Ad ile karıştırılmamalıdır.
İsim, özel-genel (cins), canlı-cansız, somut-soyut tüm varlık, kavram ve olayları karşılayansözcüklerdir. Sıfat, zarf, zamir gibi kelime gruplarıisim soylu kelimeler olarak kabul edilir.Türkçede isimler genel olarak kabul edilen dört farklı şekilde sınıflandırılır:
- Oluşlarına (maddelerine) göre
- Verilişlerine (adlandırmalarına) göre
- Kelime yapısına göre
- Sayılarına göre
Var oluşa göre isimler iki ayrı ana grupta incelenir: soyut ve somut.
Mana isimler veya soyut isimleri, klasik tanımla, beşduyu organıyla algılanamayan kavramlara verilen isimlerdir:sevgi,saygı,inanç,korku,yiğitlik,cesaret,sevinç,aşk, vs.
Beş duyudan herhangi biriyle algılayabildiğimiz, kavrayabildiğimiz varlık ve kavramların isimleridir. Yani somut varlıkları karşılayan isimlere somut isimler denir. Bu isimler, herkes tarafından görülen, bilinen, hissedilen, cismi olan, varlığı kişiden kişiye değişmeyen varlıkları karşılarlar.Su,toprak,ağaç,ses,televizyon,rüzgâr,sarı,mavi,duman,koku gibi.
Varlıklara verilişlerine göre isimler iki farklı grupta incelenirler; bunlar özel ve cins isimlerdir.
Sadece tek bir varlığı karşılayan ve bu varlığın benzer diğer varlıklardan ayrılmasını sağlayan kelimelerdir:Aysel,Tekir,Ankara,Karadeniz, vs.
Cins isimler, aynı cinsten olan varlık, kavram veya olguların birini, bir bölümünü veya tamamını karşılayan isimlerdir. Odun, ağaç, kereste, masa, saat gibi. Cins isimler özel isimlerin aksine; çoğu kişinin aklında aynı görüntüyü (imaj) canlandırır; Örneğin Merve ismi Merve adında birini tanımayan bir kişi için anlam ifade etmezken, koyun ifadesi çoğu kişinin zihninde aynı varlığa karşılık gelir. Bu anlamda cins isimler daha genel bir anlam belirtirler. Cins isimlerin görevleri şunlardır:
- Canlıların genel tanımlarını karşılar:insan,kuş,sürüngen,amip, vs.
- Eşyaların tanımlarını karşılar:masa,sandalye, vs.
- Mekân ve yön tanımlarını karşılar:oda,sınıf,kuzey,odunluk,sol, vs.
- Sayıların tanımlarını karşılar:on,yedi,otuz, vs.
- Akrabalık belirtir:teyze,nine,amca, vs.
- Soyut kavramları karşılar:saygı,ihtiras,cesaret, vs.
Yapılarına göre isimler üç ayrı grupta incelenir; basit isim, türemiş isim, bileşik isim
Yapı olarakkök hâlinde bulunan isimlerdir:un,sıra,kına,ağaç,saat gibi.
Yapım eki almış isimlerdir:tuz+luk,odun+cu, vs.
Birden fazla ismin birleşip kalıplaşması ve yeni anlam kazanmasıyla oluşan isimlerdir:
Pamuk+kale,açık+göz,kuş+burnu,kara+fatma,ana+yasa,uyur+gezer,can+kurtaran,beşi+bir+yerde,hanım+eli
İsimlerin -lar, -ler çoğul eki almamış hâlidir:elma,çocuk,sevgi, vs.
İsimlerin ünlü uyumuna göre -ler, -lar çoğul eki almasıyla yapılır:bulut+lar,keçi+ler,melek+ler,çocuk+lar,insan+lar
Şekil bakımından tekil göründüğü halde çokluk ya da topluluk anlamı veren isimlerdir:ordu,alay,sürü,kurultay,meclis,takım,aile,grup,orman, vs.
|
|---|
| Fonetik | | Sesler | |
|---|
| Ses uyumları | |
|---|
| Ses olayları | |
|---|
|
|
|---|
| Kök veekler | |
|---|
| Kelime bilgisi | | Kelime türleri | |
|---|
| Anlamına göre kelimeler | |
|---|
| Yapısına göre kelimeler | |
|---|
| tamlamalar | |
|---|
|
|
|---|
| Cümle bilgisi | | Cümlenin ögeleri | |
|---|
| Anlamına göre cümleler | |
|---|
| Yapısına göre cümleler | |
|---|
| Ögelerinin dizilişine göre cümleler | |
|---|
| Yüklemin cinsine göre cümleler | |
|---|
|
|---|
| Anlatım | |
|---|
