk, 22 Aralık 1104'teverem'den öldü. Berkyaruk'un sağ iken vârisi olarak oğlu (Müizzeddin)II. Melikşah ordusuna gösterip onlardan oğluna biat etme yemini almıştı. Ama yetişkin olmayan II. Melikşah tahta geçirildi ise de, Büyük Selçuklu Devleti içinde Irak ve Fars'ı idaresi altında bulunduran amcası Muhammed Tapar ve onun oğluII. Mahmud ile Horasan veMâverâünnehir'de idaresi bulunan diğer amcası Sencer Sultan gerçek iktidar oldular.

Konuyla ilgili eserler

[değiştir |kaynağı değiştir]
  • Lewis, Bernard (2003).The Assassins: A Radical Sect in Islam (İngilizce). Basic Books Inc. 
  • Tor, Deborah (2012). "The Long Shadow of Pre-Islamic Iranian Rulership: Antagonism or Assimilation?".Late Antiquity: Eastern Perspectives (İngilizce). Oxford: Oxbow. ss. 145-163. 
  • Van Donzel, E. J. (1994).Islamic Desk Reference (İngilizce). E. J. Brill. 

Kaynakça

[değiştir |kaynağı değiştir]
  1. ^Özaydın, Abdülkerim (1992)."Berkyaruk".Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Cilt 5. Türkiye Diyanet Vakfı. s. 514. 15 Ocak 2021 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2021. 
  2. ^Abdülkerim Özaydın (2001).Sultan Berkyaruk Devri Türk Tarihi (485-498/1092-1104). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yay. ss. sf. 17.ISBN 975-404-608-5. 
  3. ^İbrahim Kafesoğlu (1992). "Kur-Boğa maddesi".Selçuklular. İstanbul: MEB Yayınları.ISBN 975-11-0454-8. 
  4. ^Abdülkerim Özaydın (2001).Sultan Berkyaruk Devri Türk Tarihi (485-498/1092-1104). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları. ss. sf. 19.ISBN 975-404-608-5. 
Berkyaruk
Doğumu: 1080Ölümü: 22 Aralık 1104
Resmî unvanlar
Önce gelen:
I. Mahmud

Büyük Selçuklu Sultanı

1092 - 1104
Sonra gelen:
II. Melikşah
Erken Selçuklular
Büyük Selçuklu
sultanları
Bölgesel
hükümdarlar
Horasan melikleri
Kirman melikleri
Suriye Selçuklu
melikleri
Şam melikleri
Halep melikleri
Irak melikleri
Anadolu Selçuklu
sultanları

(soyağacı)
Otorite kontrolüBunu Vikiveri'de düzenleyin
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Berkyaruk&oldid=35114055" sayfasından alınmıştır
Kategori:
Gizli kategoriler:

[8]ページ先頭

©2009-2025 Movatter.jp