1975-1985 arası ASALA saldırıları.CIA'in bir terörizm raporunda kullandığı ASALA'nın yaptığı eylem tiplerini gösteren tablo.
ASALA (İngilizce: Armenian Secret Army for the Liberation of Armenia tamlamasının kısaltmasıdır;Ermenice: Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակHayastani Azatagrut'yan Hay Gaghtni Banak) veya tam adı ileErmenistan'ın Kurtuluşu için Ermeni Gizli Ordusu, 1975 ve 1994 yılları arasında,[5]Türkiye dahil 16[6] farklı ülkede Türk ve diğer sivil, mülki ve diplomatik[7] hedeflere karşıbombalı ve silahlı eylemlerde[5][6][8][9] bulunmuş solcu[3][6] ve aşırı milliyetçi[7] silahlı örgüttür.[10]
Dünyanın çeşitli yerlerinde gerçekleştirilmiş toplamda 50'den fazla bombalı saldırının sorumluluğunu üstlenen örgüt[11] kimi kaynaklarda 'terör örgütü'[1][3][6][12][13] olarak nitelendirilmektedir. 1980-1990 yıllarındaABD'nin terör örgütü listesinde de yer almaktaydı.[14][15]1985 yılından sonra aktif olmayan ASALA,ABD'nin 2001'de hazırladığı "Yabancı Terörist Örgütler (Foreign Terrorist Organisations)" listesine ve "Ülkeye Girişi Yasak Olan Teröristler (US Terrorist Exclusion List)" listesine,Birleşik Krallık'ın "Yasadışı Gruplar (UK Proscribed Group)" listesine,Avustralya'nın,Kanada'nın,Avrupa Birliği'nin veRusya'nın[kaynak belirtilmeli] "Tanımlanmış Gruplar (Specified Groups)" listelerine dahildir.[16]
1975 yılındaLübnan İç Savaşı esnasında,Beyrut şehrinde, sempatizanFilistin Halk Kurtuluş Cephesi'nin yardımı ile[17][18]Agop Agopyan tarafından[1] kurulmuştur. Agopyan'a göre, örgütün temel amaçları Ermeni ilkesininin dünya kamuoyuna tanıtılması ve yurtdışı Ermeni toplumunda milliyetçi duygunun yükseltilmesi olmuştur.[19] ASALA bağımsız birErmenistan kurmak,Ermeni Kırımı'nınTürkiye Cumhuriyeti tarafından soykırım olarak kabul edilmesini ve tazminat ödenmesini sağlamak veBüyük Ermenistan için çalışmıştır.[20] ASALA militanları bir dönemYunanistan veSuriye İstihbarat servislerinin her türlü eğitim, öğrenim ve lojistik destek kolaylıklarından yararlanmışlardır.[21]
Asala'nın eylemlerinde 1979 yılından itibaren artış gözlenmeye başlandı. Eylemciler, 21 ülkenin 38 kentinde, 39'u silahlı, 70'i bombalı, biri de işgal şeklinde olmak üzere toplam 110 silahlı saldırı gerçekleştirdi. Bu saldırılarda Türkiye'nin 42 diplomatı ile 4 yabancı uyruklu kişi hayatını kaybederken, 15 Türk ve 66 yabancı uyruklu kişi de yaralandı.[22]
ASALA'nin Türkiye içindeki ilk eylemi 1982'nin 7 Ağustos tarihindeAnkaraEsenboğa Havalimanı'nda gerçekleştirdiğibombalı saldırı olmuştur. Saldırı sonucunda 9 kişi hayatını kaybetmiş, 72 kişi yaralanmıştır.[18]
ASALA'ya mal edilen saldırılar farklı kaynaklarda değişiklikler arz etmektedir. Amerikan hükûmet kaynaklarına göre 1968'den itibaren ASALA, 84 olayda 299 kişiyi yaralamış 46 kişiyi öldürmüştür.
ASALA, kendi milliyetçi hedeflerinin yanı sıra benzer eğilimleri olanİrlanda Cumhuriyet Ordusu (IRA),PKK/Kongra-Gel/KADEK,[23] veKızıl İtalyan Tugayları (Italian Red Brigades) gibi diğer uluslararası silahlı örgütler ile işbirliği yapmıştır.[24]
Örgüt; saldırılarının hepsini sivil hedeflere karşı gerçekleştirmiştir. 1985 yılından sonra ise ASALA tarafından kayda değer bir eylem gerçekleştirilmemiştir.
1983Paris Orly Havaalanı saldırısından sonra örgüt birçok ufak gruba bölünmüştür. Zamanla örgüt içi çekişmeler ve anlaşmazlıklar ortaya çıkmış, kurucularındanAgopyan 1988 yılında öldürülmüş. Ermeni halkından da yeterli destek görememiş ve 1994 yılında eylemlerini sonlandırmıştır.
^abcdWieviorka, Michel (1993).The Making of Terrorism (İngilizce). University of Chicago Press. s. 256.ISBN 0-226-89650-1,ISBN 978-0-226-89650-2. 29 Haziran 2014 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2011.Nationalist with no qualms about attacking its own community, Marxist-Leninist without a social base, ASALA was, in a word, a classic terrorist group, the product of an inversion.
^Halibozek, Edward P. (2007).The corporate security professional's handbook on terrorism (İngilizce). Butterworth-Heinemann. s. 48.ISBN 0-7506-8257-4,ISBN 978-0-7506-8257-2. 28 Haziran 2014 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2011.In January 1975, Armenian Secret Army for the Liberation of Armenia (ASALA), a previously unknown group, claimed the bombing of the World Council of Churches (WCC) offices in Beirut. As a result it came into prominence as a Middle Eastern terrorist group and an International terrorist group.
^Karaş, Zeynep."Ermeni Terör Örgütü: ASALA"(PDF). Atılım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 9 Şubat 2021 tarihinde kaynağındanarşivlendi(PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2014.
^"Terrorists claim leader's murder solved".The Armenian Secret Army for the Liberation of Armenia, which has claimed responsibility for more than 50 terrorist bombings against Turkish interests around the world. United Press International. 27 Mayıs 1988. 27 Mart 2020 tarihindekaynağından arşivlendi. Erişim tarihi:20 Ekim 2020.
^Gunter, Michael M. (1997).The Kurds and the future of Turkey (İngilizce). Palgrave Macmillan. s. 109.ISBN 0-312-17265-6,ISBN 978-0-312-17265-7. 29 Haziran 2014 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2011.Yet another allegation was that ASALA, the Armenian terrorist organization that has ceased operations a decade earlier due to internal strife within its own ranks, was cooperating with the PKK.
^McCauley, Clark. and Dugan, Laura. "The Armenian Secret Army for the Liberation of Armenia and the Justice Commandos of the Armenian Genocide" 2008
^Bloom, Mia (2007).Dying to Kill: The Allure of Suicide Terror (İngilizce). Coughlan Publishing. ss. 121-122.ISBN 0-231-13321-9,ISBN 978-0-231-13321-0. 29 Haziran 2014 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2011.ASALA claimed linear from George Habash's PFLP. The patron-client relationship was solidified by the PFLP's provision of arms, training and operational support.
^abPitman, Paul M. (1988).Turkey, a country study (İngilizce). Library of Congress, Federal Research Division, Dept. of the Army. s. 355. 29 Haziran 2014 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2011.ASALA has also targeted Turkish diplomats, chiefly in Western Europe. In 1982 nine passengers at the Ankara airport were murdered and seventy-two wounded... The ASALA headquarters and training sites were believed to be located in Lebanon; support was said to be forthcoming from radical Palestinian groups.
^Mango, Andrew (2005).Turkey and the war on terror: for forty years we fought alone (İngilizce). Taylor & Francis. s. 11.ISBN 0-415-35002-6,ISBN 978-0-415-35002-0. 29 Haziran 2014 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2011.Our primary objectives are to introduce the Armenian cause to world public opinion, and make the world feel that there is a desolate people that lack a homeland or identity, and to arouse the national feeling of the Armenian diaspora.
