Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Njuškii siskáldâsân
Wikipedia
Uusâ

Iran

Wikipedia:st
Iran islamlâš täsiväldi
جمهوری اسلامی ایران(farsikielân)
Džomhūrī-je Eslāmī-je Īrān
lippu
lippu
vaakun
vaakun
Staatâhäämiislamlâš täsiväldi
PresidentMasoud Pezeshkian
UáivikaavpugTeheran
Eres kaavpugehMašhad,
Isfahan,
Karaj
Vijđodâh1 648 195 km²
– sisčääci7,07 %
Ässeeloho(2020)84 315 683
– ässeesaahâdvuotâ52 ässed/km²
– aalmugstuárrum1,22 %(2014)
Virgáliih kielahfarsikielâ
VaaluutIran rial (IRR)
ÄigiUTC+3.30
– kesiäigiUTC+4.30
UánádâsIR
– fiävruinIR
– kirdemmašinijnEP
Jotolâhuálgispiälásâš
Sundenummeer+98
Internet TLD.ir
ایران.
Mottoاستقلال، آزادی، جمهوری اسلامی
("Esteqlāl, Āzādi, Jomhuri-ye Eslāmi")
Aalmuglâšlaavlâسرود ملی جمهوری اسلامی ایران
(Sorud-e Melli-ye Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān)

Iran já ton ránnjáenâmeh, Kaspiameerâ, Persialuohtâ, Hormuznyeri já Omanluohtâ kárttáást

Iran[1] (farsikielânایرانĪrān) teikkâIran islamlâš täsiväldi[1] (farsikielânجمهوری اسلامی ایران‎Žomhūrī-je Eslāmī-je Īrān) liistaatâAasiast. Iranuáivikaavpug liiTeheran, mii lii ollâElbursvaarij máddáábeln.

Historjá

[mute |mute käldee]

Ive 1935 räi staatâ virgálâš nommâ lâiPersia.[2]

Eennâmtiätu

[mute |mute käldee]

Iran liiSaudi-Arabia maŋaAldanuortâ nubben stuárráámus riijkâ.

Sajadâh já rääjih

[mute |mute käldee]

Iran liiKaspiameerâPersialuovtâ kooskâst. Iran ránnjástaatah lááArmenia,AzerbaidžanTurkmenistan tavveen,TurkkiIrak viestârist seheAfganistanPakistan nuorttân. Kuhemus rääji lii rääji Irakáin, mii lii 1 599 km.[3] Uánihumos rääji vist lii 44 km rääji Armeniain.[3] Merâriddo lii ohtsis suulân 2 440 km (Kaspiameerâ riddo lii 740 km).[3]

RánnjástaatâRääji kukkodâhKárttá
Afganistan921 km
Armenia44 km
Azerbaidžan689 km
Irak1 599 km
Pakistan959 km
Turkki534 km
Turkmenistan1 148 km

Morfologia

[mute |mute käldee]

Iran alemus vääri liiDamavand, mii paijaan 5 610 meetter alodâhân.[4] Tot lii eennâm taveuásist. MassiivliihZargosväärih haldâšeh eennâm viestâruási.

Eennâm lii iänááš uásild čunoiääpi, tuše taveoosij váráduvâi vieltijn šaddeh lostâvyevdih.

Šoŋŋâdâh

[mute |mute käldee]

Iran nuorttâuásist lii Lut čunoiääpi, mii nabdoo lemin ohtâ maailm kumemuin soojijn.[5] Mittedmij mield ton čunoiase puáhtá leđe joba +70,7 °C (159,3 °F) liegâs.[6][7]

Haldâttâh já politiik

[mute |mute käldee]

Kuávlulâš jyehim

[mute |mute käldee]
Válduartikkâl:Iran provinseh

Iranist láá 5 kuávlu,[8] main láá 31provinsid (farsikielânاستانostān, ml. استان‌هاostānhā).Kesimáánu 23. peeivi 2010 uđđâsumos já 31. prooviinsAlborz šoodâiTeheran prooviinsist.[9] Provinseh láá juohhumšahrestaanáidšahrestaaneh haldâttâhpirrâduvváid (bakhš).

Ekonomia

[mute |mute käldee]

Iäláttâsah

[mute |mute käldee]

Iran maadâuásist Persialuovtâ riddoost lii kavnum ennuveennâmoljoeennâmkaasu. Vyebdimáin oljo já kaasu finnee Iran iänááš uási puáđuinis. Oljopuáđuiguin lii huksejum enâmân tááláá-áigásâš ráhtulâšvuotâ.[10]

Pumbul, ollâtásásiih kieđâiguin rahtum persialiih ráánuh sehe jieškote-uvlágán heđâlmeh já pähkineh kuleh meiddei Iran tuálvumpyevtittâssáid.[10]

Kuálástem lii Iranist tehálâš. Persialuovtâst láá paijeel 200kyelišlaaijâd, main suulân 150 puáhtá puurrâđ.[11] Kaspiameerâst tiättojeh ovdâmerkkân kaarpih,luosah,siergihvuáskuneh.[11]

Energia

[mute |mute käldee]

Iran liiOPEC vuáđudeijeejeessân. Ive 2012 Iran lâi OPEC nubben stuárráámus já maailm viđâdin stuárráámus oljopyevtitteijee (Ruoššâ,KiinaOvtâstum staatah iä kuulâ OPECân), já ton tiäđust leijee oljoriggoduvah lijjii kuálmádin stuárráámuuhSaudi-ArabiaVenezuela maŋa.[12] Ive 2012 Iran jieijâs haaldust lâi 10 % maailm tiäđust leijee oljovuárháin. Ton haaldust lijjii meiddei maailm nubben stuárráámuuh eennâmkaasuvuárháh Ruošâ maŋa.[12]

Oljo já kaasu lasseen teháliih luánduriggoduvah láákeđgičiđđâ,kromi,ryevdimalmâ,veški,lajo,maŋŋaanriššâ.

Fáádást eres soojijn

[mute |mute käldee]

Käldeeh

[mute |mute käldee]
  1. 12Iransatni.uit.no. Čujottum 10.4.2024.(eŋgâlâskielân)
  2. Iran profle. BBC World News. Čujottum 29.6.2020(eŋgâlâskielâ‎n)
  3. 123Iranweb.archive.org. 5.5.2024.The World Factbook. Čujottum 6.5.2024.(eŋgâlâskielân)
  4. Iran Mountain Ultra-Prominencewww.peaklist.org. Čujottum 4.10.2024.(eŋgâlâskielân)
  5. The hottest desert in the world is Iran's Dasht-e Lutsand-boarding.com. 25.2.2024. Čujottum 8.5.2024.(eŋgâlâskielân)
  6. Mildrexler, D. & Zhao, M. & Running, S. W.:Where Are the Hottest Spots on Earth?.EOS, 2006, 87. ihekerdi, nr 43, s. 461, 467.doi:10.1002/eost.v87.43.
  7. Mildrexler, D. & Zhao, M. & Running, S. W.:Satellite Finds Highest Land Skin Temperatures on Earth.Bull. Amer. Meteor. Soc., 2011, 92. ihekerdi, nr 7, s. 850–860.doi:10.1175/2011BAMS3067.1.Bibcode:2011BAMS...92..855M.
  8. همشهری آنلاین-استان‌های کشور به ۵ منطقه تقسیم شدند ("Provinseh láá juohhum viiđâ kuávlun"). Hamshahri Online. 22.6.2014. Čujottum 25.6.2020.(farsikielân)
  9. Provinces of Iran 21.4.2016: Statoids. Čujottum 23.6.2020.(eŋgâlâskielâ‎n)
  10. 12Arjanne, Satu et al.: Škoovlâ biologia já eennâmtiätu 6, s. 106. Jurgâlâm Mattus, Ilmari. Sämitigge, 2010.
  11. 12Iran - Agriculture, forestry and fishingwww.britannica.com. Čujottum 9.5.2024.(eŋgâlâskielân)
  12. 12Statistics 2013opec.org. Čujottum 9.5.2024.(eŋgâlâskielân)


Viežžum saajeest "https://smn.wikipedia.org/w/index.php?title=Iran&oldid=134251"
Luokka:
Čiehhum luokah:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp