Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Hopp til hovedinnholdet
Storenorskeleksikon
Fedjefjord, ferja mellom Fedje og fastlandet, på vei ut fra Fedje
Fedjefjord, ferja mellom Fedje og fastlandet, på vei ut fra Fedje. Av.CC BY NC 2.0

Fedje

Skriven av

Faktaboks

Administrasjonssenter
Fedje
Fylke
Vestland (frå 01.01.2020, tidlegare Hordaland)
Innbyggjartal
519 (2024)
Landareal
9 km²
Høgaste fjell
Fedjebjørnen (42 moh.)
Innbyggjarnamn
fedjing
Målform
nynorsk
Kommunenummer
4633 (frå 01.01.2020, tidlegare 1265)
Kart: Fedje kommune i Vestland
Fedje kommune i Vestland fylke.
Kart: Fedje kommune i Vestland
Av.
Lisens:CC BY NC 4.0
Fedje

Fedje. Oversikt over busetjinga. Biletet er henta frå papirleksikonet Store norske leksikon, utgitt 2005–2007.

Av/NTB ※.

Fedje er einkommune iNordhordland iVestland. Fedje ligg i havgapet vest i fylket, vest forFedjefjorden og nord forFedjeosen. Kommunen består av den 7,2 km2 store øyaFedje og 124 andre mindre øyar, holmar ogskjer.

Fedje blei oppretta som kommune i 1947 ved utskiljing fråAustrheim, og er den siste kommunen som blei oppretta før den omfattande kommunesamanslåinga i kjølvatnet avSchei-komiteen sitt arbeid.

Natur

På øya Fedje består berggrunnen av opphavleg prekambriskebergartar som blei sterkt omdanna under denkaledonske fjellkjedefaldinga for cirka 400 millionar år sidan. Den sentrale og vestlege delen av øya består av ein massiv, nesten granittiskgneis, medan dei andre delane harskifrige, oppsprokne gneisar. Her finst også bergartar som pegmatitt og amfibolitt.

På øya Holmengrå lengst nord i kommunen finst langt yngre bergartar (konglomerat) frå devontida. Denne bergarten finst òg på øyane nord for munningen av Sognefjorden.

Øyane i kommunen er låge og lyngkledde, og det høgaste punktet er 42 meter over havet (Fedjebjørnen) søraust på øya Fedje. Øya er prega av store myrområde. Over 200 fugleartar er observerte i kommunen, som også har den største bestanden av grågås i fylket. Her er landskapsvernområde og sjøfuglreservat.

Busetjing

Folketal

tidspunkt
1951940
1952952
1953947
1954994
1955992
1956932
1957937
1958926
1959918
1960932
1961914
1962904
1963904
1964890
1965893
1966879
1967869
1968879
1969871
1970873
1971849
1972832
1973848
1974840
1975873
1976874
1977870
1978864
1979854
1980849
1981836
1982845
1983835
1984835
1985811
1986795
1987775
1988761
1989746
1990730
1991721
1992705
1993709
1994711
1995698
1996689
1997670
1998672
1999665
2000682
2001688
2002685
2003672
2004659
2005661
2006638
2007620
2008596
2009596
2010594
2011587
2012576
2013569
2014561
2015563
2016576
2017587
2018561
2019562
2020548
2021525
2022502
2023513
2024519
Kilde:Statistisk sentralbyrå

Den første faste busetjinga skriv seg tilbake til 1600-talet. Storparten av dagens befolkning bur omkring ei god, naturleg hamn på den nordlege delen av øya Fedje. Her ligg administrasjonssenteret Fedje.

Fedje har vist minkande folketal sidan krigen. I tiårsperioden 2007–2017 var nedgangen gjennomsnittleg 0,5 prosent årleg, mot ein vekst på 1,3 prosent årleg i fylket samla sett.

Det er éintettstad i kommunen (ifylgjeStatistisk sentralbyrås definisjon):Fedje med 382 innbyggjarar (2023). 74 prosent av innbyggjarane i kommunen bur her. Tettstaden er 0,6km².

Kart over Fedje kommune
Kart over Fedje kommune
Av.
Lisens:CC BY NC 4.0

Næringsliv

Næringslivet er dominert av transportverksemd, som står for 34 prosent av arbeidsplassane i kommunen. Dette er den klart høgaste prosentdelen i denne næringa blant kommunane i fylket (2016). Den høge prosentdelen kjem ikkje minst av Fedje trafikksentral. Uniko – Sikkerhetssenteret på Fedje driv tryggleiksopplæring for sjøfolk.

Industrien er beskjeden og utgjorde seks prosent av arbeidsplassane i kommunen i 2016, 12 prosent inkludert byggje- og anleggsverksemd, kraft- og vassforsyning og renovasjon. Industrien består i hovudsak av verkstadindustri, mellom anna mekanisk verkstad. Det blei drive eit lite ølbryggjeri i kommunen, Northern & Co., som i 2018 la om til whiskydestillering.

Tidlegare var tradisjonelt fiske av vesentleg betydning. I dag blir det drive noko fiskeoppdrett. Bjellands gamle sardinfabrikk er ombygd til reiselivsføremål, og reiselivet er generelt ei næring i vekst. Det blir drive eit relativt beskjedent jordbruk i kommunen, og primærnæringane samla har berre vel to prosent av arbeidsplassane i kommunen (2016).

Av yrkesaktive som er busette i kommunen, har 34 prosent arbeid utanfor kommunen. Ni prosent arbeider i dei andre Nordhordlands-kommunane samla, og like mange arbeider i Bergen (2016).

Samferdsle

Fedje har bilferjesamband med fastlandet frå Sævrøy i Austrheim. Skipsleia til Bergen inn frå havet følgjer Fedjefjorden mellom Fedje og øyrekkja innanfor. Ved innløpet til fjorden ligg Holmengrå kystfyr. Der er også fyr på Hellisøy sørvest for øya Fedje.

Sjøtrafikksentralen (avdeling av Sjøtrafikkavdeling Vestlandet) er ein av Europas mest moderne overvakingssentralar for sjøfarten. Sentralen dirigerer trafikken i Mongstad–Sture-området, og dessutan aktivitetane til og frå Trollfeltet. Frå 2014 er ansvarsområdet utvida sørover til Vatlestraumen og Hjelteskjæret. Sjøtrafikksentralen hadde tidlegare ansvar for lostenesta i området Måløy–Bergen og Sognefjorden, men dette ansvaret er overført til Kvitsøy losformidling i Rogaland.

Administrativ inndeling og offentlege institusjonar

Fedje høyrer til Vestpolitidistrikt,Hordaland tingrett ogGulating lagmannsrett.

Kommunen er med iregionrådetRegionrådet Nordhordland saman medAlver,Austrheim,Gulen,Masfjorden,Modalen ogOsterøy.

Fedje kommune svarer tilsoknet Fedje i Nordhordlandprosti (Bjørgvin bispedøme) iDen norske kyrkja.

Mot slutten av 1800-talet høyrde Fedje til Nordhordland fogderi (futedøme) iSøndre Bergenhus amt.

Delområde og grunnkrinsar i Fedje

For statistiske føremål er Fedje kommune (per 2016) delt inn i eittdelområde med til saman 4grunnkrinsar: Vestkanten, Sentrum, Fedje aust og Stormark.

Historikk og kultur

Fedje har tradisjonelt vore eit viktig fiskevær på kysten. Kvalfangst var i ein lengre periode den viktigaste næringa. Det særeigne myrlandskapet på Fedje er skapt av rydningsarbeid som steinalderbønder utførte for fleire tusen år sidan, då dei brukte Fedje som beitemark og fjerna skogen for å betra vinterbeitet.

Omkring 1900 var det storstilt industriell torvtaking her for å dekkja behovet for brenntorv mellom anna i Bergen. Christopher Kahrs, kjøpmann i Bergen, eigde heile Fedje omkring år 1800. I 1799 kjøpte han handelsstaden Kræmmerholmen, som i dag er restaurert til gjestgiveri og kystkulturmuseum.

Fedje kyrkje er eilangkyrkje i stein frå 1941. Dagens kyrkje er den tredje som står på denne plassen. Ved kyrkja står ein bauta over falne frå andre verdskrigen. Der er også ein kolerakyrkjegard frå 1800-talet. Vinappen var ei viktig tysk forskansing under andre verdskrigen og kontrollerte innseglingane til Bergen og Sognefjorden og dessutan flytrafikken. Hellisøy fyr frå 1855 er ope for publikum i sommarmånadene. Nordsjøløypa, som er ein tursti gjennom Storemarka vest på Fedje, er rik på flora og fauna.

Namn og kommunevåpen

Kommunevåpenet (godkjent i 1990) har to skrått framveksande årer i sølv mot ein blå bakgrunn. Årer har vore ein viktig reiskap for handelen, samferdsla og fisket i kommunen, og symboliserer det harde strevet med å livnæra seg i Kyst-Noreg.

Namnet kjem avnorrøntFeðjar, nært knytt til gotiskfaþa, ‘gjerde, skiljevegg’, her i tydinga ‘øyrekkje, øygard’.

Les meir i Store norske leksikon

Eksterne lenkjer

Litteratur

  • Brekke, Nils Georg & Ronny B. Skaar, red.:Fedje : kulturhistorisk vegvisar, 1995
  • Skogseth, Arvid:Fedje og folket : gards- og ættesoge for Fedje, 1997
  • Tangen, Oskar:Bygdebok for Fedje, 1984
Skriven av:
Artikkelen inneheld tekst frå:
Sist oppdatert:
,sjå alle endringar
avgrensa gjenbruk.
Vil du sitere denne artikkelen? Kopier denne teksten og lim han inn i litteraturlista di: Store norske leksikon (2005-2007); Thorsnæs, Geir:Fedje iStore norske leksikon på snl.no. Henta frå https://snl.no/Fedje

Bidra

Kommentarar

Kommentarar til artikkelen blir synleg for alle. Ikkje skriv inn sensitive opplysningar, for eksempel helseopplysningar. Fagansvarleg eller redaktør svarar når dei kan. Det kan ta tid før du får svar.

Du må vere logga inn for å kommentere.

eller registrer deg

Fagansvarleg forFedje

Per Roger Lauritzen

[8]ページ先頭

©2009-2025 Movatter.jp