Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


İçeriğe atla
VikipediÖzgür Ansiklopedi
Ara

Abası

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Abası (Yakutça:Aбаасы,Dolganca:Абааһы,Azerice:Abası,Macarca:Abaaszi,Bulgarca:Абааси,Rusça:Абасы) Yakut mitolojisinde, kötülükleri simgelediklerine inanılan ve korunmak için kendilerine kurbanlar sunulan, kötü ruhlara verilen ad.[1]

Özellikleri

[değiştir |kaynağı değiştir]

Abası; Orta ve Batı TürklerindeAlbastı,Alkarısı; Osmanlı metinlerinde Albız; Uryanhay-Tuba TürklerindeAlbıs;Altay Türklerinde Almış ismini alan karakteristik bir Türk motifi olarak karşımıza çıkar. KarşıtıAyıhı'dır.[2]

Yeraltında yaşadıklarına inanılır. İnsanlara zarar verirler. Tek ayaklı (veya ayaksız), tek gözlü ve kel olarak betimlenirler.[3] Dişleri demirdendir.[4] Zararlı ve iğrenç görünümlü hangi canlı varsa bunların eseridir. İnsanları yoldan çıkartırlar, bazı kimseleri delirtirler. Leş yerler. İnsan ruhunu kaçırabilirler. Arka arkaya sıra halinde yürürler[5] ve yeryüzünde görünmez olurlar. Kara ruhlar, insanoğlunu genelde yalnızken veya korumasız, çaresiz, sayrı (hasta) oldukları ve sıkıntılı dönemlerde yakalarlar. Görünmezdirler, onları ancak şamanlar görebilirler.

Türk Halk kültüründe bostanlara dikilen korkuluklara da Abakı adı verilir[6] ve korkutucu olması itibarıyla bu sözcükle doğrudan bağlantılıdır ve aslında daha önceki dönemlerde kötü ruhlardan korunmak için evlere ve bahçelere dikilen heykellerin, ongunların (totemlerin) veya simgesel direklerin dönüşmesiyle ortaya çıkmışlardır.

Yeryüzünden yeraltına gelenleri de kendileri göremezler.Çak veÇor olarak ikiye ayrılır. Abasıların verdiği rahatsızlık sonucu hastalanmaya Tolaysı denir (Tolaysımak fiili ile de ifade olunur).[7]

Buk'lar

[değiştir |kaynağı değiştir]

Buk,Altay veMoğol mitolojisinde ve halk inancında kötü ruh demektir. Abası'lar ile eşdeğer olarak anılırlar.Bug veyaPuh olarak da bilinir. Moğolca daBukh şeklinde de söylenir. Kötü bir insanın kötü ruhu kastedildiği gibi doğadaki kötücül varlıklar için de kullanılır. KarşıtıBur (iyi ruh)dur. Sözcük anlamı aynı zamanda afet, felaket, hastalık demektir. Bu kavramların neredeyse tamamının kötü ruhlarla ilişkili olarak bir bağlantısı bulunur. İnsanların ayağına takılan prangaya (ceza zinciri) Türkçede Bukağı (Bukak) denir. Olasılıkla insanların ayağının zincirlenmesi, ona kötü bir ruh bağlanması veya musallat olmasıyla eşdeğer görülmüştür. Eski Moğolca veTunguzca Buk, endişe, kaygı gibi anlamlar taşır. Moğolcada Bukınıd/Buhında kelimeleri üzülmek, korkmak gibi manaları belirtir. Puhu (baykuş) sözcüğü ile de alakalı olma ihtimali vardır. Çünkü Baykuş, olumsuz anlamlar yüklenen ve gece ortaya çıkan bir hayvandır.

Etimoloji

[değiştir |kaynağı değiştir]

(Ab/Ap/Av) kökünden türemiştir. Aparmak (kaçırmak, alıp götürmek) anlamını içerir. Türkçede Apazlamak sözcüğü avuçlamak anlamına geldiği gibi rüzgarla gitmek de demektir. Abı sözcüğü de can, ruh gibi kavramları ifade eder. Yine köken olarak Av kelimesi ile de bağlantılıdır. Kaçıran ruh veya doyumsuz varlık demektir. Argodaki Abaza (cinsel açgözlülük veya eş yoksunluğu) sözcüğü ile de yakından alakalıdır.

Kaynakça

[değiştir |kaynağı değiştir]
  1. ^A handbook of Siberia and Arctic Russia. Londra: H. M. Stationery off. 1920. ss. 221-222. 11 Nisan 2020 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2013. 
  2. ^Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011(OTRS: CC BY-SA 3.0) 27 Aralık 2019 tarihindeWayback Machine sitesindearşivlendi.
  3. ^Hatto, A.T. (2011). Essays on Medieval German and Other Poetry. Cambridge University Press(İngilizce)
  4. ^Encyclopedia Mythica, Micha F. Lindemans (Abaasy)
  5. ^Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa - 16)
  6. ^"Divanü Lûgat-it-Türk de Şamanizme Ait Kelimeler, Abdülkadir İnan". 1 Ocak 2012 tarihindekaynağından arşivlendi. Erişim tarihi:16 Ocak 2012. 
  7. ^Deniz Karakurt - Türk Söylence Sözlüğü(PDF). 2011. s. 7. 9 Haziran 2021 tarihinde kaynağındanarşivlendi(PDF). Erişim tarihi:27 Haziran 2021. 

Dış bağlantılar

[değiştir |kaynağı değiştir]
Türk mitolojisi ile ilgili bu maddetaslak seviyesindedir. Madde içeriğinigenişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Abası&oldid=32968303" sayfasından alınmıştır
Kategori:
Gizli kategoriler:

[8]ページ先頭

©2009-2025 Movatter.jp