Браҳмагупта (598,Удҷайн,Ҳиндустон — 668, ҳамон ҷо),риёзидон вамунаҷҷими ҳинд. Удҷайн яке аз марказҳои таҳқиқоти нуҷумииҲиндустони Қадим маҳсуб мешуд. Зиёда аз 24 асари Б. оид бануҷум вариёзиёт то замони мо расидаанд.[6]
Асари нуҷумии Б. «Браҳма — сптуха — сиддҳанта» аз 25 фасл иборат аст. Ин асари Б. базабони арабӣ дар миёнаи садаи VIII тарҷума шуда буд. Тарҷума ба намуди ҷадвал-зиҷ таълиф гардида, эзоҳот ва тавсияҳои бисёр дошт ва «Синдҳинди калон» номида мешуд. Асари дигари бузурги Б. «Кҳандакҳадяка» ном дорад. Б. дар нуҷум оид ба шакли кураиЗамин,осмон, гардиши ҷирмҳои осмонӣ,хусуфи Офтоб вакусуфи Моҳтоб,сояи Офтоб, қирон ва вогурезиҷирмҳои офтобӣ,ҷадвали ҷирмҳо, чор ченаки вақт аз рӯйи гардиши Офтоб ва Моҳ ва ғ. таҳқиқот анҷом додааст.
Б. дар соҳаи риёзиёт низ таҳқиқоти бисёре дорад. Яке аз натиҷаҳои таҳқиқот айнияти Б. мебошад, ки бино бар он ҳосили зарби ду ҳосили ҷамъи квадратҳо худ ҳосили ҷамъи квадратҳо буда, ба замми ин ҳосили ҷамъи духела мебошад:
Масалан,
.
Дар ҳандаса теоремаи Б. машҳур аст: дар чоркунҷаи дарункашидашудае, ки диагоналҳои он нисбат ба якдигар амудиянд, агар аз нуқтаи буриши диагоналҳо ба яке аз тарафҳо хатти амудӣ гузаронда шавад, дар ҳолати ба дигар тараф аз нуқтаи буриш давом додани он, ин хатти амудӣ тарафи муқобилро ба ду қисми баробар тақсим мекунад. Формулаи Б. формулаи умумиятдодашудаиГерон бароимасоҳати секунҷа мебошад. Яъне,масоҳати давра дар чоркунҷаи кашидашуда, ки тарафҳои
ва нимпериметри р дорад, ба таври зерин ҳисоб карда мешавад:
.
Боз — Вичкут. —Д. :СИЭМТ, 2014. — С. 162. — 676 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик :[тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррирН. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). —ISBN 978-99947-33-46-0.
