Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


İçeriğe atla
VikipediÖzgür Ansiklopedi
Ara

Asetik asit

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Asetik asit
Adlandırmalar
Asetik asit[1][2]
Diğer adlar
Sirke (seyrek olduğunda); Hidrojen asetat; Metankarboksilik asit[3][4]
Tanımlayıcılar
3D model (JSmol)
3DMet
KısaltmalarAcOH
506007
ChEBI
ChemSpider
DrugBank
ECHA InfoCard100.000.528Bunu Vikiveri'de düzenleyin
EC Numarası
  • 200-580-7
E numaralarıE260(koruyucular)
1380
KEGG
MeSHAcetic+acid
RTECS numarası
  • AF1225000
UN numarası2789
  • CC(O)=O
Özellikler
Kimyasal formülC2H4O2
Molekül kütlesi60,05 g mol−1
GörünümRenksiz sıvı
KokuKeskin, sirke gibi
Yoğunluk1.049 g cm−3
Erime noktası16-17 °C; 61-62 °F; 289-290 K
Kaynama noktası118-119 °C; 244-246 °F; 391-392 K
Çözünürlük (su içinde)Karışabilir.
logP-0.322
Asitlik (pKa)4.76[5]
Baziklik (pKb)9.24 (Asetat iyonunun bazikliği)
Tehlikeler
NFPA 704
(yangın karosu)
Parlama noktası40 °C (104 °F; 313 K)
427 °C (801 °F; 700 K)
Patlama sınırları4–16%
Öldürücü doz veya konsantrasyon (LD, LC):
LD50 (medyan doz)
3.31 g kg−1, oral (sıçan)
NIOSHABDmaruz kalma limitleri:
PEL (izin verilen)TWA 10 ppm (25 mg/m³)
AB sınıflandırmasıHazchem C
Aksi belirtilmediği sürece madde verileri,Standart sıcaklık ve basınç koşullarında belirtilir (25 °C [77 °F], 100 kPa).
Bilgi kutusu kaynakları

Asetik asit veyaetanoik asit CH3COOH formüllü bir organik asittir, sirkeye ekşi tadını ve keskin kokusunu vermesiyle bilinir. Bu yüzden halk arasındasirke ruhu veyasirke asidi şeklinde de adlandırılır.Karboksilik asitlerin en küçüklerindendir (en küçük olanformik asittir). Doğadakarbonhidratlarınyükseltgenmesiyle oluşur. Sanayide asetik asit hembiyolojik yolla hem desentetik yolla imal edilir.Tuz veesterineasetat denir. Suda tamamen çözünür.

Kullanımı

[değiştir |kaynağı değiştir]

Sirke

[değiştir |kaynağı değiştir]

Sirke genelde %4-5 oranında asetik asit içerir amaturşu kurmak için kullanılan sirkelerde bu oran %18'e varır. Sirkenin oluşturduğu asitli ortam gıdaların bozulmasına neden olacak çoğu mikroorganizmanın büyümesini engeller. Bu yüzden sebzelerin ömrünü uzatmak için turşu yapımında sirke tercih edilir.

Sanayi

[değiştir |kaynağı değiştir]
Donmuş asetik asit

Sanayide asetik asidin geniş bir kullanım alanı vardır, çoğu kimyasalın üretiminde hammadde olarak kullanılır. En önemli kullanımı vinil asetat üretimidir ve bundan elde edilenpolivinil asetat tahta tutkalı olarak kullanılır. Bunuasetik anhidrit ve asetik ester üretimi izler. Sirke üretiminde kullanımı nispeten önemsizdir. Asetik asidin bir diğer önemli yanı çözücü olarak kullanılmasıdır.PET plastiklerin üretiminde kullanılan tereftalik asit üretiminde asetik asit çözücü olarak kullanılır, bu kullanım asetik asidin tüm kullanımının %5-10'unu oluşturur. Asetik asit gıda sanayisinden tampon özelliğinden dolayı E260 adıyla birkatkı maddesi olarak kullanılır.

Asetik asit türevlerinin de çeşitli kullanım alanları vardır. Örneğin,Sodyum asetat dokuma sanayinde vegıda katkı maddesi olarak (E262) kullanılır.Selüloz asetat fotoğraf filmi üretiminde kullanılır.

Asetik asidin zayıf bir asit olması onun özellikle ev içinde temizleme amacıyla kullanılmasının nedenidir. Seyreltik asetik asit (sirke) çaydanlıkların kireçten arındırılmasında, cam ve diğer parlak yüzeylerdeki madenî birikmelerin temizlenmesinde kullanılabilir.

Etkileri

[değiştir |kaynağı değiştir]
Emniyet ikazı

Yoğun asetik asit cildi yakar, göze kalıcı zarar verir ve ciltte kabarcıklar oluşmasına neden olur. Etkileri birkaç saat sonra hissedilir. Bu etkilerden korunmak içinnitril koruma eldivenleri giyilir. Asetik asit 39 °C üzerinde tutuşabilir, havayla patlayıcı karışımlar oluşturabilir.

%25'ten daha yoğun asetik asit laboratuvarlardaçekerocak altında kullanılmalıdır. Seyreltik asetik asit zararsızdır ama, daha kuvvetli çözeltileri insan ve hayvanlar için zararlıdır. Sindirim sistemine ciddi hasar verebilir ve kan asitliğini ölümcül oranda değiştirebilir.

Asetik asit ilk yardım[6]

[değiştir |kaynağı değiştir]

Asetik asit yanlışlıkla yutulduğundakusmaya izin verilmemeli, kişibayılmış ise hiçbir şey verilmemeli, ayık iseyumurta vesüt karışımı bir içecek verilmeli, ağız bol su ile yıkanmalı ve içmesi için bol su verilmelidir.

Asetik asit cilde temas ettiğinde bol su ile yıkanmalı, asit bulaşan elbise çıkarılmalı, asidin temas ettiği yerekarbonat veyasodyum karbonat (hamur kabartma tozu) uygulanmalıdır (ki, bu yöntem asidin etkisini azaltacaktır).

Asetik asit eğer göze temas ettiyse ılık suyla 15 dakika boyuncagöz yıkanmalıdır.

Kaynakça

[değiştir |kaynağı değiştir]
  1. ^IUPAC, Commission on Nomenclature of Organic Chemistry (1993). "Table 28(a) Carboxylic acids and related groups. Unsubstituted parent structures".A Guide to IUPAC Nomenclature of Organic Compounds (Recommendations 1993). Blackwell Scientific publications.ISBN 0-632-03488-2. 25 Nisan 2012 tarihindekaynağından arşivlendi. Erişim tarihi:15 Nisan 2016. 
  2. ^"Acetic Acid – PubChem Public Chemical Database".The PubChem Project. ABD: National Center for Biotechnology Information. 14 Ekim 2014 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi:15 Nisan 2016. 
  3. ^Scientific literature reviews on generally recognised as safe (GRAS) food ingredients. National Technical Information Service. 1974. s. 1. 
  4. ^"Chemistry", volume 5, Encyclopedia Britannica, 1961, page 374
  5. ^Ripin, D. H.; Evans, D. A. (4 Kasım 2005)."pKa Table"(PDF). 22 Temmuz 2015 tarihindekaynağından(PDF) arşivlendi. Erişim tarihi:19 Temmuz 2015. 
  6. ^"Kimyaevi: İlk Yardım".www.kimyaevi.org. 27 Ocak 2022 tarihindekaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Şubat 2023. 
Pirazolonlar /
vepirozilodinler
Salisilatlar
Asetik asit türevleri
ve ilgili maddeler
Oksikamlar
Propiyonik asit
türevleri (profenler)
n-arilantranilik
asitler (fenamatlar)
COX-2 inhibitörleri
(koksibler)
Diğer
NSAİİ
kombinasyonları
altı çizili belirli bir grubun ilk geliştirilen sınıfının ilk bileşiğini gösterir;#DSÖ Temel İlaçları;geri çekilen ilaçlar;veteriner kullanımı.
Otorite kontrolüBunu Vikiveri'de düzenleyin
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Asetik_asit&oldid=36477746" sayfasından alınmıştır
Kategoriler:
Gizli kategoriler:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp